бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Кьуръа кири дигусила адабличила

Кьуръа кири дигусила адабличила

Кьуръа кири дигусила адабличила

«Ахъбиубтазивадли чилра ахъхIейъуб адаббирниличивли ахIенси, убяхIбиубтазивадли чилра увяхIхIейъуб адаб батниличивли ахIенси…».

Илди дугьбала мурхьси мягIна лебси саби, суненира нушази иргъахъу адаб бихIни чебла сабнира, адаб батни асухIебируси биънира. Гьарил бируси секIайзиб адаб чевси виъни - бекIлибиубси далил саби дикIахIелли, Кьуръай учIнилизиб, Кьуръайчи адабчевсили вирес секьяйда чеббирулилра пикридулхъехIе, сенахIенну ил бегIлара дурхъаси гIибадатлизи халбируси саби. Марлира, Кьуръай учIусилис илала хIекьлизиб адаб бихIни чараагарси чебла саби, адаб батнира бунагьла анцIбукь саби. Кьуръай учIухIели дахъал адабти лер, илди нушани гьаларра гьандуршули калунра, ишарра илди баяндирехIе.

1. Кьуръай учIуси дазайчил виъни суннатси саби, Кьуръа адабтазибадли саби. Идбагли ﷺ сегъуналра зикру адаб агарли бирахъес къадагъабирусири, Кьуръан биалли лерил зикрубазибад бегIлара дурхъаси саби, илавра дазалачевли виъни чараагарси адаб саби. Нушала гъайра, Кьуръан гъамхIейубли, хIерикIули бучIули яра уркIиличиб бучIули виалли сари, амма ил Кьуръайчи гъамвиалли, дазалачевли виъни суннат ахIенну, чебла саби. Дазала агарлира Кьуръан касес хIярамси саби.

2. Кьуръан умуси мерлаб бучIа, бегIлара гIяхIсира мижитла бухIнаб. Адамти башуси гьунчив, базарличив, кьаркьала ицуйхIив ва илдигъунти мераначив Кьуръай учIес къадагъабируси саби.

3. Кьуръай учIухIели Кьиблаличи шурухъи, кьаркьала паргъатбарили, бекI гIяшбуцили, Аллагьла ﷻ гьалабси урехи дакIубарили учIни суннатси саби.

4. Кьуръай учIес гьалаб сивак пайдалабарни дурхъасилизи халбирар, иличибли кьакра умубиру, суннатра барили вирар. Идбаг ﷺ викIули сай: «ХIушала мухIлуби Кьуръан дурабулхъути гьундури сари, илдира сивакли умудиренная».

5. Кьуръай уIчусини гьаланачи Аллагьла ﷻ уличибли шайтIайзибад берцуди тиладибиру. Аллагь ﷻ Кьуръайзив викIули сай (мягIна): «Кьуръай учIухIели, Аллагьла ﷻ уличибли шайтIазибад берцуди тиладибара». ШайтIайзибадли берцуди декIардекIарси тяхIярли вирар, амма бегIлара гIяхIси, сабира Имам Нававини чеббикIибси саби: «АгIузу биЛлагьи мина шшайтIани рражжим» ибси жура.

6. Кьуръай учIес вехIирхьухIели, мурталра БисмиЛлагьличил вехIирхьни дурхъаси саби. Амма «Бараат» - сура бучIухIели, бисмиллагьи … хIебучIа, сенахIенну ил имцIатигъунти гIялимтани бурни хIясибли, Кьуръа аят саби, «Бараатла» сурализив иличивли вехIихьалли, сурализиб бакIибси ахирла мягIна бетихъули саби.

7. Кьуръайзиб тартил бузахъни суннатси саби. Тартил – саби, гьарил хIярп сунела мерлаб, сунела махражличил бучIни, хIярака хIебилгIни, гIягIниси мерлаб тIама ахъбурцни, гIягIниси мерлаб гIяшбурцни. Аятлизиб вягIда лебси мер вягIдала макьамличил бучIни, ряхIму чебиахъуси мер кIантIили бучIни ва илкьяйдали цархIилтира.

8. Кьуръан бучIуси виснира суннатси саби, висес биса агарсини виснила гIердиру. СенахIенну, Кьуръан марайдешличил хьурабарибси саби, илизивад учIухIелира марайли виэc хIяжатбиркур. Идбагра ﷺ сунела асхIябтази викIули сай: «Нуни хIушаб Кьуръа сура бучIасра, хIушазивадли чи висивиаллира, ил Алжунтазив вирар, дисес биса хIедакIалли, диснила гIердиреная». Ибну МасгIудли Идбаглис ﷺ Кьуръан белчIун, Идбаг ﷺ чеваэс бекI ахъбуцибхIели, ил висули чеваиб. Кьуръай учIухIели, висес багьандан илала мягIнабачила пикривикIес хIяжатбиркур, илар лерти вягIдурти, илар баяндирути лигIматунира, гIязабтира, калунти умматунала, идбагунала хабурти пикридирес, ва вегIли гIямрулизир заяли деркIибти замунтачила пашманвиубли ляркьяхъути сари биса, биса хIедакIаллира, разидеш кьалли хIебирар.

9. Кьуръай учIуси жагаси тIамали учIес хIяжатбиркур. Идбаг ﷺ викIули сай: «Кьуръан жагабиреная хIушала жагаси тIамали». ГIурра хIядис леб: «Жагаси тIама Кьуръа жагадеш саби».

10. Кьуръан цархIил адамлизи бучахъаллира, ит жагаси тIамала вегIлизи бучIахъни адабли бирар.

11. Кьуръан хьунул адамлаван гъярцIбарили тIамара бучIни асубируси ахIен. Кьуръан мурул адамла, чIумаси тIамаличил хьурабарибси саби, илкьяйдали бучIесра хIяжатси саби.

12. Кьуръан ахъли бучIни дурхъасилизи халбиру, сенахIенну, ахъли учIухIели, бучIусиличила пикриикIес гьамадли вирар. Ахъли учIули вамсурхIели, бамсри ахъайчи гIяшли учIар, гIур чариубли ахъли учIар. Ишаб багьес хIяжатси ца секIал леб, мякьлав дехIибала дируси виалли, яра усуси виалли, ахъли учIули илис диргалаулхъес асухIебирар, илхIели гIяшли учIар. Идбагра ﷺ викIар: «Кьуръай дучIанти хIуша Аллагьличил ﷻ гъайдикIути саррая, хIушара хIушала тIамаличирли цалис ца диргаламадулхъадая».

13. Ца сурализив учIули виалли, ит таманбарайчи цахIилличи ветулхъни гIяхIси ахIен. УчIес вехIихьибси сура биаб, аят биаб ит таманбарили, гIур цархIилизив вехIирхьни дурхъали бирар.

Кири хIяжлайчи абиркути секIал

ХIяжлайчи кири абиркуси саби или ибхIели, бахъли иргъу ил баралли, хIяжлизира хIявкьялра гIямалбируси саби или.

Ил халаси хатIа саби, илдани хIяжла мер бурцуси ахIен, амма Аллагьли ﷻ илди камти баркьудлуми илцадра дурхъадарили сари, илди дарнилис хIяж барибсилисгъуна кири бедлугули саби. ХIяж биалли, арцлара, арадешлара ахъри лебси гьарил бусурмайчи хъарси фарз саби.

1 - Умуси кьас Кьиямала бархIи адамлис сунела баркьудлуми делкIунси кIапIи бедлуга. Илини илар хIяжра, барибси мижитлара, бутIибси садакьалара кири бургу. Ил тамашавиубли Аллагьличи ﷻ дугьавилзан: «Я дила Аллагь ﷻ , нуни ишди хIедаррагу, ишди сен делкIунти иша?». Аллагьли ﷻ илизи иру, Нуни баласра хIуни илди хIедарни, амма хIела умуси, Ну багьанданси кьас лебри хIела ахъри биалли, хIяж барес, мижитуни дирес, мискинтас кумеквикIес, илдас садакьа бедлугес. Нунира хIед илди дарибтиван делкIунра, илди дарибтала кирира лугулира.

2 - ЖамагIятла дехIбайчи укьес гьалар хъулир дазала дарни Идбаг ﷺ викIули сай: «Хъулир дарили дазалара жамагIятла дехIибайчи чи укьяллира, итис хIяж барибсилисгъуна кири биур».

3 - Суннатла дехIибала Идбаг ﷺ викIули сай: «Чи савлила дехIбайчи мижитла укьяллира, дехIибала дарили гIергъи, бархIи ахъбиайчи зикрума виркьули калалли, итис хIяж барибсигъуна кири биур, гIур кIел ракагIятла суннатла дехIибала дараллира, итис гIумра барибсилагъуна кири лукIа».

4 - ГIилму касес яра цархIилтази багьахъес мижитла укьни Идбаг ﷺ викIар: «ГIилму касес яра цархIилтази гIилму багьахъес мижитла вякьунсилис хIяж барибсилисгъуна кери лукIа».

5 - БегIтала разидеш Идбагла ﷺ ца асхIяб иличи ﷺ вакIили викIар: «Я Аллагьла Расул ﷺ , наб Аллагьла ﷻ гьунчив узес дигулра, амма вирули ахIенра». Идбагли ﷺ илизи хьарбаиб илала бегIти лебал. Илини буриб неш лер или. ИлхIели Идбаг ﷺ викIар: «Илис секьяйдали вирадлира ил разирикахъес къайгъибара, илис вирусигъуна къуллукъбара. Марлира, хIед хIяж барибсилисгъуна кири лукIа».

МУХIЯММАДХIЯЖИ ДАВУДОВ

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Дурхъаси Лайлатуль Кьадрила дуги

Бусурмантала умматлис Лайлатуль Кьадрила дуги хасси тяхIярла шабагъат саби, чусра УркIецIила ВегI Аллагьли ﷻ пешкешбарибси. Кьуръайзиб бурули саби: «Лайлатуль Кьадрила дуги азир базличиб дурхъаси саби» или. Илала мягIна – 1000 баз, чузибра Лайлатуль кьадрила дуги агарти. Ил дуги...


Сагабарая буркьунза

Имам аль-Бухарила ва имам аль-Муслимла дурхъати хIядисунала дабзти жузазиб бегIлара гьалабси мерличибси хIядислизиб бурили саби: «Гьалжанализи хьурахIейру сунела тухумтачил бархбас къяббердахъибси». Тухумтачил бархбас хIебузахъни бусурман диннизиб халаси бунагьлизи халбирули саби....


Бархьдеш

ЦархIил тяхIярли биэсра хIебирар…   Гьалабван нуни Интернетлизиб ца ролик чебаира. Илав профессорли гьалабси парталичи кариибси студенткази «дурарухъен аудиториялизирад ва гьаннала гIергъи хIу чераэс хIейги дила лекциябачир» или дуракаиб. Рурси дебали уркIрухъун, селра эс...


Рамазан базла дурхъадеш

Нушала дурхъаси МухIяммад Идбагли ﷺ буриб: «Чи разивиаллира Рамазан баз бакIниличи, Аллагьли ﷻ илала кьаркьала цIализибад мяхIкамбиру». ГIуррара, Идбагли ﷺ буриб: «Рамазан базла цаибил дуги ЧевяхIси Аллагьли ﷻ иру: «Чи лева нуша дигахъуси, нушабра дигахъес? Чи лева нуша...


Суалти-жавабти

- Хьунул адамла держли ужуси мурул виалли ва илис ва иличи башути юлдашунас къуллукъбирули риалли илис бунагь биусив? Ил хьунул адамли хIяж баралли хIяж кьабулбирусив? - Муруйс къуллукъбиралли хьунуйс халаси кири биуси саби. ДекIарси анцIбукь саби мурул держли ужули виалли, илхIели сабур барили,...