ДехIибала – Алжанализи умхьу
ДехIибала – Алжанализи умхьу
Аввабинти. Аллагь ﷻ чучи разивиахъес дигутала дехIибала
Аввабинти Аллагьис ﷻ му-тIигIвакIили, ил разиварес дигнила бархIехъла (маркIачIила, магърибла) паризала дехIибайс гIергъи дугила (гIишаъ)паризала дехIибайс гьалар дирути суннатуни сари. ГIяхIси саби магърибла азкартас гIергъи дарни.
Аввабинти дехIибайзирти ракагIятунала бегIла камси кьадар – 2, бегIла халаси – 20, ургабси – 6 саби.
ГIузру биубли, илди заманаличир дарес бажардихIейкалли, дугила дехIибайс гIергъи черахъес асубирар. Аввабинти черихънира суннат саби.
ШагIрани бикIуси халаси валини иб, аввабинти дарибсила уркIилизи халаси нур кабицIур или.
Тирмизичибад, ибну Мажагьичибад, ибну ХIузайматличибад бакIибси хIядислизиб бурили саби, аввабинтала урегал ракагIят дарибсилис ва бархIехълара дугилара дехIиба ургаб вайси хIебурибсилис 12 дусла гIибадатлагъуна кери бирар или.
БархIехъла (магърибла) жамигIятла дехIибалара дарили, дугила жамигIятла дехIибайс мижитлизивра кали, ургав дунъяла гъайли гъайра хIейкIули, аввабинти дарибси мерличи кайили, Кьуръай учIули, дугIя бирули, истигъфарра бузахъули замана беркIибсилис халаси кери бируси саби.
ЦацабехIти гIялимтани бурули саби аввабинтала кIел ракагIят паризала дехIибайс гьаларра дирути сари или.
Мусафирли (гьунчивси адам) магърибла дехIибала дугилайчи ардухибхIели, аввабинти дугилайс гIергъи диру.
ТахIияйтла дехIибала
Мижитлизи ухIнавхъунмад, кахIейили, гьар ракагIятлизир «ФатихIя» ва Кьуръа цархIил сура делчIи, тахIийятла суннатла кIел ракагIятла дехIибала дирути сари.
Нигет: «Нуни нигет барира суннатла кIел ракагIятла тахIийятла дехIибала дарес Аллагь ﷻ багьандан. Аллагьу акбар».
Мижитлизи ацIибхIели, нагагь кайалли, тахIийятла дехIибала дарес чебаахъибси замана аркьян, ва ил адам мижитла – Аллагьла ﷻ хъа – хIурматхIебарибтазивад ветарар.
Мижитлизивад камси заманалис дуравхъи, чариубли ацIибхIелира тахIийятла дехIибала дарес чебиркур.
Ца нигетлизир цаладяхъес асубирахъули саби ишдигъунти суннатуни: тахIийятла, дазала дарнила, зухIяла ва ил ца нигетличил кIел ракагIятла дехIибала даралли, илди лерилра дарибхIелигъуна кери биуси саби.
Абу ХIямид МухIяммад ибну МухIяммад Гъазалини бурни хIясибли, мижитлизи ацIибхIели ратибат суннатла кIел ракагIятла дехIибала даралли, илдани тахIийятлара алавдурцу, чузи илдира кадерхахъурли.
ТахIийятла мерлар дарес асубирар паризала яра черихъути дехIибала. Илдас тахIийятла дехIибала дарибхIелигъуна кери лукIуси саби. Паризала дехIиба замана кабурхули биалли, тахIийятла дирути ахIен.
ХIябла гIязабти кункдирахъути (унс) дехIибала
Сунела ахиратла хъули арякьунсилис хаслира цаибил дугила хIябла гIязабуназибад кункдеш биахъес бархIехъла (магърибла) дехIибайс гIергъи суннатла кIел ракагIятла (унс) дехIибала диру. Илди дехIибайчила бурили саби Идбагла ﷺ хIядислизиб: «ВебкIибсилис цаэсил дугиличиб жапаси лябкьуси ахIен, уркIецIибарая иличи, илис садакьа барая ва суннатла кIел ракагIятла дехIибала дарая, гьар ракагIятлизир дучIули:
«ФатихIя» - 1
«Аят – аль – Курси» - 1
«Алгьакуму такассур» - 1
«Ихлас» (Кьулгьу) – 10
ДугIяра барая: «Я Аллагь, нуни дехIибала дарира, ХIуни балулри наб се дигулрал. Ил дехIиба кери… (у буру) хIяблизи дархьа».
Аллагьли ﷻ илмадан иличи 1000 малаик бурхьу, гьар малайкличил – савгъатра нур, чулира диванна бархIи бакIайчи илала цундеш жагадирути.
Илала дурабад, илди дехIибала дирусилисра халаси кери бирар, ил иш дунъяличивад архIякьян муэрлизиб Алжанализиб сунела мер чебаайчи.
Чебиуливан, илди дехIибала дебали кьиматла сари: вебкIибсилис кункдешуни, дарибсилис халаси кери бихути. Илди дехIибала дирути сари чумал адамли, жамигIятли, илди сецад бахъал биалра, илцад къулайси саби. Илди дехIибала диру адам сунела ахиратла хъули арякьунси цаибил дуги. Магърибла дехIибайс гIергъи хIушанира илди диреная.
40 дусла паризала дехIибайзирти нукьсандешуни дурусдирахъути дехIибала
ЧиркIейлизивадси машгьурси устаз СягIид Афандини белкIни хIясибли, 40 дусла духIнар паризала дехIибайзир диубти нукьсандешуни чедирцIахъу, илди дурусдирахъу суннатла кIел ракагIятла дехIибай, сарира бархIехъла (магърибла) паризала ва ратибатла дехIибайс гIергъи дирути, дунъяла ясирдешлизивад тамай къябра вердили, гьар ракагIятлизир дучIра дучIули:
«ФатихIя» - 1
«Аят-уль-Курси» - 1
«Ихлас» - 3
Нигет: «Нуни нигет барира кIел ракагIятла суннатла 40 дусла духIнар паризала дехIибайзир диубти гъарацIдешуни, нукьсандешуни чедирцIахъути суннатла кIел ракагIятла дехIибала дарес Аллагь ﷻ багьандан. Аллагьу акбар».
РабазанхIяжи МяхIяммадов