бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Алжанализив жагьилтас бекIдеш диран

Алжанализив жагьилтас бекIдеш диран

Абу Суфьян ибн аль-ХIарис нушала Идбагла ﷺ узикьар ва зилан сайри, илди ца манзил акIубтири ва ца хъалибарглизиб халабаибтири. Илала дурабадра Абу Суфьян Идбагла ﷺ ниъла узи сайри, сенахIенну илди Саад кьамлизирадси ХIяшима хьунул адамли ниъли бахунтири. Абу Суфьян илкьяйдали Аллагьла Расулла ﷺ гъамси юлдашра сайри иличи идбагдеш хъардарайчи. Амма МяхIяммад Идбаг ﷺ сунела цаватIанлантачи Дурхъаси табтарла гъайличил дугьаизурхIели, Абу Суфьянна уркIилизиб гьими-кьяс ва хIясаддеш акIуб ва илала гьалмагъдеш душмандешличи шурдухъун. Илини тухумдешла бархбасуни къябаиб, ва гьаларла узидеш абзличи ва къаршидеш дирниличи шурдухъун.

 

Пагьму ва искусство

Абу Суфьян ибн аль-ХIарис гIяхIил валуси кьурайшитунала гIяхIгъабза сайри ва кьамла ит манзилла гIяхIти шягIиртазивад ца сайри. Лебил сунела пагьму, гъира ва искусство Абу Суфьянни Аллагьла Расулличи ﷺ ва илала жиличи къаршили дяхIчиаиб. Ил сайри кьурайшитунала гьарил душманси балбуцла гьавкьяна ва илди уркIичеббиран, Идбагличи ﷺ ва илала асхIябтачи къаршили бируси гьарил вайдеш гIеббурцули. Абу Суфьянни назмурти цахIнадирхъусири Аллагьла Расул ﷺ дукелцIиличи ирхьути, иличила нясти ва вайти дугьби дурутири. 20 дусцадхIи гьими-кьясдеш калунтири Абу Суфьянна Идбагличи ﷺ ва лебил ил манзиллизиб душмандеш дакIудирутири.

Макка буцес гьалаб Абу Суфьяннис кьадарбиуб ислам динна гьунчи кайзес. Диннизи илала гьуни бехIбихьибсири тамашала анцIбукьличибад, сабира Идбагла ﷺ гIямруличила белкIунси жузлизиб гьанбушибси. Абу Суфьянни бурусири: «Ислам дин цIакьбиубхIели ва хIурмат-кьимат сархибхIели, чинаралра хабурти тIинтIдирулри Идбагли ﷺ Макка буцес хIядурдеш бирниличила ва наб ванзаличиб мер хIебианбиуб, сецад ил халаси биалра. ИлхIели нуни набзи хьарбаира: «Чина укьяша гьанна? Чи вархкья вариша? Чичил варх вирусира?» Хьунуйчи ва дурхIначи дугьаизурли нуни бурира: «Маккализирад ардукьес хIядурдиирая, сенкIун иша МяхIяммад ﷺ лявкьян. Ну гьайгьайрагу, илала асхIябтала някъбази викасли каршура». Илдани жаваб гиб: «ХIед аргъес замана хIебаилив гIярабуницун ахIенну цархIилти халкьанира МяхIяммадлис ﷺ мутIигIбакIни, хIу биалли варсяхъилри, душмандеш чIумадирули, хIятта хIу гьалав илала гIяхIси юлдаш ва кумекчи вирули хьалли». Илди даимбиуб ну Аллагьла ﷻ гьунчи калзахъес ва ислам дин кьабулбарахъес, Аллагьли ﷻ дила уркIилизиб иман гьаргбарайчи.

 

РасулличивяхIли

Дила уркIи абхьибмад ну итмадан айзурра ва урши ЖягIфарра варх укили хъярхъли аль-Абвализи ваира, сабира Маккала ва Мадинала ургабси. Набзи багьахъур илав Идбаг ﷺ тIашизниличила. Ила ваибмад нуни палтар дарсдарира, ислам кьабулбирниличила бурес Идбагличи ﷺ укьяйчи ну кахIевшахъес багьандан. Ну гьунчивад аркьухIели Аллагьла Расулличил ﷻ барх аркьуси кьукья къаршибикиб. Илала мякьла ваили ну тIашизурра ва дяхI гьаргдарира. Илала хIер набчиб тIашбизурли ну вагьурхIели, ил набчивад ласвяхъиб. Ну гIуррара илала гьала тIашдатурра, ил гIуррара набчивад ласвяхъиб. ГIуррара ва гIуррара ну илала гьала тIашилзулри ил биалли набчивад ласвирхъулри. Ну бекIлил ташмишикIули ахIенри нуни дин кьабулбарниличи Аллагьла Расул ﷺ ва иличил барх илала асхIябтира разибирниличи. Амма Идбаг ﷺ набчивад ласвирхъули чеибхIели бусурмантира ласбяхъиб.

Нуни илди-ургав дила адавзи аль-ГIяббас чеира ва иличи дугьаизурра: «Ва адавзи, наб дигусири Идбаг ﷺ разиварес ну исламлизи вакIниличивли, илала тухум кьяйдали ва кьамлизив машгьурси адам сайливан, илизибад се бетаурал хIуни чебиулри. Гъайухъен иличил ил кIантIивакIахъес ва набчивад чевверхахъес».

Аль-ГIяббас викIар: «Юх, Аллагьличил ﷻ хъябирулра! Нуни чеира ил секьяйда гIясивиубал хIу чеибхIели. Ил багьандан илизи гъайэс вирус чIянкIли балбикибси заманацун». Нуни тIамадарира: «Адавзи, сен лайвикIусира ну?» Илини жаваб гиб: «Нуни хIед кумекбарес хIейрус, хIези бурибсила дурабад».

Ну пашмандешлизиври. Идбаг ﷺ аль-ДжахIфа мерличив тIашизур, ну биалли илала чятирла дякьла гьалав мерлавиубра, набчил варх дила урши ЖягIфарра тIашлири. Идбаг ﷺ гьар ну чеибхIели набчивад ласвирхъулри, амма нуни умут бердахъили ахIенри ил набчи вирхаахъес. Илгъуна тяхIяр гIяхIцадхIи калун, ну умутагарвиранвиубра ва уршира някъбази уцили хIулби хIердикIна арукьес дигиаур, нуша гашили ва милигли дебкIайчи.

ГIергъиси яргализив сунела чятирлизивад дуралхъухIели Идбаг ﷺ гьалавван ахIи набчи кIантIили хIеризур. Амма наб дебали дигулри ил наб пишвяхъили. ГIур Аллагьла Расул ﷺ Маккализи ацIиб, ну биалли мутIигIли илис гIелавад вашулри. Ил мижитлизи вашухIели илала хIулбала гьалав ва илала мякьлав виэс кьаслизиври.

 

ХIунайнализибси дергъ

Ил дергъла манзил къанчанас булгути гечбикIути гIярабунани халаси гIяскар цалабяхъилри ва Идбагличилси ﷺ дявиличи гIяхIил хIядурбиублири. Илди хьулбикIулри ил бекIлибиубси дергъ биъниличи ислам ва лебилра бусурманти агарбируси.

Аллагьла Расул ﷺ сунела бархкьябачил илдачи къаршили дураухъун, нура иличил варх арякьунра. Къаршикартала халаси гIяскар чебаили, нуни тIамадарира: «Аллагьличил ﷻ хъябирулра, нуни ишбархIи чебихъис лебилра Идбаглис ﷺ барибси вайдеш!» КIелра гIяскар-ургаб дергъ бехIбихьибхIели бусурманти кьакьабакIиб, удибикес хIейгули. Аллагьла Расул ﷺ сунела урчиличив дявила дайлав гъабзадешличил ургъулри, илала тур лямцIбикIулри сай ва сунела асхIябти арсланниван балтахъули. Ну урчиличивад тIяхIухъунра ва турла кьяртIала бячунра. ЧевяхIсини бала секьяйда наб вебкIес дигулрил чIянкIли Идбаг ﷺ мицIирли калахъес.

Адавзи аль-ГIяббасли Аллагьла Расулла ﷺ урчила ургьур буциб ва илала мякьла кайзур… Нуни цархIил шайчиб мер буцира ва балуй някълизиб турличил вирхIули, алгъай някъли кьяшмикIула буцира. Ну гъабзадешличил душмайчил ургъули чеили Аллагьла Расулли ﷺ аль-ГIяббаслизи хьарбаиб чи саял. «Ил хIела узикьар Абу Суфьян ибн аль-ХIарис сай. УркIецIибара иличи, ва Аллагьла Расул ﷺ!» «Нуни барира, Аллагь ﷻ биалли иличивад чевверхур набчи алкIахъути душмандеш багьандан».

Дила уркIи разили тимхъ-бикIесбииб ну вахъхIи чучи хIерти дугьби дакьибхIели ва ну илала кьяшличи байикунра. Ил набчи шуряхъили тIамадариб: «Ва дила узи! ГьалавяхI вашули ургъен!»

Илди дугьбани дила уркIилизи кьуват картIиб ва нуни гъираличил душмантачи гьужум дураберкIира, илди чула мераначибад гIелабяхIбиэсли. Набчил гьужумлизи бархбикиб цархIилти асхIябтира, душманти гьарахъли гIелабяхI бебшахъили ва илдала къяянази урехи хьурабарили.

 

Пашмандеш ва урези

ХIунайнализиб дергъ кабикибхIейчибад Абу Суфьянни Идбагла ﷺ гIяхIдеш ва илала асхIябти-ургав вирнила талихI чебаиб. Амма илхIейчивад ил гьачамалра дакIу-гьаргли илала вяхIла хIеризес ва илала вяхIличиб хIер тIашбизахъес хIейуб, гьалар илис дарибти сабабли цIахбилзнили ва пашманиубдешли.

Илини дунъяла гьар секIал дархьдатур ва ЧевяхIсилис гIибадат бирнилизицун ахъиб. Гьачам мижитлизи айцIуси Абу Суфьян чеили Идбагли ﷺ Аишази (р.гI.) хьарбаиб: «Балулрив хIуни, Аиша, ит чи саял?» Илини жаваб бедиб: «АхIенра, Аллагьла Расул ﷺ». «Ил дила узикьар Абу суфьян сай. Ил мижитлизи бегI гьалав вашар, ва бегIлара гIергъи илавад дураулхъан, илхIелира сунела дабриличибад хIер ахъхIебурцули».

Аллагьла Расулли ﷺ иш дунъя бархьбатурхIели, Абу Суфьян сунела левси ца урши вебкIибси нешван децIикIусири, ва висусири. Илини илис кьасыда багъишлабариб децIли ва пашмандешли бицIибси, дард ва анцIкьи-шишимъала духIнарси.

Абу Суфьян дигуси Идбагличил ﷺ вархикиб ГIумар аль-Фарукь халифла манзил. Сунела ахир лябкьни аргъили, илини сунени сунес хIяб абитIун. Илала гIергъи хIябал бархIи дикибхIели ил вебкIиб, бебкIаличил гьунивиънила манзил балухIели кьяйда. Балахъули саби ил Алжанализив жагьилтала гьавкьяна вирниличила.

 

Наида Гъуруева

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


ХУРЕГ БАЛКЬАРАХЪНИ

Долма (8 порция) ГIягIнидиркур: ТIутIила кIапIри – 300 гр; белкьунси диъ – 1 кг; биринж – 1 стакан; цIуба жерши – 1; итан жерши – 4 цула; бурт – 400 гр; кьар, зе, исиут, дерубти специяби – бизидеш хIясибли. Балкьарахъни: тIутIила кIапIри зукьиси...


Редакциялизи суал

Асубирусив шаригIят хIясибли банклизив узес? Банклизив узес къадагъабарибси ахIен гIергъити шуртIри дузахъули диалли: Эгер банклизив узес чараагардеш лебли биалли, сенкIун чараагардеш лебли хIебиалли къадагъаласи мерличив узес къадагъабарибси саби. Ил чараагардеш дебали халаси хIяжатдеш...


«Муриси къяналичиб кьутIкьуси бархьдеш гьалаб саби»

Гьалабван набзи бурибси къяна сабни аргъира.   АнцIбукьуни гIямрулизир сегъунти-дигара дирар. ЦацахIели къяна буресра чебиркути манзилти дирули дирар. Диннизибра бикIули бирар гIяхIдешлис къяна буралли, бунагь лебси ахIен или. Нуни аргъира къунба бугьути адамти имцIали биъни. Чули барибси...


Тулкни

Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам Ахир заманала халкь, дунъяличи хъарихъур, Вайси чули гlеббурцу, бархьси гьуни бархьбалта Хlекьси гlеббурцнилизиб, илди бирар гlянцl-сукъур, Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам.   Гlялимти ва жагьилти, дунъяличи...


ХIяжла дурхъадеш

Динна 5 рукнулизибад хIяж дурхъабарибси саби. Мисаллис, шагьадат, дехIибала, дуббацари - кьаркьа бируси рукну саби, закат - мас-хазнали бируси рукну саби. ХIяжлизиб биалли, Аллагьли ﷻ кIел журала гIибадат цаладяхъили сай, кьаркьа биркIантани ва масличил, ил багьанданра дурхъасилизи бейгIунси саби....