бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Исламла динна машгьурти гIялимти

Исламла динна машгьурти гIялимти

Ибн Сурайдж (240-306)

 

Ил шафигIитунала динна низам-кьяйдала школала шайх ва илала байрахъ бихан сай

Тажуддин ас-Субки

 

Абу аль-ГIяббас АхIмад Ибн ГIумар Ибн Сурайдж аль-Багъдади - динна гIялим, сунела манзилла ва бахъал цархIилтира гIялимтани хIябъибил даршдусла дин сагабираннизи халвирусири. Ил Шайх аль-Ислам, гIялим -факьигь, иракьла шафигIитунала динна низам-кьяйдала школала кьади ва дахъал белкIанала автор сай. Ишди лерилра дурути халаси имамличила сари, суненира зурбаси гIилмула наслу батурси - Ибн Сурайджличила.

 

Тарихчибани бурули саби ил 240 ибил (цацабехIтани буриб 248 ибил) дуслизив, Иракьла тах шагьар - Багъдадлизив акIубсири или. Илала хала дудеш Сурайдж, бахъли бурни хIясибли, адабчебдешличил ва Аллагьлизивад ﷻ урухкIниличил декIарулхъусири. Ил секIай чебиахъули саби Ибн Сурайдж адабчебти адамти-ургав халаваили виъни, ил сабабли, илала хьул акIубсири виштIахIейчивад динна гIилму касес.

Илини буресагарли халаси пай кабихьибси саби шагьигIитунала мазгьаб тIинтIбирнилизи ва ташмишдеш агарли, сунела даршдусла гIялимтазивад имцIали багьудичевсилизи халируси сай.

ХIакимли буриб, сунени ХIясан бин МухIаммад викIули бакьибси: «303 - ибил гьижрала дуслизир нуша Ибн Сурайджла мажлисличирхIели, ца гIялим айзурли викIар: «Харивии ва кьади, марлира, ЧевяхIси Аллагьли ﷻ гьарил даршдус бехIбихьибхIели бусурмантала умматлис динна къуллукъуни сагадируси адам урхьуси сай. Цаибил даршдуслизив Аллагьли ﷻ ГIумар бин ГIябдуль-гIязиз вархьиб, кIиибил даршдус бехIбихьибхIели МухIаммад бин Идрис аш-ШафигI. ХIябэсил даршдус бехIбихьибхIели, Кьудратла ВегIли хIу вархьири».

Ибн Сурайджли бурусири: «Цагьачам нуни муэрлизиб чебаибсири, закличирад дурхъати къаркъуби кадиркули. Нуни дила кисми ва сури илдани дицIира». Балути адамтази хьарбаибхIели, муэр баянбарибсири, илини ахъси даражала гIилму кайсниличила. Ил чевяхIси гIялимла гIямру илис бикьри сари.

Амма иличи хIерхIеили, ил ит манзилла суфийтала имамтачи вашусири, ва илдачил халаси хIурматличил вирусири.

Аз-Загьабини «Тарих аль-Ислам» жузлизиб гьанбуршули сай: «Гьачам Ибн Сурайдж гъайикIес вехIихьибхIели, цалабикибти иличи лехIяхъили тамашабиубтири». ИлхIели ил викIар: «Ил баракат саби, ит манзилла суфийтала имам Абу аль-Кьасим Джунайдличи вашнила».

Ил чевяхIси имам ва гIялим машгьурти суфийтала мажлисуначи вашусири Джунайд аль-Багъдадила ва аш-Шиблила.

«Аль-Бидая ва ан-Нигьая» жузлизив Ибн Касир викIусири: «Ибн Сурайдж Джунайдличил юлдашлира вири, иличи вашули, илала гьуни даимбирусири. ЦацахIели илини шайхличирад фикьгьила гIилму кайсутири, сунени гьалар бекIлил хIедалути.

Бурули саби, цагьачам Ибн Сурайджли шайхлизи ца суал хьарбаили, баянбарахъес тиладибарили сай. Шайхли ил шайчир чумал пикри дуриб.

Ибн Сурайдж викIар: «Ва Абуль Кьасим, хIуни дурибти суалтазирад нуни хIябалцун сарри далути, асубиралли жавабти тикрардарагу!»

Шайхли гьатIира дахъал цархIилти жавабти гьаладихьиб. Ибн Сурайдж викIар: «Аллагьличил ﷻ хъябирулра, нуни гьалар илди дакьибти ахIенрину, жавабти тикрардарагу илди!»

Шайхли гIуррара чумал декIарти жаваб дедиб. Ибн Сурайдж викIар: «Нуни гьачамалра илдигъунти секIал хIедакьира, дурагу, илди лукIасрану!» Джунайдли илизи аргъахъиб, ЧевяхIси Аллагьли ﷻ илди сунела уркIилизи кадирхьниличила, илди я жузазирад, я мугIяллимлизирад касибти хIедиъни. Ибн Сурайджли хьарбаиб: «Секьяйда дагьуртири гьатIи хIуни илди гIилму?» Шайхли жаваб бедиб: «Аллагьла ﷻ гьала 40 дус кайъниличирли».

Сурайдж викIи: «Суфийтазирад нуни касибти багьудлуми гIур чизирадалра кахIесира».

Адамтани Джунайдлизирад ва аш-Шиблизирад цацадехIти мягIна хIебалути дугьби дакьибхIели, илди аргъахъес Сурайджличи дугьабизуртири. Ил викIар: «Нуни илдани дурибти иргъули ахIенра, амма илдала дугьбала асарла цIакь вайти дурути цархIилталагъуна ахIен».

Тамаша саби, цацабехIти нушала манзилла адамтани суфийти хатIабиркутази халбирули саби, машгьурти Джунайдгъунти имамтира бархли. ИлхIелира шаригIятла халати Ибн Сурайджгъунти имамти илдачи халаси хIурматличил бирули, илдачирад багьудлуми кайсухIели. Илкьяйдали бирусири лерилра исламла тарихла дусмазибра. Ибн Касирли илкьяйдали лукIули сай, Ибн Сурайджли исламла гIилмула 400 жуз делкIниличила.

 

ГIялимтала пикруми

Имам ас-Субки иличила викIусири: «Палдарангси лачин, мазгьабла къаршикартачи кьяркьси арсланкъаплан, шафигIитунала динна низам-кьяйдала школала шайх ва байрахъ бихан, илала баракатла забли урзуси закличиб абухъунси баз. ШафигIитунала гIялимти-ургаб агара цалра илала кумек агарли гIямалбирути ва илала гIилмула урхьула дурхъати матяхIличи диги агарти. Иличи гьуцIтири багьудилигIиб къяйцIти…»

Имам Абу Исхак аш-Ширази викIи: «Ил сайри бусурмантала чебяхIти имамти-шафигIитуназивад ца. Илис бикIутири «палдарангси лачин». Ил Шираз шагьарла кьадила къуллукъличи катурсири. Ил аш-ШафигIила бегIлара гIяхIси вархкьязи халирусири, аль-Музаничивра валли гIяхIси».

Шайх Абу ХIамид аль-Исфарайини викIусири: «Нуша Абуль-ГIяббасличил фикьгьила суалтазир цауркIтира, илала дибгIянти баянтала дурарад.

 

Имамла бебкIа

Ибн Сурайдж вебкIиб сай акIубси ва лерилра гIямру деркIибси шагьар – Багъдадлизив, 57 дусра байхъалара виубхIели. Ил бетаурсири Джумадуль-ула базличиб, гьижрала 306 – ибил дуслизиб. ЦацадехIти тарихла баянти хIясибли, ил хIяриихьибсири итни бархIи РабигIуль – аваль базла 25 –личив. Илини иш дунъя батур ва Аллагьла ﷻ уркIецIиличил арякьун.

УркIецIибараб Аллагьли ﷻ Идбагла ﷺ букьур Ибн Сурайджличи ва илала баракат ва шафагIят нушачира даахъаб. Амин!

 

«Исламла дунъяла машгьурти гIялимти» жузлизибад шурбатурси Наида Гъуруева

2026-09-01 (РабигIуль-Авваль 1448 д.) №9.


Сегъуна саби «даргала хIева»

Миллатла мезра, гIядатунира, культурара дусмала духъяндешлизир детхIехъахъили ахIерадарес чараагарси биъниличила гьарил бархIи гъайдикIули сари халкьлизи мягIни-хIял иргъахъути гIягIниахълуми, телевизорти, газетаби, журналти, Интернетла кумекличил дузути электронный бархбасла...


ЖумягI бархIила суннатуни

Ассаламу гIялайкум, ахIерти динна узби, жумягI бархIила суннатуначила бирар нушала вягIза.    Аллагь ﷻ нушачи дугьаизурли викIули сай: «Ва дирхути, хIуша жумягI бархIи жидарибхIели хутIбаличи лехIяхъахъес, дехIибала дарахъес, къалабадикирая ва вачурти датирая ил хIушаб гIяхIси...


Салат

ГIягIнидиркур: ГIяргIяла дулекI – 400 гр; Зукьити хиярти – 2; Набадари – 1; Жерши – 1; Гидгури – 2; Итани жерши – 1 цула; ГIявадеш – 1 халаси кьулса; Майонез, зе, исиут, кьар – бизидеш хIясибли.   Балкьарахъни: ГIяргIяла дулекI ва...


Иличирли декIардулхъулра

Нушала тах шагьар МяхIячкъалализирти гIямру дахъ дебали дуцIли ардашули сари. Адамти даим къалабали саби хIянчиличи ва белчIудиличи балкьаэс. Буралли, адамтала гIямрула халаси бутIа гьундурачиб арбашан биубли саби. СенахIенну шагьар халабикIухIели ва илала ца мерличивад цархIил мерличи ваэс...


РабигIуль-авваль базла дурхъадеш

РабигIуль-авваль баз ЧевяхIси Аллагьли ﷻ дурхъабарибси саби лебил Сунени бархьибти идбагуназивад бегIлара Сунес дигуси Расул ﷺ акIни багьандан. Ил сабабли ил нушаб лебтасалра дебали дигахъес чебсира саби. РабигIуль-авваль – нушала дурхъаси Идбаг ﷺ акIубси баз саби, нуша жагьаннабла цIализирад...