Исламла тарихла закличир рурхIути урми

МухIяммад Идбагла ﷺ асхIябти хьунул адамти Нушани гьаладирхьулра МухIяммад Идбагла ﷺ гIямрулизир кадикибти анцIбукьунала бикьрумачила хабурти.
Эфиопиялизирадси Умму Айман
Ил Идбагла ﷺ лагъ сарри ва илала неш ребкIили гIергъи, ил ниъли валхули калунсири. Илала у саби: Баракат, ГIамрла урши СагIлабла рурси сарри ил. МухIяммад Идбаглис ﷺ ил сунела дудешличирад букьурлис калунсири, ва илини лагъдешлизирад акьуратурсири, лебил адабчебтала нешлизи халрируси Хадижачи хъайчикайибхIели.
ГIябдуль МутIалибла урши ГIябдуллагь, Идбагла ﷺ дудеш Сириялизивад чарулхъухIели Мадинализив вебкIибсири ва илав хIяриихьибсири. Илала хьунул Аминат Вагьбла рурси, Идбагла ﷺ неш гьар дус Мадинализи рашусири. ГIергъиси архIялизи илини сунела урши МухIяммад ﷺ (итхIели ил 6 дус виубсири) ва Умму Айман букибтири. Мадинализирад чаррулхъухIели, гьунчир зягIиприкили, Аль-Абваъ бикIуси мерличир ил ребкIибсири, ва илар хIяририхьибсири.
Умму Айман биалли хъули, Маккализи МухIяммадличил чаррухъунсири. Ил бегIти агарли калунсири. Илини ил къайгъиличил, хIерудиличил, гIяхIдешличил ва уркIецIиличил алавуцибсири. Идбагли ﷺ илала халаси хIурмат бирусири ва илис дигичерси нешли калунсири.
Умму Айманна дуклав халаваибсири Идбаг ﷺ. Илизи ил «ва неш» викIусири, иличи хIерикIухIели «ил дила хъалибарглизир калунси сари» викIусири.
Нушала Идбаг ﷺ Хадижачи хъайчикайибхIели, илини Умму Айман акьуратурсири. Ил Харисла урши Зайдлис шери рякьунсири. Илдала Усама бикIуси урши акIубсири, сайра Идбаглис ﷺ дебали дигахъуси.
ХIуза кьамлизирадси Умму МагIбад, ГIятикат Халид бин Халифла рурси
Идбагли ﷺ Мадинализи гечиэс кьасбариб. Сапарличи ил дугели дуравхъунсири. Иличил барх Абу Бакр ва илала къуллукъчи лебтири. Илди гьуниббалтулри ГIябдуллагь бин Урайкьитли. Гьунчибад илди Умму МагIбадла чятирла мякьлабад аркьулри. Сунела чятирлизиб илини вачар бирули рузулри, гьунчибтас шин ва беркеси дирцули. Ил цIакьси хьунул адам ва гъайла уста сарри.
Идбагли ﷺ илизи тиладибариб сунес беркесилизибад се-биалра бицахъес. Амма илхIели илала селра аги. ИтхIели дегъси дус бакIилри. ИлхIели Идбагли ﷺ чятирла мякьлаб маза чебаиб ва хьарбаиб:
- Се бетаурли илис, Умму МагIбад?
- Ил маза зягIипбикибхIели, дуки-гьунчи дурабухъес хIебиубли ишаб калунси саби.
- Илала ниъ леру?
- Ил дебали назикли саби ва илала ниъ агара.
- Асубиралли, нуни ил изаси, - тиладибариб Аллагьла Расулли ﷺ.
- Гьайгьайрагу, асубирар, хIед илала ниъ лер или гьанбиркули биадли.
МухIяммад Идбагли ﷺ Аллагьла ﷻ уличил илала бурхIеличибад някъ чедиберкIили, ЧевяхIсиличи дугьаизурли, балга бариб. Ил замана бурхIе ниъли бицIиб, ва Идбагли ﷺ ил бирзили, лебилра бархти ниъли бахун. Умму МагIбадла тIалхIянара бицIили, илис багьара бедиб, ва сунела бархкьябачил гьуни даимбариб.
Илала мурул Абу МагIбад гушдиубли ва гIяжиздиубли хIилхIи дашути кьяцначил хъули чарухъун. Илис ниъ чедаили, дебали тамашавиубли викIар:
- Чинарадтив ишди ниъ? Нушала хъулибкIун ниъ лугуси мас агара.
Хьунуй жаваб бедиб:
- Нушала мякьлавад бара гьалабван баракатла адам арякьун.
Абу МагIбадли иличила бурахъес тиладибариб. Умма МагIбад иличила бурес рехIрихьиб:
- Илала чедаэс хIяздухъести дяхI-сипат лерри. Ил я вицIибси, я гъярцIси, я чIукьаси ахIенри. ХIулби цIябтири, алавла биалли цIуба. БекIла гъез, чIимичIули ва супелти цIябтири ва лямцIдикIутири. ТIама гIяшсири. Ил лехIкахъибхIели – кабизалачевси ва кагибси сайри, гъайикIухIели – халаси асарбируси. Иличи гьарахъли хIерикIухIели, ил лебил адамтазивад сунела куц-сипатличил декIарулхъулри. Ил хIяздухъесли гъайикIулри. Ургабси ахъдешла сайри – я гIяшли, я ахъли ахIенри. БакIибтазивад ил бегIлара жагаси ва шалати дяхIличилси сайри. Юлдашуни ва алавти иличи лехIирхъулри. Илала тилади итмадан бартарахъулри. Илала ихтилат мягIничебси ва ункъли пикрибарибсири.
- Аллагьличил хъя бирулра, ил Кьурайшитуназивадси сай, иличила бурусири ил Маккализив сай или. Ну ишав виасри, ил нуни гьуниввалтаси. Нуни илкьяйдали бирра бирис, рахли бетаалли.
ГIур илди кIилилра ислам дин кьабулбарибсири. Абу МагIбад ва илала хьунул Умма МагIбадли гьижрара дураберкIиб. Умма МагIбадли хасси хъя барибсири Идбаглис ﷺ, Абу МагIбад биалли Макка бурцутачил калунсири.
Аллагь ﷻ разили калаб илди кIиличилра, ва нуша лерилра цаладяхъяба илдачил, идбагуначил ва адабчертачил дарх. Амин!
(БехIбихьуд 6 – ибил номерлизиб)