Хьунул адамтала хасти бурхIни
Хьунул адамтала гьар базлизир дехIибала дарес асухIебирути хасти бурхIни дирути сари. Илди бурхIначила ва дурхIя акIубли гIергъити бурхIназирра секьяйда умудеш бирес гIягIнисил ишаб бурехIе.
Хьунул адамли багьес гIягIнибиркур сунела изала бехIбирхьуси манзил (хIяйз - менструация) ва умурируси замана, дехIибала нукьсанхIедиахъес багьандан.
Хьунул адамлизиб мурталра барх цIуба чIянкIила кесек биэс гIягIниси саби умуриъни ахтардибарес, дехIиба замана архIебукьяхъес. ДехIиба замана арбукьялли бунагь саби. Умуриубси манзил шин черахъес (гъуслю) хIяжатли саби, сецадра къиянси шин гIеркъаси мерлар риаллира шин даргили. Гъуслю бирухIели нигет биру: «Нуни нигет бирулра ну хIяйзла риубли набчир чердиубти фарзла шин черахъес Аллагьлис ﷻ Аллагьу акбар».
Хьунул адамтани чедиб гьанбушибси нигетра барили шин черахъес чебси саби: хIяйзлариубли гIергъи (менструация), виштIаси акIубли гIергъи (нифас - виштIаси акIубли гIергъи дашути хIи умудиубхIели), муруйчил гъамдеш биубли гIергъи.
Хьунул адамлизирад хIябал журала хIи дашути сари: а) хIяйзла хIи (менструация); б) нифасла хIи, виштIаси акIубли гIергъи (послеродовые); в) истихIаза – зягIипдешла.
ХIяйзла манзил 1 бархIи - бегIлара камси, ургайчир 6-7 бархIи, 15 бархIи – дегIла дахъал. Нифасла манзил – бегIла камси 1 минут, ургабси - 40 бархIи, 60 бархIи - бегIлара халаси манзил. Рурси хIяйзларирес асубирар 9 дусличирад рехIрихьили. 15 бархIиличир имцIа хьунул адам хIиларирули риалли ил зягIипдешлизи халбируси саби ва кьаркьа умудеш барили (гъуслю) дазала, дехIибала дирути сари.
ХIяйзла ва нифасла манзил къадагъадарибти 8 секIал:
1) дехIибала; 2) дуббуцари; 3) Кьуръан бучIни; 4) Кьуръайзи гъамвиъни, ил бихни; 5) мижитла вашни; 6) КягIба алавбирни; 7) муруйчил виъни; 8) кьукьубала чедибад чIиличIаличи бикайчи гъамвиъни.
Гъуслю агарли къадагъадарибти 5 секIал:
1) дехIибала; 2) Кьуръан бучIни; 3) Кьуръайзи гъамвиъни, ил бихни; 4) КягIба алавбирни; 5) мижитла вашни.
Дазала агархIели къадагъадирути 3 секIал:
1) дехIибала;
2) тIаваф;
3) Кьуръайзи гъамвиъни ва ил бихни.
ХIяйзла риубси манзил хьунул адамли буруси саби: «Нуни нигет барира дехIибала ва дуббуцари датес, ЧевяхIсила ахъри хIясибли». Илкьяйда буралли илис ужра бирар илди дирухIели кьяйда.
ГIяйшатли р.гI буриб, хIяйзли гьаларла бунагьуни ицу или.
Хьунул адамли хIяйзла манзил буралли: «АлхIямдулиЛлагьи гIаля кулли хIалин, вастагъфируЛлагьа мин кулли», илди дугьби Жагьаннаблизиб гIязабтазибад берцуди, СиратIла гуми ихъухIели кункдеш ва берцуди сари. Ил хIяйзирси хьунул адамли гьар дехIиба манзил сабаибхIели 70 «АстагъфируЛлагь» иралли ужра бирар 1000 ракагIят дарибхIели кьяйда ва 70 бунагь ицу, ва сецад гъез лер диаллира дейгIи Алжанализиб хъали биру.
ХIяйзлизирси хьунул адамлис асубирар дучIес: салават, зикру, тасбихI, тавба имцIали, дугIя, мурталра Аллагь ﷻ гьануршули, дугIя кьабулбируси саби.
ХIяйзла риубхIели калунси дуббуцари чебахъес гIягIнибиркур, лябкьуси дуббуцарла баз сабаайчи, калунти дехIибала биалли черхIейхъу.
Умуриубли гIергъи хьунул адамли дирути дехIибала
ХIяйзлизирад умуриубси хьунул адамли, дурхъали саби суннатла дехIибала дарни. Нигет: «Нуни нигет бирулра хIяйзлизирад умуриънила 2 – ракагIятла дехIибала дарес Аллагьла ﷻ разидеш сархес багьандан, Аллагьлис ﷻ Аллагьу акбар». Гьар «АльхIямлис» гIергъи 3 «Кьульгьура» дучIа.