бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ТIагьарат барни

ТIагьарат барни

ТIабигIятла хIяжатдеш абуркъибхIели, хIяжатханализиб тIагьарат (умудеш) биру. ХIяжатханализи ветаэс 2-3 ганз калунхIели, дугIя биру:

ُ ِث ْ ُخب ِ َن ال ِ َك م نِّى اَُع ُوذ ب ِ ُهَّم إ َّ ِ اهللِ. اَلل ِ ْسم ب َائِ ِث ْ َخب َوال

«Бисмиллагь(и). Аллагьумма инни агIузубика мина-льхубси ва-ль-хабаис(и). Бисмиллагь. Я Аллагь ﷻ, мурул жинсла ва хьунул жинсла тамяхIкар шайтIунтазибад берцуди тиладибирулра.

ХIяжатханализиб алгъай кьяш имцIали ибкьиу, гIяврат чебетаахъили умубиру. ХIяжатханализивад дураухъунхIели бучIа:

َ ْذَه َب َ عنِّى اَ َلْذى َّ ِذى أ ْ َح ْم ُد هللِ ال َانَ َك. اَل ُغ ْفر َانِى َو َعاف

«Гъуфранака. АлхIямду лиллагьи ллази азгьаба-ль-аза ва гIафани. Чевверхи (уркIецIибара). Лерилра гапъала Аллагьлиc ﷻ , суненира набзибад тамяхIкардеш убасибси ва ну мяхIкамварибси (арадеш мяхIкамбарибси). ХIяжатханализи айцIур алгъай кьяшличил, дураулхъан балуй кьяшличил.

ХIяжатханализи Аллагьла ﷻ ва илала Идбагла e у лебси жуз кIапIи кисализибалра архуси ахIен, цун кьяшмачил ва гьаргси бекIличил ахIейцIур. ХIяжатханаличи хIяжатдеш шин агарси мерличиб (авлахъ, къада ва ц.) бетурхули биалли, гIеббурули саби имам Гъазалини, гьаланачирал 3, 5 яра 7 къаркъа хIядурдиру. ЖихIлизивад тамай азадиэс чебиркур мурулдешла удила хIяйна гъяжбарили ва хъехIъили, къаркъала хIябал шинкIахIедиубти шалиличил илала бехI бушкили. ХIядислизиб бурили саби: «Марлира, хIябла дахъалгъунти гIязабуни жихIлизивад умухIевиънилизирад дирар». Ил багьандан жихIлизибад мурталра мяхIкамдеш биру. ТIашти шиннизи, адамти тIашбилзуси мерличи, цIедешла галгалиу, жаниварла пукьализи (тIярхъила), тIашли, дягIличи къаршили жихI кабалтуси ахIен.

Къаркъубала шалубачил декла асуртира умудиру. Илар пайдаладирути къаркъубала кьадар тякси бируси саби: 3, 5, 7.

ТIабигIятла хIяжатдеш ихъухIели, авлахъличив виалли, Кьиблаличи, берхIиличи, бацличи дяхIгьавли яра къакъгьавли калзуси ахIен, амма 0,5 -1 метрла гьалабиз биалли, чинавяхI дигара кайзахъес асубирахъули саби». Имам Гъазалила «Бидаятуль-шьидаят» («Бархьси гьунила бехIбихьуд») жузлизибад.

ДехIиба шуртIри

ДехIибала Аллагьли ﷻ кьабулдареси тяхIярли дурадеркIес багьандан, илди дехIдихьайчи ва дирухIели гIергъити шуртIри чекайзурли детурхахъес чебиркур:

  1. чархла умудеш ва дазала диъни;
  2. чарх палтар, дехIибала дируси мер нажаслизирад умули диъни;
  3. гIяврат кIапIли биъни;
  4. дехIибайс кабизахъурси замана баъни ва илди заманаличир дирни;
  5. дехIибала Кьиблаличи вяхIчили кайзурли дирни.

Илди шуртIразибад цалра буалли, яра ургаббаталли, дехIибала детарути ахIен.

ДехIиба цаибил шартI

Чархла умудеш ва дазала диъни, хIядис: Умудеш има бутIа саби.

Бусурмантачи Аллагьли ﷻ хъарбариб: «Я иманна дегIти! ДехIибайчи кадилзухIели, иценая хIушала дяхI ва някъби газа някъбачи бикайчи (илди булан), масхIу барая бургас ва хIушала кьяшмас (кьяшми иценая) чярдубачи бикайчи (илди булан). НясдиубхIели умудиэная (чарх иценая)».

Умудешла халаси кьадри чебиахъули саби МухIяммад Идбагла хIядисунанира:

«Умувиъни – дехIиба умхьу саби», «умудеш хIебарибсила дехIибала агара, ва умудеш барни Аллагьлис гIибадатла ца жура саблин ахъли кьиматлабируси баркьуди биъниличи ташмишдеш агара.

Ислам диннизиб «чархла умудеш» ибси иргъу кIел тяхIярли:

1.лебилра кьаркьала бирцни (гъусл);

2.дазала дарни вузуъ).

1.Чарх бирцни (гъуслю)

Чарх (гъез, кам, никубаула булан) ицу:

1.закар (мурул адамла гIяврат) фаржлизи (хьунул адамла гIявратлизи) бара яра тамай бухIнабухъалли;

2.шагьват дурадухъалли (хьунул адамличилси някъла масхараличил, хIерличил, муэрлизир яра цархIил сабабли);

3.хьунул адамла базли гьачам дашути нясдеш (хIяйз) тамандиубхIели;

4.виштIал акIубли гIергъи дашути нясдешуни (нифас) кадерхурхIели;

5.бебкIа бирцили гIергъи гъуслю барни суннат саби (бебкIа бирцни – чебла).

Чарх ицухIели бегI гьалаб гIяврат умубиру, гIур чарх ицни нигетличил бехIбирхьу: «Нуни кьасбирулра набчи хъарси кьаркьала бирцес (чедирти шел сабаблизибад гIягIниси ца буру) сабабли Аллагь ﷻ багьандан. Аллагьу акбар. Бисмиллагьи-ррохIмани-р-рохIим».

Чарх ицухIели, гьарил биркIайчирад шин эркинни чедидулхъахъу, чархлизиб шин хIедаибси буребала бехIгъуналра мер кахIелахъи: никубачиб – лак, тIулбачиб ширла, клейла, башнила чеакундешуни хIедиахъубли. Чарх ицу тIабигIятла шинни, чузира нажас къячхIебикибти.

Чарх ицнила белгиси гьабгIергъидеш леб: бекI, балуй шали, алгъай шали. Чедир дурибти 5 анцIбукьла гIергъи, чарх хIебирцили хIярам саби: дехIибала дарни, Кьуръан касни, бихни, сабирхъни, бучIни, Кьуръа сураби (аятуни) уркIиличир дучIни, мижитлизи ацIни, тIаваф барни, дубурцни, укни, усни.

РАБАЗАНХIЯЖИ МЯХIЯММАДОВ

(ахир бирар)

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 д.) №6.


Аджапсандали

ГIягIнидиркур: Баклажан – 1 кг; помидор – 600 гр; муриси перец – 500 гр; набадари – 500 гр; базилик – 50 гр; кинза – 50 гр; петрушка – 50 гр; жерши – 2 бекI; итан жерши – 5 цула; кориандр – 1 ч.кьулса; уцхо-сунели –...


ЧIичIала ва хъулки

Левли уили сай ца чIичIлуми дурцан. Илини чIичIлуми дуцили илдала агъулизирад дармунти дирутас агъу бирцули уили сай. Агъу бакIахъили гIергъи, илди чула мер-мусаличи дурхьули ва цархIилти дурцули. Гьачамра илини чIичIала буцили чIаплизи кабатурли хъули чарулхъухIели, берхIи гIелабикилри. Ил...


Мура гьаларти хьуна чеблуми

Хьунуй мура гьалар халати жавабкардеш дихути сари ва иличир дахъал чеблуми лерти сари:   Хьунул хъали-цIализир муруйс тамай мутIигIли рирес чебиркур. Илис мурул вигахъес чебиркур ва иличил мурталра малхIямли рирес гIягIнибиркур, ил кьабулли калахъес риубси бирес илала чебла саби. Эгер илини...


ХIял-тIабигIятли сай жагаируси

Гьалабван гIямрулизибадси ца ишгъуна анцIбукь хIясиббарира. Ца кинолизибадси бутIа чебиахъулри. Хьунул адамли беркала бируси мерличирти лерил секIал зянкъдикIахъулри, тIалхIяна дялчулри ва ахъли чIяррикIули, сунела белкIунси макьала чарбарахъес гъайрикIулри. Ил паргъатрарес бирули ахIенри илаб...


Буралаби

Адамличи адамла диги – дишес хIейрути цIа сари. ВегIлис хIейгуси цархIиллисра хIебиру. Вайси хабар жявли тIинтIбирар, гIяхIси хабар – кьанни. Вавни дерхъалли бирар мирхъили варъа бируси. МалхIямси гъайлира адам шадвиру. Някъбани вайси баралли, бекIли жаваб луга. Пикриагардеш...