бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ДехIибала – Алжанала умхьу

ДехIибала – Алжанала умхьу

ДехIиба рукнурти (бутIни)

 

Рукнурти – сари нукьсандиалли, дехIибала детхIерути аслуби сари. Илдас арканти бикIар, илди дехIиба чараагарти ва кабизахъурси гьабгIергъидешличил детерхахъес гIягIнити бутIни сари. Илдазибад ца хIебаралли, яра гьабгIергъидеш буалли, дехIибала детхIерар.

 

ДехIиба рукнурти 13 лерти сари илди ца-цали, суннатунира гъандуршули баяндирехIе:

 1 – ибил рукну. Нигет. Нигет уркIили кьасбарни саби. Нигетлизиб чебли бирар: дехIибала дарес кьасбарни, чидил аргъла сарил декIарбарни, фарзла (черти) или нигет барни.

Суннатли бирар: нигет лезмили бурнира ва аргъ¬ла дехIибалав, черихъутив, чум ракагIятла диънира гIячихъдарили, Кьиблаличи вяхIчиизурли ибсира имцIабарни. Илх1ели нигет, чертира суннату¬нира дархли, иш тяхIярли биру: «Нуни нигет барира набчи черти хIерила (савлила, дакьа, маркIачIила, хъатIила) аргъла авал ракагIятла, дехIибала Кьиблаличи вяхIчивизурли фариза бархьбарес, Аллагь ﷻ багьандан «Аллагьу Акбар». Амма «Нуни нигет барира xIepилa дехIиба фариза бархьбарес) или бураллира биур.

 2 – ибил рукну. Нигетла такбир «Аллагьу акбар» ибни. Нигетличил бархбасахъи урга цархIил пикри хIебакIахъили «Аллагьу акбар» викIар. Ишаб суннатли бирар: гьаргти някъби Кьиблали¬чи дяхIчили тIулби цаличи ца уржхIержахъили, тIулбала хъарани лихIбала чедиван дяхIчили, хала тIулби лихIбала удиртачи цугдикахъили, хъарчIулачи къаршили ахъдуцни. Илкьяйда ахъдуцни суннат бирар гьар рукугIличи аркьухIелира, илавад ахъирухIелира, «АттахIийятлизивад» алзули тIашилзухIелира.

КIинайс някъби кадихьни суннатли бирар къудала (чIиличIала) чеди, михъирла уди, балуй някъли алгъай някъла хала тIyллapa чярдалара ургала мерлизибад алавбарили буцили яра хала тIул чярдаличи алавбарили, гIеларти тIулби дархьли датурли.

Гьар ца рукнулизивад цархIилличи аркьухIели «Аллагьу акбар» викIни суннатси саби.

 3 – ибил рукну. ТIашизни саби. ИмканбакIибсилис фаризала (черти) дехIибайчи тIашизни чебси саби. ТIашизнилизи кIелра кьяшла ургаб ца чIимла кьадар мер биахъни суннатси саби. Суннатла дехIибайзиб, кири камли биалра, кайили дарес асубирар.

 4 – ибил рукну. Нигет барили «Аллагьу акбар» или гIepгъи «АльхIям» (ФатихIа) белчIни саби. Амма «АльхIям» белчIес гьалаб балусини иш ифтитяхIла балга белчIни суннат бирар. ГIялимтани табтуртазиб бурили саби, «АлхIям»-гъуна Кьуръайзирти гIярабла хIурпрачил ахIи, белкIес хIярамси бирар или. Балгни лукIнира гапхIедарили сари, цархIил мезличил чула хIурприра, бучIнила кьяйдара аргъахъес хIейрни багьандан. Нушанира нушала гIяраб мезли бучIес хIебалути узби-рузбази дагьахъес кьасли лукIулра. Ва амма «АлхIямра» «АттахIийятра», сари чедетаахъили далусила мякьлар делчIи дагьни чебси саби. Илдазив хатIаиркалли, дехIибала детхIерар.

ИфтитяхIла балгара иш саби: «Важжагьту важгьия лиллаз /и фатIарассама-вати вал-арл/а хIянифаммуслима. Ва ма ана минал-мушрикин. Инна с/олатти ва нусуки ва махI-яя ва мамати лиЛлагьи раббил гIяламин. Ла шарика лагьу ва биз/алика умирту ва ана минал-муслимин».

«АльхIям» белчIи гIергъи цаэсилра кIиэсилра ракагIятлизир ца-ца гIяшир (кьулгьугъуна) делчIни суннатли бирар. Ва амма жамагIятличил дирули виалли, имамли дучIутира дикьули виалли, вегIли «АльхIям» ахIенси хIебучIа.

 5 – ибил рукну. РукугI барни саби.

 PукугI – кьукьубачи някъби гIинидарили гIяшиъни саби. Илаб «СубхIянаЛлагь» ибнила кьадаралра ряхIятвиъни чебси саби. РукугIлизиб суннатси саби хъябра къакъра дархьдизахъни. ГIяширухIели някъбира ахъдуцили, гьалаб буриливан, «Аллагьу акбар» ирули гIяширар. ГIяшиубхIели «СубхIяна раббиял гIязим» или хIяйна ибнира суннатси саби.

 6 – ибил рукну. «ИгIтидал» – рукугIливад айзурли вархьли тIашизни саби.

 Ишабра «СубхIянаЛлагь» ибнила кьадаралра ряхIятвиъни чебси саби. РукугIлизивад игIтидалличи ахъирухIели някъбира ахъдуцили «СамигIяЛлагьу лиман хIямидагь» или ибни суннат саби. «Раббана лакал хIямд» ибси имцIабарни суннат саби.

Савлила дехIиба кIиэсил ракагIятла рукугIлизивад ахъвиубхIели яра цархIилти дехIибайзи Аллагьлизи ﷻ тилади бируси биубхIели суннатли бирар балга бирухIели кьяйда някъбира адуцили «Кьунут» дугIя барни.

«Кьунут»-ра иш саби: «Аллагьуммагьдини фиман гьадайт. Ва гIяфини фиман гIяфайт. Ватаваллани фиман таваллайт. Ва барикли фима агIтIайт. Ва кьини бирахIматика шарра ма кьал/айт. Фаиннака такьл/и ва ла юкьл/а гIялайк. Ваиннагьу ла яз/иллу маввалайт, Ва ла ягIиззу ман гIядайт. Табаракта раббана ва тагIалайт. ФалакалхIямду гIяла ма кьал/айт. Астагъфирука ва атубу илайк. Ва с/оллаллагьу тагIяла ва саллама гIяла расулигьи МухIяммад, ва гIяла алигьи ва ас/хIябигьи ажмагIин. Раббигъфир вархIям ва анта хайруррахIимин».

Ил хIебелчIаллира дехIиба детарар, амма белчIни суннатси саби.

 7 – ибил рукну. КIина сужда барни (анда чIябарличи кайгахъу, кIелра някъла хъутри, кьукьуби, кьяшмала КьиблаличидяхI кадизурти гумли, анда чIябарличи чекадиахъу. Андалис я гъез, я кьапIа гьалабиз агарли ванзаличи чегес гIягIниси саби). Суждала гьар бехIбихьудлизиб ва ахирлизиб тIумаънинатличилара хъумуртуси ахIен.

8 – ибил рукну. Суждалис гьалав кайъни ва бара ряхIятиъни.

9 – ибил рукну. ДехIиба ахирла ракагIятлизиб «АттахIийяту» белчIни (сегъуналра хатIа агарли).

10 – ибил рукну. Ахирла «АттахIийятулис» гIергъи нушала Идбаглис ﷺ салават бушни (илизибра сегъуналра хатIа хIебарили).

11 ибил рукну. Ахирла «АттахIийяту» ва салават делчIес кьукьубачи кайъни.

12 ибил рукну. Цагьачам салам бедни.

13 ибил рукну. Аркантала чебаахъибси гьабгIергъидеш хIебуъни.

 

РабазанхIяжи МяхIяммадов

 

 

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Ан-Низамия мадрасалис – 950 дус

ДР -ла тах шагьарлизиб халаси халкьани-ургабси мажлис бетерхур, ан-Низамия мадраса акIахъубхIейчибад 950 дус дикнилис хасбарибси. Ил исламла дунъяла ургарти даршдусмала бегIлара мягIничебтазибад цали бируси багьудила центр саби.   2025 ибил дусла декабрь базличиб МяхIячкъалализиб лебил...


Гьарун Идбаг

Гьарун ГIимранна урши сай. Илала насаб Якьуб Идбагла урши Лавичи абиуси саби. Гьарунна идбагдеш илала узи Мусала идбагдешличил чIумали дархдасунтири.   Египетлизиб зубартас ва канчанас сужда бирути египетлантани бекIдеш дирес бехIбихьиб. Илди Израилла халкьличи мучлаагарли хIербикIутири ва...


Рамазан базла дурхъадеш

Нушала дурхъаси МухIяммад Идбагли ﷺ буриб: «Чи разивиаллира Рамазан баз бакIниличи, Аллагьли ﷻ илала кьаркьала цIализибад мяхIкамбиру». ГIуррара, Идбагли ﷺ буриб: «Рамазан базла цаибил дуги ЧевяхIси Аллагьли ﷻ иру: «Чи лева нуша дигахъуси, нушабра дигахъес? Чи лева нуша...


Низигъарила чяй

Дерубти яра зярхIти низигъарила 1 халаси кьулса; Шин – 500-700 мл; Варъа – 3 чяйла кьулса; Лимон – 3 кесек. Ружери бакIахъибти шин низигъариличи кертIили, чяй 10 минутцадхIи кIапIдарили датирая. КертIили гIергъи ванати чяйлизи, бизидеш хIясибли, варъа ва лимон бархаая....


ТаравихIла дехIибала

ТаравихIла дехIибала дехIдирхьути сари дуббуцарла Рамазан базла цаибил бархIилис гьалабси дуги, тамандиру Хала БархIилис гьалабси дуги (Хала Дугилизир хIедиру ).   ТаравихIуни мижитлизир жамигIятличил дарни къулайси ва дебали дурхъаси саби, амма имкан агара биалли, хъулир даресра асубирар....