ШугIайб Идбаг
ГIараис жузлизиб бурни хIясибли, илала дудеш Микаил сайри, Ибрагьимхалилла урши Мадьянна Яшджар уршила урши. Сирьян мезличиб илала цархIил у Ятрун саби. Ибн Исхакьли буриб илала неш ЛутI Идбагла рурси сарри или.
ЦархIилти жузазибра бурни хIясибли, ЧевяхIсини ШугIайб Мадьян шагьарла халкьличи вархьибсири, илди халкь Мадьянна наслу сабри. Шагьарли илала у бихусири.
Ибрагьимхалилла урши Мадьянни духъянати гIямру деркIиб. Илала хьунул амаликитуназирадси сарри. Илини Мадьяннис авал урши баркьиб. Илди хъайчикабиили дурхIни акIубхIели, илдала кьам дебали халабаиб. Мадьян урухиуб амаликитуни бахъбаалли, илдани зарал биру или, ва кьамла хIурматла адамти бучили, сагаси шагьар тIашбатес хIяжатли биъниличила буриб, амаликитуни агарси. Илди лебилра ил пикриличил кьабулбикиб ва цIакьани дучили сагаси шагьар тIашбатурли, ил цIакьбариб. Ил шагьарлис хала дудеш Мадьянна у бедиб.
Ил шагьарлизив СангIун гIябид хIерирулри. Ил амаликитунала рурсиличи хъайчикайиб. Цаибил уршилис Ятрун бихьиб, халкь биалли илис ШугIайб бикIутири. Илис сабаб сабри СангIунни даим ЧевяхIсилизи балга бирни: «Аллагьумма барикли фи ШугIайби», «Аллагь ﷻ, ШугIайблис баракат бархьа». ЧевяхIсини балга кьабулбариб биэс иличи баракат бархьиб ва ШугIайб идбаг ветаур.
Дудеш вебкIили гIергъи ШугIайбли илала мер буциб. ИтхIели дин бузахънилизив ва гIяхIти баркьудлумазив илала даражаличи айкибси адам аги.
Мадьянна халкь хIебирхути вайти къачагъуни сабри. Илдани гьундури дурцутири ва гьункьябачи ва вачарла карбантачи чебулхъутири. Илдани сарри бегI гьалар шагьарлизи бухIна абицIахънилис ва бухIнабад бет-садбашнилис адамтас багьа кабизахъурси. Илкьяйдали илди вачрукьяби сабри ва вачар бирухIели адамти биргIябиргулри. Илди сабри бегI гьалаб дурхъадиайчи секIал дихIути. Илдани анкIи асили багьа ахъбиайчи дихIутири, гIур биалли дирцутири. Илкьяйдали илдала халати ва диштIати умцлаби лерри, халаси пайдалабирулри исухIели, биштIаси биалли дирцухIели. ДирцухIели гIягIниси кьадарла битIакI ахIебиркахъулри, исухIели имцIали дикахъес кайгъибирули, адамти биргIябиргулри.
ШугIайбли сунес дудешличирад калунти мазала мас дихIутири ва вачарлизи гъудурхIейкIусири.
Гьачам ил Аллагьлис ﷻ улгули левли, пулан адам вакIиб ва сунечил кабикибси анцIбукьличила буриб. Илини 100 умцла асибхIели, 20 ахIедикили урдухъун, ва илини кьасбариб гIяхIси адам виъни багьандан кумекбарахъес ШугIайбличи дугьаизес. ШугIайб иличил варх вачрукьябачи вакIиб ва бетаурсиличила буриб. Амма илди иличи лехIхIехъиб ва илис камдиубти анкIи дедес кьабулхIебикиб. Илдани буриб саби ил тяхIярли бузниличила. ШугIайбли илгъуна вачар Аллагьли ﷻ кьабулхIебирниличила баянбариб. Ил манзил ЖабрагIил малаик вакIили, адамла сипатличил Мадьянна халкь Аллагьла ﷻ гьунчи жибарахъес хъарбариб. ЧевяхIсила хъарбаркь барили гIергъи ШугIайбли халкь бучиб ва ислам динничи жибариб. Илини аргъахъиб ца Аллагьлис ахIенси чисалра улгес асухIебирниличила, битIакI ахIебикахъили вачар бузахъес хIярамси биъни баянбариб ва танбихIличила буриб.
ШугIайб Идбагли илди Аллагьла ﷻ бархьси гьунчи жибирутири ва умцантачиб дурусдеш бузахъес бурусири, къяна ва макру къадагъадирутири.
Аллагьла Расулли сунела халкьлис гьанбуршусири ЧевяхIси Аллагьли ﷻ илдас дедибти нигIматуначила, бунагьуни хIедирахъес бурусири, идбагуначи бирххIеурти цархIилти халкьаначи бархьибси танбихIличила пикрибухъахъес жиикIусири.
Амма халкь илди чус хала бегIтачирад дакIибти гIядатуни датес кьабулхIебикиб. Илди чумал бархIи къаршибиркули жалтазиб калун ва ца пикриличи хIебакIили, пачначи арбякьун. Абу Джадавз, Калман, СагIфас ва Караат пачнани чула дин лебси кьяйда батахъес тиладибариб. Кафиртала пачнани ШугIайблис мас-давла ва хIякимдеш дедес чеасиб, ил чучил калахъес багьандан, чула лебдеш ва мас-мулк иличил буртIниличила буриб. ШугIайбли илдала гъай къябаиб ва НухI, Гьуд, СалихI, Ибрагьим, ЛутI Идбагунала халкьаначи дархьибти балагьуначила гьанбушиб.
ИлхIели ца пача викIар: «ХIебиалли закла бутIа нушачи кабикахъа. Нушала къанчани гъайдухъахъен. Илдани хIела бархьдеш кабизахъалли, нуша хIед гIеларад ляркьехIе.
ШугIайб къанчаначи гъамиубли хьарбаиб: «Чи сая хIушала хужаим?» Нушала Аллагь ﷻ – Дунъя акIахъубси ЧевяхIси сай, хIу биалли Аллагьла Расул сайри, – ва илис икрамбариб. Амма илди адамтас ил камлири, хIятта къанчанани ШугIайбла бархьдеш марбиру или гьанхIебиркули биалра.
ИлхIели ЧевяхIсини илдачи цIакьси дягI бархьиб, илис гIергъи адамти хъулразиб дигIянбикибтири.
Ил бархIи цархIилти кьаманала бахъалгъунтани ШугIайбла гьуни буцили, динничи бакIибтири. Ил секIал Абужадлис гIяхIхIебизур. Илини сунела кумекчибази цIакьси гIяскар цалабяхъяхъес хъарбариб, ШугIайб гIеввуцибтачи къаршили.
ШугIайблис гIелабад башути сунела халкь камтири, бахъалгъунтани чула Идбагла жи кьабулхIебарибсири. Илди иличиб чебдукарбирхIутири ва къугънабиркьутири.
Илди бархьси гьунчи сеналра кахIебилзни гIячихъбиубхIели, ШугIайбли ЧевяхIсиличи дугьаизурли ил кьамлис уркIецIиагарси дугIя бариб.
Итмадан буцIарси дягI бухъун. Илала буцIардеш чекасес хIебирули адамти хъулразибад подвалтази убяхIяхъиб. ШугIайбли иличибли табихI таманхIебирниличила бурили хьалли, халкь мутIигIхIебакIиб.
ГIур ЧевяхIси Аллагьли ﷻ илдачи тIунтIри дархьиб, кьацIдикунхIели адам убкIахъути. Илдани ШугIайбличила хъумартахъур. ГIур ЧевяхIсини илдачи гьатIира цIакьси бурям бархьиб. Адамти уббиэси мер баргес умцIулри. «Дебшили хьалли дерцес хIедирудая, тавба дарая!», – илдас гIелавад вявикIулри ШугIайб. «Нуша я хIечи, я хIела Аллагьличи ﷻ дирхули ахIенра сецад балагьуни дакIалра», – сабри илдала жаваб.
Илис гIергъи цIудара гъагул бакIиб ва лебил халкь кIапIбариб, гIур уэсхIейэси буцIардеш чебакIиб ва алавси лебил дунъя цIяб-цIударбиуб. ИлхIели закла бутIацун ахIенну лерилра иларти къириаурти гъагултала декIдеш илдачи кабикибсиванри.
Ил замана ШугIайб Идбагличи вахIью бархьиб, сунечи бирхути адамтира арбукахъили илди мер-мусаличивад арукьяхъес. «ХIеризи секьяйда ихдачи Дила жазаъ гIеббиурал», – викIар ЧевяхIси Аллагь ﷻ.
ЦIудара къирили илдас Жагьаннабла гIязабти чедаахъиб, ила баайчи илдала кам цIалибигуб. ЖабрагIил малаикли тIамадариб, илдала гIязабти имцIадарили, ва цалра мицIирли хIетурли илди агарбариб.
ШугIайбличил арбякьунтани мушрикьуначил кадикибти гьар секIал чедаиб. ШугIайб Идбаг сунела хъалибаргличил варх Мадьяннизив хIериуб.
Мусала идбагдеш бехIбихьибхIели ил ШугIайбла рурсиличи хъайчикайиб ва иличил Мисрилизи чарухъун.
ШугIайб хIябэсил Идбаг сайри гIярабла халкьличи вархьибси. Гьалаб бурили кьяйда цаибил Гьуд сайри, кIиибил СалихI.
Чедиб бурибси хабарлизиб нушаб баянбирули саби битIакI камли бедлугни, къяна бурни ва къалпдеш дузахъни халати бунагьунази халдирни.