бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Бадрула дергъ

Бадрула дергъ

Бадрула дергъ

(БехIбихьуд ишдусла 3-ибил ва 4-ибил номертазиб)

 

Бадрула чебяхIси дергъли дахъал секIал якьиндариб ва тамашала секIал дакIудариб. Хаслира Аллагьличи ﷻ чула бирхауди цIакьти асхIябтани Аллагьла ﷻ гьунчиб бируси жигьад селичибалра гьалаб биъни чебаахъиб. ЖабрагIилли Идбаглизи ﷺ бургъантала даражаличила хьарбаибхIели, илини илди нуша-ургаб бегIлара гIяхIти саби или бурибсири. «Нушара тяп илкьяйдали», - викIар ЖабрагIил. Ил баягъи дергъла манзил ахIи малаикунани някъбази тур касибси ахIенри. ЧевяхIси Аллагьли ﷻ бархьибти малаикуни азир лебтири. Ил дуги зубри ва ванза цадиубтири, ил хъарбаркь таманбарес багьандан.

 

Ил дергъла манзил маккалантас кумекбирули ва илди дергъличи жибирули Сураки ибну Маликла сипатличил илбисра лебсири. Илини малаикуни ва асхIябти секьяйда урехиагарли бургъулил чебаили, дергъла майдайчибад ХIунтIена урхьула шайчи бебшибсири.

Чумал дус ардякьи гIергъи Бадрула дергъла бутIакьянчи ХатIыб ибну Аби Бальтаъличил бархбасунси масъала акIубсири. Гьижрала 8 – ибил дуслизиб илини Идбаг ﷺ увведни багьандан ил кавшес гIягIнисири. Адамти бакIили бикIар: «Ва Аллагьла Расул ﷺ ил верша сай, ил кавшес гIягIнили саби». ИлхIели Идбагли ﷺ иб: «Илини Бадрула дергълизир бутIакьяндеш дарибти сари, иличи чилра къячхIелкан. ХIушани сели баладая, рахли Аллагьли ﷻ бурили виэс: «ХIушаб дигутани диркьеная, Ну хIушачивад чевверхурлира» или. Ил адамличи къячикес асухIебирар, сенкIун ил Бадрула дергъла бутIакьянчи сайхIели». Илкьяйда ил ватахъурсири.

Гьачам Идбаг ﷺ ца биштIаси мижитлизив улгулири, ил асхIябтани бицIилри. Бадрула дергъла бутIакьянчи ацIибхIели, илис кайэс мер агарли калун ва чилилра илис мер хIебариб. ИлхIели Аллагьли ﷻ аят бархьибсири: «Ва Аллагьличи ﷻ дирханти, мажлисличиб хIушази тиладибарибхIели гьарзали кадиреная, Аллагьли ﷻ хIушабра гьарзаси мер луга». Ил аят Бадрула бутIакьянчибас хасбарибси саби. Ца виалра дергъла бутIакьянчи Идбагла ﷺ мажлисличи ацIалли, илис чараагарли мер акьубатес чебси саби. Кьаниубли вакIаллира ил гьаларти къяянази катес чебиркур. Илкьяйда хIурматбирусири илди бургъантала.

Ил дергъличила гIялимтани бурни хIясибли, ил анцIбукьла халаси мягIна лебси саби лебил умматлисра, гIергьити наслубасра. Имам ас-СуютIини бурни хIясибли, гьарил манзиллизиб Бадрула дерлизиб бутIакьяндеш дарибтигъунти адамти биэс гIягIнити саби. ХIясан аль-Басрини табигIинтази бурусири: «Нуни чебаира Бадрула дергъла 70 буръан. ХIушани илди чебаадалри, илди мехIурти саби или гьанбирки, илцадра илдала чIумаси бирхаудиличибли, урехиагардешличибли ва Аллагьличи ﷻ таваккал барнили».

Дергълизиб Аллагьла Расулла ﷺ цацун сабри урчи лебси. 313 адамлизибад 10 аги туранала бегIти. Идбагли ﷺ цацабехIтази тIерхьа бедлугусири ва ил турличи шурбулхъусири. Укашат асхIяблис Идбагли ﷺ бедибси гIяйса турличи шурбухъунсири. Ил турличил ил вебкIайчи ургъусири. Илала гIергъира илала дурхIнани ил тур наслуличибад наслуличи бедлусири дурхъаси ваяхI кьяйдали. 313 хасси лугIи саби. Илдицад бургъанти лебтири Идбагла шайчиб Бадрула дергълизиб. Тяп илдицад бургъанти лебтири Давуд Джалутличил (Голиаф) ургъухIелира. ЦацадехIти баянти хIясибли бурули саби, имам Магьди вакIибхIели, илис бегI гьалаб мардешлис хъя барибтала лугIи 313 бирар или. ГIялимтани бурули саби, гьар манзиллизиб 313 адам биэс гIягIнити саби Бадрула дергъла бутIакьянчибалагъуна даражала ва уркIбала бегIти, саби багьандан Аллагьли ﷻ адамтачирад ва дунъяличирад балагьуни черардикути. Нушани балуси саби, адамла бегIлара дурхъаси рухI биъниличила. Илдала рухIани биалли бегIлара дурхъати сарри, амма илдани чула рухIани ахIерахIедарили, чула дигуси Идбаг ﷺ багьандан дедлугулри.

 

Наида Гъуруева

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


Имам аль-Байгьакьи

Абубакр ГIяхIмад ибну аль-ХIусейн ибну ГIяли ибну ГIябдуллагь ибну Муса аль-Хусравжирди аль-Хурасани, аль-Байгьакьи кьяйда валуси, акIубсири гьижрала 384 ибил дусла шягIбан базлизив, аль-Байгьакь мерла Хусравжирди шилизив. Аль-Байгьакь Нисабур (Нишапур) шагьарличибад гьарахъли ахIи мерлабиубсири,...


Суалти-жавабти

– Мурул-хьунул декIарбикили гIергъи хьунуйзиб муруйзибад къиян –хIекь чебахъахъес (компенсация) тIалаббарес ихтияр лебсив, эгер мурул цахIнаб хIербирухIели хьуна арцличил хIерирули кали виалли? – Эгер мурул хьуна арцличил хIерирули кали виалли, илини биалли дугьбачил иличи...


Азгъинти дурхIначила

Муртрил сахаватси ва бузери дигуси хъубзара адам хIерирули уили сай. Илала азгъинти ва кьиркьирти дурхIни буили саби. ВебкIес гьалаб хъубзарли дурхIни сунечи жибарили сай ва пулан мерличибси хъуличиб кур буркъадалли, хазна бургидая или бурили сай. Хъубзара вебкIибмад, илала дурхIни ургубализи...


Дурхъати дугьби

ЧевяхIси Кьудратла ВегIли декIарбарибти дурхъати идбагуни адаб хIяяла ва сабурла шайчиб адамтас гIибратли бирутири. Илдазибад гьарилла дугIя лебсири, илала кумекличил Аллагьличи ﷻ дугьабилзутири ва ЧевяхIсини илдас жаваб чарбирусири.   Айюб Идбагла дугIя Айюб Идбагличила нушани газетала...


ЧевяхIсила хъарбаркьуни дузахъес чебиркур

Кабиили бикути, палтар, тIалхIяна ицути машинаби, компьютерти, телевизорти, хутIличир дузути чяйникуни, печани, яшавла шуртIри кункдирути дахъал ваяхI гьаналла замана дуракаили сари, илди халкьли дузахъули сари. ВаяхI исухIели, илди секьяйда дузахъутил бурути жузира (инструкция по применению)...