бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Имамти Идбагла ﷺ букьурти

Имамти Идбагла ﷺ букьурти

МухIяммад аш-ШафигI АллагьлигIив ﷻ урухкIни

 

 

Имам аш-ШафигIли дуги хIябал бутIаличи буртIусири: цаибил бутIа - гIилму руркъунилис, илдала чевкад пикриикIнилис, кIиибил бутIа – гьанкIлис, хIябъибил бутIа – дехIибала дирнилис харжбирусири.

 

Рабазан базла бухIнаб, дехIибала дирухIели имамли 70-йна Дурхъаси Кьуръан бучIусири. ГьархIели Аллагьла ﷻ уркIецIиличила бурути аятуни дучIухIели, илини сунесра лебил бусурмантала умматлисра чевверхни тиладибирусири. ГIязабтачила бурути аятуни дучIухIели, сунесра лебил бусурмантала умматлисра берцуди тиладибирусири. Дурхъати Кьуръа аятуни дикьухIели, Аллагьлизивад ﷻ урехили иличи къагъдеш чедашутири.

Аш-ШафигI викIусири: «16 дусличивад ну велкъайчи укуси ахIенри. Белкъунси кьаркьала декIбирар, уркIила кьяркьдеш алкIахъу, азгъинвирар, усес иштяхI имцIабирар ва гIибадат хIярхIбирар». Аллагьличи ﷻ адабдешли илини гьачамалра Илала уличил хъя барибси ахIенри. Ил Алжаналичи хьуликIули, Жагьаннабла гIязабтазивад урухкIули хIерирусири.

 

Имамла сахаватдеш

Аш-ШафигI виштIахIейчивад мискинни халаваибси, сунела сахаватдешличил машгьурсири. Илис халифли яра давлачебти вачрукьянабани арц дедалри илини селра гIелаб хIебатурли дуртIусири. Илини бурусири, мискиндешли хъулибси лебдеш хIяйна бицес чебуркъуб или. Чи-биалра иличи тиладиличил дугьайзалри, илала гьалаб цIахбизурли имам хIунтIенирусири ва вируси кьяйда илала тилади бартаахъес къайгъибирусири.

Гьачамра иличи пякьир гъамиубли садакьа тиладибарибхIели, ШафигIличил барх селра аги илис бедес, ил викIар: «ХIу чинав варгес вирарал бура, нуни хIечи адам урхьисну». Садакьачини багьахъур сай вируси мер. Имамли хъули чарухъи гIергъи, иличи арцличил адам вархьибсири.

ВецIал азир динарличил аш-ШафигI хIяжлизи арякьунсири. Маккализи саибхIели, илини динна багьудлумани бегIбиэс дурабухъунти мутагIялимтас, гьункьябас ва мискинтас лерилра арц дедиб. Гьарилли сунес гIягIниси кьадарла арц кайсулри. Маккализи ил цалра динар агарли ухIнавхъун.

ГIуррара ил сунела лерти арцра касили сайра хIяжлизи ватихьиб. Илизи юлдашунани хьабраиб: «Сен хIуни хIела уршилис илди арцлис хъали яра ванза хIейсида, хIу вебкIили гIергъира илини яшавбаресли илар мас адилкьахъес багьандан?» Имам арцра касили дуравхъун ва илди агарли чарухъи викIар: «Нуни Маккализиб лайикьси ванза хIебаргира. Амма нуни хъали тIашбатурра нушала гъамти-тухумти ва юлдашуни хIяжлизи башуси манзил илаб тIашбилзахъес».

Машгьурси гIялим Музани хабар буриб: «Имам ШафигIра нура ца фикьгьила суалла черкад ихтилатдикIули илала хъули садаибхIели, илала хIянчизар гьуниваиб ва пулан адамли хIед бедахъес хъарбариб или арцла кьачIа гьабуциб. Ил манзил ШафигIла мажлисуначи гьаман вашуси адам вакIили сунела виштIаси акIниличила ва аги-кьяйда вайтIа диъниличила буриб. Имамли ил кьачIала бухIна хIерра хIеили илис бедиб».

Аш-ШафигIла мутагIяллим Раби бин Сулайбан хъайчикайиб. Камси манзил дикили гIергъи, ил имамличи шадив вакIиб. Гьар-секIал хьархъардяхъили гIергъи, ШафигIли илизи хьарбаиб магьарла маслис дедибти арцличила. Рабини буриб 30 динар дедес чеасили, гьачамлис 6 динарцун дедили виъниличила. ШафигIли гIур иличи сунела хIянчизар вархьибсири илис хIедиути 24 динарра дархьили.

 

Имамла караматдеш

Имам аш-ШафигIра МухIяммад бин ХIясан аш-Шайбанира КягIбала мякьлаб ихтилатбикIулри. ИлдачивяхI гьайвиубси адам чеили, ил се санигIятла адам саял багьес кьасбариб. Цали буриб ил палтарла уста сай или, итилли – мегьла уста сай или. Мякьла саибхIели, илдани илизи санигIятличила хьарбаиб. ГIярабли жаваб бедиб палтарла устали кали, гьанна мегьла уста сайра или.

Имамлис муэр чебаиб, ца пулан адамли сунела жузи касили някъбазирад гьаваличи игьубли. ДягIли илди арцахъи декIар-декIарти мераначир деткахъахъиб. Муэрти далусини аргъахъиб, Аллагьла ﷻ ахъриличибли, илди тIинтIдиубли халифатлизиб имамла жузачила хIебалуси адам кахIелан или.

Бара вебкIес гьалав имамличи илала гIяхIтигъунти мутагIялимти цалабикиб: Раби бин Сулайбан, ИсмягIил бин ЯхIъя Музани, Юсуф бин ЯхIъя Бувайти ва МухIяммад бин ГIябдулхIяким. ШафигIли буриб: «Раби, хIуни дила жузи дурчид ва хIядисунагIив умцIули вебкIайчи бархьдешгIевли кавлад. Музани, хIуни шайтIайчилра бархли ихтилатлизир дархьти далилти дургули, иличив чедииркуд. Бувайти, хIу мегьла рахажунази вигьи убкIуд. МухIяммад, хIуни биалли ахирра дудешла мазгьаб декIарбирид».

Авлалра кьисмат аш-ШафигIли бурибси кьяйда бетаур. Рабини илала чузи дучиб. Бувайтини дурибти гIяхIхIедизурли мерла вегIбекIли ил туснакъвариб ва илав вебкIиб. Музани сунела манзилла машгьурси гIялим ветаур. МухIяммадли биалли имам вебкIили гIергъи, сунела дудеш имам Маликла мазгьаб чеббикIиб.

Халиф Мамунни кьасбариб имам аш-ШафигI халифатла кьади варес. Имамлис иличила багьурхIели, ил халаси шишимъайзи викили зягIипикиб. Ил манзил иличи халифличивад чехьрукья адам вакIили халифла пикриличила буриб. ИлхIели аш-ШафигI ЧевяхIсиличи ﷻ дугьайзур: «Ва дила Аллагь ﷻ, ну кьади варнилизиб дила диннис, дунъяла гIямрулизиб ва ахиратлизиб гIяхIдеш лебли биалли, ну иличи кьабулли виахъаба. Амма илизиб гIяхIдешличиб вайдеш имцIали биалли ну ХIечи арукаба!» ХIябэсил бархIи имам аш-ШафигI вебкIибсири.

 

(хьарахъуд бирар)

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Юсуф Идбаг

- Ишавад архIякьядра наб дигул хIебарили, Ну рикIуси хIейкIадли къиян-жапа дахъдирис. Ил замана Зулайха унза гIекIес дуцIрухъун, Илис дигул хIебарес, Юсуф хъярхъли гьавухъун, ГIеларадли хъямрики, буциб хIева, гъярбердиб, Илизивад верцили, Юсуф хIилхIи дуравхъун. Зулайхара аррякьи, ГIязизлизи...


Зуль-ХIижжа базла 10 бархIила дурхъадеш

Идбаг ﷺ сунела дурхъаси хIядислизив викIули сай: «Илди бурхIназив дубурцуси адам Аллагьли ﷻ вецIал секIайчивли дурхъавиру: сунела гIямрулизи баракат хьурабиру; мас-давла имцIабиру; хъалибарг балагьуназибад уцахъу; бунагьуни умудирар; гIяхIти баркьудлуми имцIа-дирар; бебкIала излуми...


Имам Абу ХIамид аль – Гъазали

ЛукIути адамтала адабуни - Жагали лукIес - Кьалам гIяхIил пайдалабирес - Халаси пикри бяхIчииэс бархьли лукIнила правилобачи - Математикала хIисаб далес - Дархьти жавабти бекIдирес балес - Жагати палтар челгьес - Миск пайдалабирес - Тарих балес - ГIякIа (налогуни) дедлугниличила ва илди...


ХIяжла дурхъадеш

Динна 5 рукнулизибад хIяж дурхъабарибси саби. Мисаллис, шагьадат, дехIибала, дуббацари - кьаркьа бируси рукну саби, закат - мас-хазнали бируси рукну саби. ХIяжлизиб биалли, Аллагьли ﷻ кIел журала гIибадат цаладяхъили сай, кьаркьа биркIантани ва масличил, ил багьанданра дурхъасилизи бейгIунси саби....


Кьурбан-байрам

ГIид аль-АдхIа—бусурмантала бекIлибиубси байрам саби. Ил Зуль-ХIижжа базла 10-ибил бархIи, ГIярафала бархIилис гIергъиси бархIи бехIбирхьуси саби. ГIид аль-АдхIалис гIергъити хIябал бархIи (11, 12, 13) «ташрикьла» бурхIни сари.   ГIид аль-АдхIала бархIилис гьалабси бархIи...