бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Дурхъати ва хъумхIертути…

Дурхъати ва хъумхIертути…

Дурхъати ва хъумхIертути…

Ца бархIи, дудешла рузила хъа гьаларад шалгIеррулхъухIели, уркIилизи къизбухъун… Илала малхIямси, ванаси дяхIла сипат гьала бакIиб.

 

ХIуни адамлис сегъуналра гIяхIдеш барес хIейрули виадли, илис разили пишяхънира гIяхIбаркьличил цугбиркуси саби, бикIар халкьлизиб. Дудешла рузи гIяхIбаркь барилицун хIеруину, иличил барх адамтас сунела уркIила ванадешра шаддешра дуртIи. Сунечила се-биалра бурахъес тиладибаралри, гьаларла замунтачила, къиянти гIямруличила хабурти дури. «Нуни дахъал жапати бурхIни чедаибсира, дила рурси, гаши-дягIи дяхIяурсира»… ИшбархIиван гьандиркур дудешла рузини сунела дурхIядешличила, къиянти дусмачила дурути хабурти.

Сари верхIел дус риубхIели, гьанбиркахъули рири дудешла рузини, илала узира акIубсири, дудешра вебкIибсири, кьялра бемгурсири. Ца дугила духIнар иличи хъулирти лерилра хIянчи хъардикибтири. Неш зягIиплири, риштIал рузичира хIеруди бирес гIягIнилири. Илкьяйда рухIнаахъибсири риштIаси Биби халатала гIямрулизи.

Неш арариубхIели, хъалибарг абикьес кумекбарес багьандан, Биби иличил рарх диркьаличи хIянчила раши. ХIянчилизир дебали сарерхурсири ил. Нешра сарира, цайкьяшмачил давлачебтала аршили иршес Таркамази башутири. Абзур гектар риштIаси рурсинира суненира биршили таманбири. Барибси хIянчилис лугуси алапа – хIябал сяхI мяхIярла дири. Ца гьачамра 10-15 бархIила хIянчи барили шилизи чарбулхъухIели, къачагъунани 7-8 хьунул адамла мяхIяр керасибтири. Бахъал адамти гашали бубкIулри, яра берхIила изай арбихулри. РиштIаси Бибилира нешлира гаша хIебебкIахъили, Аллагьла ﷻ кумекличил узира рузира кьяшмачи тIашбатуртири. КьацIла бутIа Бибини сунени хIеберки, узис ва рузис буртIули руили сари.

ЦархIилти багьандан вегIличила хъумуртути адамти камли къаршибиркули бирар. Тяп илгъуна рири дудешла рузира. Илини ва нешли кIел цIуръа дурхIяра абилкьутири. Лебил шанти сунела тухум, хъалибарг сабливан, цаван дигахъи Бибис. Амма рузила дигай чилалра дигайличил цугдуцес хIейрар. Илдани барсур селра тIалабхIебиру. Рузи ПатIимат жагьти гIямрулизир ребкIибсири. Иличила Биби дебали децIрикIи.

Сунечила гъайрикIес хIейгахъи, чIянкIли адамтачила, илдала децIаначила дири дудешла рузила гъай. Шилизив чи-биалра вайси зугIяйзи викили, яра къиян чебакIалри, илини хъумартес хIерирули, шишимтазир гIяхIцадхIи кавлусири. «ЦархIиллисра хIед хIейгуси мабирид» бикIуливан, илинира цархIиллис биубси вайдеш сунес биубсиван хIейгибилзи. Эгер адамлис гIяхIдеш биубли яра илдала гIямрулизиб разиси анцIбукь кабикалри, илала харидешлис ахир хIебирусири.

Илала цалра виштIаси ахIекIуб. Ил багьандан бииши, илис биштIати дебали дигахъи. Илдачил тяп сунела зилантачил кьяйдали ихтилатрикIи, урга-ургади пишрирхъули, илдачи ванали хIеррикIи. Гьачамалра селра хIебедили, лявхIебарили хIебалти Биби аццили дурхIни. Сунела сахаватти някъбачил лебилра разибири. Гьар жумягI дуги кьарла яра села-биалра чудни дарили унрубас, бухънатас дуртIи. «Адамлис се-биалра бедасли уркIи хIяйбалтули бирар», - рикIусири ил.

Ил уркIецIичерси рири мицIирагличира. Сунела кьяллис илини адамлисгъуна хIеруди бири: умуси шанглизир кьяйс нергъ дири, дярхъра мургьиван умубири, кьял дурегаличил хъарсбири. Кьял хIенкьлизи каэс аркухIели, гьунчиб цугбикибтачил гъайэс тIашризалри, кьялра тIашбилзи, сунела регIличи хIерли. 4-5 жита дири, илдасра чебетаибси хIеруди бири. Лерил вегI агарти житни иличи цаладикили сари или гьанбирки.

РиштIахIейчирад динничи чекаризурси, дехIибала черхIедулхъахъуси рири дудешла рузини. Сунела гьар баркьудиличи чекарилзуси илини сунела гIямрулизиб гьачамалра урузриэси, адамла адаб-хIяяличи балхIебикеси баркьуди хIебариб. Адамтани гьаннара гьандиркахъули дирар илала адамдешла къиликъуни.

Адамтала уркIбазир сунечила ванати пикруми калахъес риубси дудешла рузи даимлис уркIилизир кавлан…

 

Патимат Сулайбанова

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


Суалти-жавабти

– Мурул-хьунул декIарбикили гIергъи хьунуйзиб муруйзибад къиян –хIекь чебахъахъес (компенсация) тIалаббарес ихтияр лебсив, эгер мурул цахIнаб хIербирухIели хьуна арцличил хIерирули кали виалли? – Эгер мурул хьуна арцличил хIерирули кали виалли, илини биалли дугьбачил иличи...


Дурхъати дугьби

ЧевяхIси Кьудратла ВегIли декIарбарибти дурхъати идбагуни адаб хIяяла ва сабурла шайчиб адамтас гIибратли бирутири. Илдазибад гьарилла дугIя лебсири, илала кумекличил Аллагьличи ﷻ дугьабилзутири ва ЧевяхIсини илдас жаваб чарбирусири.   Айюб Идбагла дугIя Айюб Идбагличила нушани газетала...


Азгъинти дурхIначила

Муртрил сахаватси ва бузери дигуси хъубзара адам хIерирули уили сай. Илала азгъинти ва кьиркьирти дурхIни буили саби. ВебкIес гьалаб хъубзарли дурхIни сунечи жибарили сай ва пулан мерличибси хъуличиб кур буркъадалли, хазна бургидая или бурили сай. Хъубзара вебкIибмад, илала дурхIни ургубализи...


БекIлибиубси ва мягIничебси масъала

Нушала улкали гIергъити дусмазир хъалибарг мяхIкамбарес ва гIеббуцес багьандан дурадуркIути сагадешуни дебали дигести сари. Бахъал дурхIначилти халибаргунас дедлугути арц, пособиеби, нешдешла капитал ва цархIилтира кункдешуни лер.   ГIергъиси манзил нушала улкализир 31 хIукму кьабулдарили сари...


ГIяли ибн Абу ТIалибла мижит

Нушани гьалабра нушала белкIаназиб жIявхIелла мижитуначила бурибсири. Иш яргализиб гьанбушес дигулра ГIяли ибн Абу ТIалибла мижитличила. Илала сурат кабяхъили саби гьижрала 1271 ибил дуслизиб дураибси Афганиста 1000 афгани къурушлизиб. Илизиб нушани чебиулра халаси мижит, берхIила нуранани...