ВегIлис дигуси цархIиллисра биубли дигни...
ВегIлис дигуси цархIиллисра биубли дигни...
Дагъиста Муфтийла заместитель ГIябдулла Салимовличилси ихтилат
– ХIу дахъал дусмазив Дагъиста Муфтиятлизив узулри. ХIела пикри хIясибли, Муфтиятла декIарбулхъуси, гIядатли ахIенси хасдеш, къиликъ селизиб саби?
– Нуни бурасли, ил пикри-бетуцлизиб саби, ил бетуц алав Муфтиятла хIянчизартани бузери тIашбалтули Аллагьла ﷻ разидеш сархес кьаслизиб саби. Эгер хIела хIянчилизир сегъуна-биалра цархIилти мурадуни сархес вехIихьадли: хIурмат сархес, адамтас гIяхIизахъес, яра ванаси мер бикахъес – бузери бетхIерар. Ил цаибил, кIиибил саби бекIдеш дирусилис гIелавад вашес бални. Ил дебали мягIничебси саби. Дахъалгъунти организациябазиб чула руководительлис мутIигIти, илала хIурматбирути хIянчизарти камли саби. Шукру Аллагьлизи ﷻ, нушачиб илгъуна низам кабизурли саби.
– ЦацабехIтас гьанбиркули саби Муфтият динна организацияцун саби или. ИлхIелира Муфтиятли жамигIятличил дархдасунти дахъал хIянчи дирули сари, асубирар илала кьяйдуртази кахIедерхахъуртира дархли…
– Муфтиятла мурад саби – адамтачи гIяхIсира вайсира баахъес бални. Илис нушани лерилра сурсатуни ва тяхIурти пайдаладирулра. Ил бузериличибли лебил халкь, халати-биштIатира алавбуцес кьас саби.
– Адамтас гьанбиркули саби: «Муфтиятличиб чебси саби, илини барес гIягIниси саби…». ЦацабехIти нушала узби ва рузби бикIули саби Муфтиятли бурибси хIергъулира или, ва чула разиагардеш балахъули саби. Ил селичил бархбасунси?
– Дила пикри хIясибли, ил гIядатла секIал саби. Илгъуна гIямрула гьарил шайзиб бирар. Мисаллис, хIу цулбала тухтурличи вакIилри, илини бурули сай се барес гIягIнисил, хIуни хIергъули виадра тухтурли ибси бирулри. Адамти кьимат бедес, пикрибарес къалабабикIнилизиб саби масъала. Ил мешубуцес вирар биштIатани бисули спичкаби тIалабдирниличил, нешли биалли хIелугули сари илди урехила диъни багьандан. Илкьяйда саби нушачибра. ПасихIси, руководитель, духуси насихIятчи илини дахъал чедаиб, гьар бархIи бахъал адамти кьабулбирули сай. Республикала зугIлумачила балуси саби, ва цацахIели илала баркьудлуми гIядатла адамли аргъес хIейрар. Ил тяхIярлизиб къалабаикIес, гIяйиббарес гIягIнидеш агара, сабур барили, балутази хьарбаэс чебси саби. Адамли се-биалра хIергъни – илизиб селра вайси агара.
– Адамли хIергъули, се-биалра пикрибирули, имцIадиралли, илхIелира вайла шайчир…
– Гьайгьайрагу, ил илхIели балтIниличи, гIяйиббирниличи шурбулхъули саби. Мисаллис, касалли, лебил дунъяличив машгьурси гIялимла жуз бучIухIели, цацадехIти секIал хIергъес асубирар. Амма иличибли нушани авторличи гIяйиббирули ва валтIули ахIенра кьалли. Иличибра ургIебли нушани балулра анцIбукь нушазиб биъни ва се-биалра хIергъили диэс асубирни. ИлхIели автор левси кьяйда кьабулварес гIягIниси сай, яра хIергъибси секIал балусилизи баянбарахъес. Илкьяйдали Муфтиятла баркьуди хIергъахIелли, сабурбарес чебси саби, асубирар камси заманала гIергъи ил аргъесра, яра балусилизи хьарбаэс вирар, хIергъуси секIал се-дигара пикрибарили имцIахIебирули.
ХIуникIун спортзаллизи вакIибхIели тренерлизи секьяйда тренировка дураберкIес гIягIнисил гIебхIебурид. Ил саби багьудила шайчибра гIилмулизибра. Диннашал биалли адамтани цагьакIли гьар секIал дагьес дигули саби, хIятта дахъал хIедалули ва хIеделчIи биаллира.
Нушачи жура-журала суалтачил зянкъбикIули бирар, хутIла шала бишахъунхIелира бархли. Ца шайчибад дигеси саби адамти кумекбирниличи умутличил дугьабилзни. ЦархIил шайчибад биалли, Муфтият динна организация саби ва нушачи хъарси адаб-хIяялашалти дурхъадешуначила адамтази гьанбуршес.
– Имамтачи имцIаливан хъалибаргличил дархдасунти суалтачил дугьабилзули саби. ИшбархIила жагьил хъалибаргунала масъулти сегъунтив: уктемдеш, дугIла хьулани, цали цала хIурмат хIебирни, сабур агни?
– Илди лерилра гьандушибти цахIнарли – жагьилти уршби-рурсбала багьудиагардеш саби, хъали-цIа се сарил хIебалути, чучи хъарси хIебалути, муруйчи, хьунуйчи хъарси хIебалути. Илдани дин балули ахIен ва илала кьанунти дузахъули ахIен, гIялимтани буруси бирули ахIен. Чуйнара бурибсири уршби балугълабаибхIели хъайчикабалтахъес, рурсби шери бедлугахъес. Илала мерлаб бегIти хIерли саби юрт балкьаайчи, хIянчи биайчи… Дусми биалли аркьули сари, бунагьуни дирули сари. Сецад уршби леба мекъ гIела архули калунти, гIур 35 дус бирухIели, гьуни кьяпIбирули саби – «наб гес кьабулхIебиркур» или, ва ил масъала арзес къиянбулхъули саби.
Сецад вягIзаби дарибти хъайчикабиайчи жагьилти-ургар бархбасуни хIедиахъес. БегIтас биалли гьанбиркули саби, илди чараагарли кинотеатрлизи букьес, цали ца гIяхIил багьес гIягIнили саби или. МяхIячкъалализиб хьарбауд дураберкIибсири мекъ барили ца-кIел базла гIергъи декIарбикибти-ургаб. Илдазибад байхъала дусла бухIнаб декIарбикибти 80 процент мекъ барайчи къаршибиркутири. Цали ца гIяхIил балутири или гьанбикиб, мекъ барили гIергъи биалли, ургIебли бетаур. Ил адам цархIилли уввухъун.
Дин биалли, хъалибарг мяхIкамбарес къайгъилизиб саби, ва ил хIебалнили илгъуна ахирличи лебкули саби. ЦацабехIти динна гIялимтани бурули саби, мекълис гьаларти бархбасунани биштIатачи асарбируси саби или, илди урухкIутили бетарар или.
– ХIу секьяйда вакIибсири тIарикьатлизи ва насихIятчила хIерудилиу викнили хIед се гиба?
– Ну 14 дус виубси школала учIан сайри. Нешли маслигIятбарили ну мадрасализи керхурра. Илини буриб нуша ЧIиркIейлизи шайх СягIид Апандичи, халаси гIялимличи зияратли аркьутира или. ИлхIели устазли наб камси хъарбаркь гибсири ва ГIябдуллагь или у бихьибсири. Иличирад сарри гьар секIал дехIдихьибтира. Гьаланачи нуни камли иргъулри, амма нуни бархьхIебатурли хъарбарибси бираси. Нешли гIеввурцусири. Сенрил нушала муфтийли гьачам тIарикьатличила бурибсири, хIушани бузахъеная, бархьхIебатурли, замана арбякьи гIергъи, гьалабла ва бусягIятла цугбуцая. Гьарилли илгъуна ахтарди дураберкIая или. Нунира бусягIят бурес вирус ну гьалавлара бусягIятлара – ил дебали халаси декIардеш саби. ЧевяхIсилизи шукру, гIурра къайгъибирехIе.
– Гьарил динна гIялимлис вягIзабачил гъайбулхъес гIягIнити саби. Секьяйда дугьаилзуси хIуни буруси бакьесли?
– Ну гьачам нушала Муфтий ГIяхIмад АпандичивхIели ил викIар: «ГIябдуллагь, хIед гьаман адамтала гьалав гъайулхъес гIягIнибиркули бирар, хIела уркIила хIяйчи пикри бяхIчиаа, хIела дугьби адамтачи даахъес багьандан». Ил насихIят лебилра динна гIялимтас саби или гьанбиркур, гьайгьайрагу, жагали, вархьаначи гъайикIесра гIягIниси саби. Ил декIарси гIилму саби. Динна шали дебали мягIничебси саби. ВягIза хIядурбирухIели ил вегIла гIямрула бетуцличил цугбурцес гIягIнибиркур. Ил мешули хIебиалли, ЧевяхIсилизи чевверхни тиладибарес чебиркур, ва буруси гIямрулизиб бетерхахъес вехIихьес. Гьайгьайрагу, уркIила хIял се даражаличибал хIерикIес, илхIели хIела дугьби кьабулдарили дирар.
– НасихIятлизиб уркъбяхълис мер лебсив?
– ХIуни насихIят бируси адам дигахъес гIягIниси саби. Цараван биалли хIела ихтилат уркъбяхъличи шурбулхъан, ва адамли насихIят кьабулхIебиру.
Ца халаси мижитлизир дехIибайчи 300 –цад адам цалабикиб. Ца жагьил урши футболкаличил сайри. ДехIибала тамандиубхIейс лебталалра гьалав илизи 4 – ибил къяйлизивси мурул адам викIар: «Бикьулрив, хIела дехIибала кьабулхIедиру, хIела къакъ гьаргбиуб». Таман, гIур ил жагьил урши мижитлизи хIекIиб. Нуни ил валуси сай, ихтилатбарира, тиладибарира. Амма илис дебали децIагилри. Илкьяйда бархьбирути ахIен адамти. ИшбархIи бахъли насихIятбирулира или адамти гIелабяхIбирули саби. Балули хIейадли секьяйда насихIят бирусил бати, хIу илцад чурхси виадли. ГIяхIдеш барес дигадли – ил ца шайчи укили, гьаланачи гапварили, гIур бура чIянкIли илизицун. ГIялимтани лукIни хIясибли, хIуни чи-биалра адамтала гьалав вархьирули виадли, ил увяхIирулри. ДекIарли вархьвирадли, хIуни илис гIяхIдеш дигулри. Адамли цархIилтала гьалаб валтIни кьабулбируси ахIен. Нушазивад гьариллис ил хIейгахъу. Нушаб секьяйда дигулрал нуша дархьдарили жагали, малхIямли, илкьяйдали цархIилтачилра диэс гIягIниси саби.
– Гьаннала манзил гIяхIцад биштIати савли мижитлизи башули саби, тIама-гьамали биркьес асубирар. ИлхIели гьести гIямрула адамтани гIяйиббирули, гIеббурули бирар. Ил анцIбукьлизиб дурхIни гIелумхIебиахъес се бируси?
– Лерилра мижитуназиб илгъуна тяхIяр саби. Имам бакIибти дурхIначи хIерикIули разили вирар. Ва хапли гьести гIямрула адам вакIили, гIясили гъайикIар. ИмцIаливан илди мижитлизибси умудеш багьандан паргъатагарли бирар, ва ил бархьсира саби. Илдасра дигули бургар мижитлизиб биштIати биубли, амма цацахIели биштIатанира къияндешуни алкIахъули бирар. МижитлизиркIун цати низам-кьяйда лерти сари: булгутас диргаласи къадагъабарни.
ЦархIил шайчибад биалли, гьаннала замана биштIатас кьакьурбазиб биэсичиб мижитлизиб биъни гIяхIси саби, илаб се-биалра заябараллира балли. Илди мижитлизиб биъниличибли бархьбиру, челябкьлализиб асар биру. Нуша хIядурлира мижитлизиб дурхIни кьабулбирес, амма бухъна адамтира гьимхIебуркIахъехIе. МаслигIят баргес гIягIнибиркур.