бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Ахъси даражаличиб дураберкIиб

Ахъси даражаличиб дураберкIиб

Гьалабван Губданила шила бекIлибиубси мижитлизиб республикала жагьил гIялимтала ва хIяфизунала гьаргси гехIъибил конкурс бетерхур. Ил хасбарибсири 2013 ибил дусла мартличив кавшибси Губданила мадрасала цаибил директор МяхIяммадакрами МяхIяммадрасулович Биярсланов гьаниркахънилис.

 

МяхIяммадакрами МяхIяммад-расулович Биярсланов акIубсири 1980 ибил дуслизив Губданила шилизив, динничи чекабизурти бегIтала хъалибарглизив. Дудеш МяхIяммадрасул Совет хIукуматла манзиллизивра исламла лерилра кьанунтачи чекайзурсири, итхIели ил секIал барес гьамадли хIебиаллира. Сунела дурхIнира сайгъунтили халабаили дигулри илис. МяхIяммадакрами Пакистаннизи учIес арякьунсири. Илав хIяфизунала школализи учIес керхур. 2 дус ункъли учIули, хъараахъур. МяхIяммадакрами сай акIубси шилизиб халаси мадраса абхьес ибси кьасличил чарухъун. Илав сай преподавательли узес хIяжатсири. Ил манзиллис Губданир вегIдешла юртаназир чумал диштIати мадраса лертири. Илар дурхIнани Кьуръан ва исламла хьулчни руркъутири.

 МяхIяммадакрамили сайгъунти динничи чекабизурти жагьилти цалабяхъиб ва халаси мадраса тIашбатес кьасбариб. Лерилра диштIати мадрасаби ила цаладяхъес дигулри илис. Пикрумира кьасанира илдигъунти диалра, дарести камли ахIенри. Совет хIукуматла манзиллизиб урухбарибти гьести гIямрула адамтачил ва шила жамигIятличил ил гIяхIси пикри гIеббуцахъес багьандан иргъахънила хIянчи дураберкIес хIяжатлири. Илала дурабадлира, сунела пикри бетерхахъес багьандан дахъал арцра хIяжатлири. Илини лебилра халкь ца пикриличи бакIахъиб.

МяхIяммадакрамили халаси мадраса бирнила хIянчи тIинтIли детурхахъулри. Шилизибси буркьа клубла юрт сагабариб ва авал дерхIла дурхIни бучIахъес хIяжатдиркути лерилра гIягIниахълумачилси мадраса балкьаахъур. Губданила шилизибти гIялимтира бузахъес жибарили, исламла гIяхIсигъуна гIялим ан-Нававила ура бедили, мадраса бузесаиб. МяхIяммадакрамила бекIдешлиуб илаб 500-личибра имцIали дурхIя бучIес бехIбихьиб. Илкьяйдали рурсби бучIахъесра имканти акIахъуб. Ил мадрасализиб Губданила шилизибадтицун ахIенну, Северный Кавказла республикабазибадтира бархли дурхIни бучIес башулри.

ДурхIнира жагьилтира бучIахънила бетуцлизир илини дахъал хIянчи дирутири. Ил шантази гIевугьусири даршули хIербиахъес ва белчIудиличи халаси пикри бяхIчииахъес. Илини динна ва школализиб кайсуси белчIуди декIарбируси ахIенри. Илди кIелра багьуди цали итил чедирцIахъути сари ва чеалкIуси наслулис мурхьли дяркъес хIяжатти сари викIусири ил.

Губданиб ислам руркъуси университет яра улкала тах шагьарлизибсила филиал абхьес хьуликIусири. Ил пикри бетерхахъес багьандан илини гьарил секIал хIядурдарилри, амма ил секIал барахъес вай кьасла бегIти диргалабухъун. Мадрасализиб бегI гьалаб дурхIни кьабулбарибхIели ил 22 дус виублири. 33 дусла гIямруличив ил кавшибсири.

ИшбархIи Губданибси мадраса хIябал ав-авал дерхIличилти корпусуназибадли цалабикили саби. Илаб дурхIни бучIахъес ва хIербиахъес багьандан лерилра хIяжатти шуртIри акIахъубли сари.

2013 ибил дусла мартла 3-личиб Губданила ши хабарагарси балагьли гардарбухъахъун. Ил бархIи жалладунани уркIецIиагардешличил, мурхьти багьудлумачил вегIиубси хIяфиз, пагьмучевси гIялим, мадрасала директор кавшибсири. Илала гIямру бегIлара вавалидяхъибхIели, нешла хIулбала гьалав, сунела юртлизибси кухнялизив кавшибсири ил гIяхIгъабза. Неш тиладирикIусири жалладунази урши ватираяну ну карушабая илис кьадин или. Нешла нургъбани илдачи асархIебариб ва бяхIчили кабизурли, ярагъ дузесаиб. МяхIяммадакрамила михъирлизир 8 хIярхIя даргибтири. ТалихIлисван, илхIели илала дурхIнира хьунулра хъулиб къаршихIебикиб. Нешли ахIерси урши ветахъахъиб, хьунуй – хIурматла мурул, дурхIнани – дигуси дудеш, халкьли чус левгIев хIяжатси преподаватель, хIяфиз, гIялим ва хIялалдешли бицIибси, зурбаси уркIила вегI адам.

Илини хIядурбарибтири 40 хIяфиз, ва илдани гьанна МяхIяммадакрамила чебяхIси баркьуди даимбирули саби.

МяхIяммадакрамили Дагъистаннизир декIар-декIарти конкурсуни дурадуркIутири ва илини бучIахъути МяхIяммадакрами ГIябдуряхIмановли, ХIяжи ХIяжиюсуповли, ГIябдуллагь-ХIяжи Ильясовли, ХIяжимурад МяхIяммадовли республикализирцунра ахIи, улкализирра ва лебилра дунъяла конкурсуначирра цаибти мерани дурцутири.

Иш гьакIлис дурабуркIуси яргаличилси конкурс ибхьнилизир Дагъистанна динна управлениела имамла заместительли, МяхIячкъала шагьарла имамли, машгьурти гIялимтани, Губданила лерилра шимала гIялимтани бутIакьяндеш дариб.

Конкурслизир бутIакьяндеш дариб 193 адамли. Илди-ургаб лебри республикала гIяхIцад шимала ва шагьуртала мер-мусаличибадти вакилти.

Конкурс ибхьули, республикала динна управлениела имамла заместитель ГIябдуллагь-ХIяжи Хидирбековли цалабикибти илгъуна мягIничебси балбуцличил мубаракбариб ва «ГIялимти тухтуртигъунти саби, тухтуртани адамла кьаркьала сагъбирахъу, гIялимтани – рухI», - или багьахъур.

Конкурс абхьиб 1 жуз бучIути хIяфизунани. Ил абзлизиб цаибил мер буциб Костеклизивадси МухIидин Рабадановли, кIиибил – ГъурбукIивадси МяхIяммад Пашаевли, хIябъибил – Шамшагьарлизивадси МяхIяммадкарим Кьаранаевли.

10 жуз бучIутазивадли цаибил мерличи дуравхъун МяхIячкъалализивадси МяхIяммад Убайдуллаев, кIиибилличи – Шамшагьарлизивадси СултIан ЯряхIмадов, хIябъибилличи – Жангализивадси МяхIяммадрасул Камалудинов.

Лебил Кьуръан бучIутазивадли цаибил мерличи лайикьикиб Хасавюртлизивадси Дока Делимханов (Губданила мадрасала выпускник), кIиибилличи – МяхIячкъалализивадси ГIялимирза ХIяжимусаев, хIябъибилличи – МяхIячкъалализивадси Адам Чергизов.

ГIилму ибси номинациялизив 18 дусличи бикайчити гIямрула бутIакьянчиби-ургав цаибил мерличи дуравхъун Къарабудагъкентла районна Доргелила шилизивадси Губданила мадрасала учIан МяхIяммадрасул Акаев, кIиибилличи – Хасавюртлизивадси Бадрудин НурмяхIяммадов, хIябъибилличи – Хасавюртлизивадси ГIябдулхIямид МяхIяммадов.

23 дусла гIямруличи бикайчити бутIакьянчиби-ургаб цаибил мер буциб Губданивадси ХIяжимурад ГIябдуллаевли, кIиибил – МяхIячкъалализивадси МяхIяммад Аментазовли, хIябъибил – Губданивадси ГIялихIяжи Гьарумовли.

Бурес чебиркур, Кьуръан бучIухIели, бахъалгъунти цалабикибтала хIулбазир разидешла ва пашмандешла нургъби дакIудирулри. Гьести гIямрула адамтала пашмандешла нургъби сарри чус илдигъунти имканти агни багьандан.

Чедибикиб дипломтачилра кьиматчерти савгъатуначилра шабагъатлабариб.

Балбуц дураберкIибтас баркалла балахъули, лебилра Кьуръан бучIнилизив чедиикибси Дока Делимхановли буриб: «Гьайгьай савгъатуни касес дигесли саби, амма конкурслизир нушани бутIакьяндеш дарнила мурад сабри ислам тIинтIбирни ва ЧевяхIси разиварни. Гьачам-гьатIи баркалла багьахъес дигулра илкьяйда къугъали балбуц дураберкIнилис».

Конкурс ахирличи бикибхIели, ну Губданила шила имам МяхIяммадсягIид-ХIяжичил гьуниваира ва суалти дедира.

- Кьуръан бучIути-ургав сен цалра губдалан агарсив? – викIулра илизи.

- ИшбархIи Губданибадти бахъал жагьилтани Кьуръан руркъули саби. Амма цаличибадли ца чедибикес ибси кьасла бегIти бахъбаиб. 10 дус гьалар халатигъунти чумал шилизирцун cарри мадрасаби лерти, гьанна гьарилрара-сера шилизир лер. Илкьяйдали бахъал жагьилти мударисуни (мугIяллимти) дакIубухъи саби. Ил секIай уркIи разибирахъулира саби. Гьайгьайрагу, вегIла шанти чедибиркалли, адам разивирули сай. Амма конкурс дураберкIнила мурад – исламла дин тIинтIбирни ва жагьилти диннизи битIикIни, хаслира биштIати дурхIни руркъни. ТалихIлисван, ил секIал барес нушаб имканбикIули саби.

 

МяхIяммад-ХIябиб ИсмягIилов

 

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Дурхъаси Лайлатуль Кьадрила дуги

Бусурмантала умматлис Лайлатуль Кьадрила дуги хасси тяхIярла шабагъат саби, чусра УркIецIила ВегI Аллагьли ﷻ пешкешбарибси. Кьуръайзиб бурули саби: «Лайлатуль Кьадрила дуги азир базличиб дурхъаси саби» или. Илала мягIна – 1000 баз, чузибра Лайлатуль кьадрила дуги агарти. Ил дуги...


Гьарун Идбаг

Гьарун ГIимранна урши сай. Илала насаб Якьуб Идбагла урши Лавичи абиуси саби. Гьарунна идбагдеш илала узи Мусала идбагдешличил чIумали дархдасунтири.   Египетлизиб зубартас ва канчанас сужда бирути египетлантани бекIдеш дирес бехIбихьиб. Илди Израилла халкьличи мучлаагарли хIербикIутири ва...


Рамазан базла дурхъадеш

Нушала дурхъаси МухIяммад Идбагли ﷺ буриб: «Чи разивиаллира Рамазан баз бакIниличи, Аллагьли ﷻ илала кьаркьала цIализибад мяхIкамбиру». ГIуррара, Идбагли ﷺ буриб: «Рамазан базла цаибил дуги ЧевяхIси Аллагьли ﷻ иру: «Чи лева нуша дигахъуси, нушабра дигахъес? Чи лева нуша...


ТаравихIла дехIибала

ТаравихIла дехIибала дехIдирхьути сари дуббуцарла Рамазан базла цаибил бархIилис гьалабси дуги, тамандиру Хала БархIилис гьалабси дуги (Хала Дугилизир хIедиру ).   ТаравихIуни мижитлизир жамигIятличил дарни къулайси ва дебали дурхъаси саби, амма имкан агара биалли, хъулир даресра асубирар....


МухIяммад Идбагла ﷺ баракатла хьунри

Жувайрият МухIяммад Идбагла ﷺ хьунул Жувайрият Бану Мусталакь кьамла бекI Харисла рурси сарри. Ил бану Мусталакь кьамличилси дергълис гIергъи ясирбуцибти-ургар лерсири. Илис Барра бикIусири. Ил сунела кьамлизивадси узикьар Мусафия бин Сафванна хьунул сарри, сайра ил дергълизив алхунси. Ил...