бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Идбагуни ва расулти

Идбагуни ва расулти

Идбагуни ва расулти

Идбагунала даражаби

 

(БехIбихьуд гьалабси 10 – ибил номерлизиб)

 

2. Бунагьагардеш

Идбаг ЧевяхIси Аллагьли ﷻ чебаахъибси гьунчивад чеввалкIес асубируси ахIен, бархьли буралли, бунагь барес, сенкIун илала хIял-тIабигIят гьарилли гIибрат касести сари. Идбагли цалра бунагьласи баркьуди дураберкIаллири, ил ЧевяхIсила хъарбаркь саби или гьанбирки ва илкьяйдали цархIилти адамтанира бирес дигахъи, илхIелира батIни ва танбихI агарли.

Идбагунани я дакIути, я дигIянти бунагьуни дирути ахIенри, я диштIати, я халати. Я сезаманализибра хIебирхутили, я къанчанас булгутили буибти ахIенри, чучи идбагдеш хъардарайчира хъардарили гIергъира.

 

3. ГIякьлу-дагьрила ахъси даража

Идбаг гIякьлула ва дагьрилашал нукьсанси виэс вируси ахIен, сенкIун сай халкьличи селичил вакIибсил – ил саби илала бегIлара ахъси даража. Идбаг духудеш камси виалри, тяп илгъунабсилизи илини дурутира халдирутири. Илала дурабадра, ихтилатуназиб илини бархьдеш кабизахъес хIейри, ва адамтази сай вархьли виъниличила багьахъес.

 

4. ЧвяхIсини хъарбарибси адамтачи биахъес бални

Идбагунани ЧевяхIси Кьудратла ВегIличибад ﷻ бакIибси вахIью адамтачи балли баахъес чебси саби. СенахIенну илди Аллагьли ﷻ декIарбарибти саби адамтачи бархьдеш баахъес багьандан.

Идбагунала чедир гьандушибтачир ургIерти хIял-тIабигIятла даражаби диэс дирути ахIен, илди илдас хасти ахIен. Илди сари къунба угьни, бунагькардеш, гIякьлу-дагьрила камдеш ва ЧевяхIси Аллагьли ﷻ адамтачи даахъес хъардарибти дигIяндирни.

Илала дурабадра идбагунала ца гьатIи асубируси сифат лебси саби. Илди адамталагъунти декIар-декIарти хIялани сари, чула хIурмат-кьимат хIедуэсти. Мисаллис, гьанкI, изала, хурег букни, бужни, хъайчи кайъни, вачар бузахъни, пашмандеш ва разидеш балахъни ва цархIилтира. Чула хIурмат буэсти хIялани, мисаллис, шизофрения ва цархIилтира идбагунас хасти ахIен.

Ил тяхIярли, абзурли 9 сифат адикиб: 4 чараагарти, 4 асухIедирути ва 1 асубируси.

Бурес чебиркур, идбагунили биэс бирути саби чIянкIли азадти мурул адамти.

Арбякьунси номерлизир нушани 5 бегIлара ахъси даражала, чусра «улуль-гIязми» - цIакьси дирхалачебдешла ва хIядурдешла бегIти бикIути расултала уми гьандушибтири. Илдас гIергъи даражала ахъдеш хIясибли къяйлизиб цархIилти расулти саби, илдас гIергъи идбагуни. Идбагунас гIергъи халалти малаикуни саби – ЖабрагIил, МикагIил, Исрафил, АзрагIил ва цархIилтира. Илдас гIергъи МухIяммад Идбагла ﷺ умматлизибад бегIлара гIяхIти адамти: Абу – Бакр, ГIумар, ГIусман, ГIяли. Илдас гIергъи асхIябти саби, сабира мицIирли лебалли Аллагьла Расулли ﷺ Алжанализиб бирниличила хабарли разибарибти. Илди саби: ТIалхIят бин ГIубайдуллагь, Зубайр бин ГIавам, ГIябдуряхIман бин ГIавф, СягIид бин Зайд, СагIад бин Аби Вакьас, Абу Убайдат ибн ЖаррахI. Илдас гIергъи даража хIясибли бирути саби Бадрулизиб, УхIудлизиб гъазатлизиб бутIакьяндеш дарибти. ГIур «БайгIату ризвана» - ла асхIябти, гIур калунти асхIябти, табигIинти ва мазгьабунала имамти.

ЦацабехIти гIялимтани бурни хIясибли, асхIябти-ургаб бегIлара лайикьти ва хIурмат-кьиматла Аллагьла Расулла ﷺ дурхIни ва илала кьам саби. Аллагь ﷻ разили калабну чучи.

Идбагуни бахъал лебти саби, нушани лебилрала уми дагьес хIедирехIе, амма Кьуръайзиб гьанбушибти 25 идбагла уми дагьес чебси саби: Адам, Идрис, НухI, ХIуд, СалихI, ЛутI, Ибрагьим, ИсмягIил, ИсхIакь, Якьуб, Юсуф, ШугIайб, Гьарун, Муса, Давуд, Сулайбан, Аюб, Зулькифль, Юнус, Ильяс, Альяса, Закария, ЯхIья, ГIиса, ва идбагунала мугьур – МухIяммад ﷺ.

ЦацабехIти динна гIялимтани Зуль-Кьарнай, Хизри, Лукьман ва Юша илкьяйдали идбагунази халбирули саби, цархIилти биалли илдас авлия бикIули саби.

Нуша лебилра идбагуначи декIардеш агарли дирхутира, якьинси лугIи биалли ца Аллагьлицун ﷻ саби балуси.

 

(ахир бирар)

 

«Исламла чараагарли дагьес гIягIнити багьудлуми» (ШархI – уль – Мухтасар) жузлизибад хIядурбарибси Наида Гъуруева

 

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


ГIяли ибн Абу ТIалибла мижит

Нушани гьалабра нушала белкIаназиб жIявхIелла мижитуначила бурибсири. Иш яргализиб гьанбушес дигулра ГIяли ибн Абу ТIалибла мижитличила. Илала сурат кабяхъили саби гьижрала 1271 ибил дуслизиб дураибси Афганиста 1000 афгани къурушлизиб. Илизиб нушани чебиулра халаси мижит, берхIила нуранани...


Цахтони

ГIягIнидиркур: (4 порциялис) диъ – 500 гр; бурт (яра мацони) – 300 гр; хиви (грецкий) – 200 гр; кинза – 1 хала; укроп – 5 кьяли; итан жерши – 4 цула; хмели-сунели – 0,5 чяйла кьулса; зе, хIунтIена ва цIудара исиут – бизидеш...


Имам аль-Байгьакьи

Абубакр ГIяхIмад ибну аль-ХIусейн ибну ГIяли ибну ГIябдуллагь ибну Муса аль-Хусравжирди аль-Хурасани, аль-Байгьакьи кьяйда валуси, акIубсири гьижрала 384 ибил дусла шягIбан базлизив, аль-Байгьакь мерла Хусравжирди шилизив. Аль-Байгьакь Нисабур (Нишапур) шагьарличибад гьарахъли ахIи мерлабиубсири,...


Суалти-жавабти

– Мурул-хьунул декIарбикили гIергъи хьунуйзиб муруйзибад къиян –хIекь чебахъахъес (компенсация) тIалаббарес ихтияр лебсив, эгер мурул цахIнаб хIербирухIели хьуна арцличил хIерирули кали виалли? – Эгер мурул хьуна арцличил хIерирули кали виалли, илини биалли дугьбачил иличи...


ХIижаб бихнила 10 сабаб

Чумал дус гьалаб нуни хIижабла мягIна гьаргбарира, ва ЧевяхIсила уркIецIиличибли гьанна разидешличил ил бихулра. Иш белкIлизиб нуни бусурман хьунул адамтани хIижаб бихнила сабабтачила бурис. Рирхулра ишди баянтани цархIилти рузбира илгъуна баркьуди дураберкIахъес уркIичеббиру.   Се саби...