бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

МухIяммад Идбагла ﷺ баракатла хьунри

МухIяммад Идбагла ﷺ баракатла хьунри

Умму-ХIябибат

 

Ил акIубхIели бихьибси у Рамля сабри, амма илис имцIаливан Умму-ХIябибат бикIутири. Ил кьурайшитунала Умайя кьамла бекI ва Маккалис бекIдешдиран Абу Суфьянна рурси сарри.

 

Умму-ХIябибат бегI гьалаб ислам дин кьабулбарибтазирадси сарри. Ил сунела мурул Убайдуллагь ибн Джахшличил рарх ислам багьандан ватIан батурли Эфиопиялизи гечриубсири. Илар илдала рурси акIуб, сунесра ХIябибат бихьибси. Илала муруй ислам дин бархьбатурли христиан дин кьабулбарибхIели, ил къиянси агилизир сарри. Ца шайчибад мурул - цархIил дин кьабулбарибси, итил шайчибад дудеш - ислам дин мархIебируси. Абу Суфьяннис дебали децIагиб чула хала бегIтала дин батурли, сунела русили ислам дин кьабулбарни багьандан ва иличилти бархбасуни къябаиб. Ил хьунул адам сарри някъбачир риштIаси рурсиличил урхIла улкализирси, сунела дудешли гIерхIеруцибси ва муруй рархьратурси, амма илини дин бархьхIебатур. Илгъуна агилизирси Умму-ХIябибатли чIумали кьасбариб исламла диннизир даимлис калес.

Эфиопияла пачала кьайгимдешличил, суненира дигIянали ислам дин кьабулбарибси, ил илар хIеррирули лералли Идбагли ﷺ сунес ураркьиб ва иличи хъайчикайиб. Идбагли ﷺ ил черрикIни халаси уркIецIи ва савгъат сабри илис. Гьижрала 7 - ибил дуслизир Умму-ХIябибат цархIилти бусурмантачил Мадинализи ракIибсири.

Илди хъайчикабиибси манзил Умму-ХIябибатла дудеш Абу Суфьян маккализив хIервирули левалри ва Идбагличилра ﷺ бусурмантачилра ургъес даимвирулри. Илизи сунела рурсиличи Идбаг ﷺ хъайчикайъниличила хабар бурибхIели ил викIар: «Ил - пергер мурул адам сай, ва иличи цугси чилра агара».

Ил Идбагличи ﷺ Мадинализи кьурайшитунани буунси даршудешличила вягIда бигьес вакIибхIели, дудеш рурсиличи гIяхIладли ацIиб. Кьалтинничибси бурушличи кайэс вализурхIели, Умму-ХIябибатли ил убасиб. Абу Суфьянни хьарбаиб: «Дила рурси, хIуни ил дила хIурматбирули убасибсирив, яра увяхIвирули?» Рурсили жаваб бедиб: «Иш Идбагла ﷺ саби, хIу биалли къанчанас улгусири, хIед асухIебирар иличи кайэс». Дудеш гIясииубли викIар: «Хъя бирулра, хIу рарсриублири дила хъали батурхIейчирад!» Рурсили жаваб бедиб: «Аллагьли ﷻ ну бархьси гьунчи ряхIчиаира. ХIу биалли, дудеш? ХIу - кьурайшитунала бекI - ислам дин кьабулхIебарили, гьаннара бикьхIебикьути ва чехIебиути къаркъубас улгулри!»

Амма ил рирхулри сунела дудешли Идбагла ﷺ дин кьабулбирниличи. Ил урухкIулри ил вирххIерхули вебкIесгу или. Гьайгьайрагу, ил гIибрат сари Аллагьличи ﷻ вирхнила ва иличицун хъарихънила. Илала иман гьатIира цIакьбикIулри. Ил даим Аллагьлис ﷻ рулгулри дудеш бархьси гьунчи вархьварахъес. Ахирра Абу Суфьян Идбагличи ﷺ вакIили шагьадат белчIун, ил бархIи Умму-ХIябибат дебали талихIчерлири.

Идбаглис ﷺ Умму-ХIябибат дигахъусири ва илала халаси хIурмат бирусири. Илини гьаман илала гIяхIти къиликъуначила бурусири ва викIусири, ил ва илала узи - МугIавия Алжанализиб бирниличила. Умму-ХIябибат гьижрала 44 ибил дуслизир ребкIиб. Ил аль-Бакьий хIябразир хIяририхьибси сари, цархIилтира бусурмантала нешанала мякьлар.

 

2026-09-01 (РабигIуль-Авваль 1448 д.) №9.


Иличирли декIардулхъулра

Нушала тах шагьар МяхIячкъалализирти гIямру дахъ дебали дуцIли ардашули сари. Адамти даим къалабали саби хIянчиличи ва белчIудиличи балкьаэс. Буралли, адамтала гIямрула халаси бутIа гьундурачиб арбашан биубли саби. СенахIенну шагьар халабикIухIели ва илала ца мерличивад цархIил мерличи ваэс...


Россия гъармука улка ахIен

Нушала улкали Украинализиб дурабуркIуси дявила хасси балбуц 1941-1945-ибти дусмазиб Германияла фашистуначил кабикибси нушала ВатIа ЧебяхIси дергъичиб бухъянбитIи саби. Ил багьандан ургар Россияла Президентла пресс-секретарь Дмитрий Песков илис «нушала улкали Украинализиб дурабуркIуси дявила...


ЖумягI бархIила суннатуни

Ассаламу гIялайкум, ахIерти динна узби, жумягI бархIила суннатуначила бирар нушала вягIза.    Аллагь ﷻ нушачи дугьаизурли викIули сай: «Ва дирхути, хIуша жумягI бархIи жидарибхIели хутIбаличи лехIяхъахъес, дехIибала дарахъес, къалабадикирая ва вачурти датирая ил хIушаб гIяхIси...


Чили жаваб лугуси?

ХIера, нушала улка 35 дус хIербирули саби базарла экономикала журализиб. Демократия саби ил, бикIули саби нушачиб. Гьалаб социализмала улка сабри. Дила пикрили, гIядатла адамлис дебали балбикибси пачалихъла кабиз сабри ил. ГIе, гьаларти дусмазиб, гъаибил даршдуслихъла гъаибти дусмачибад...


«Дарга, барая балга»

ГIяллаева ПатIимат БяхIмудовна акIубси сари Дахадаевла районна КьярбачIимахьила шилизир 1981 ибил дуслизир. Илала белчIуди 1987 ибил дуслизиб бехIбихьибсири, Къаякентла районна Сагаси Вихърила школализиб. БелчIудилизир гьаларяхI аррякьунси илини кIел класс тамандариб ва КьярбачIимахьила школализиб...