Имам Сахалиннизив

Лавашала районна имамтала Советла председатель Рабаданов Мяхяммад КьурбангIялиевичличил ихтилат.
Дагъистаннизир дахъал сари районти чузибра багьудила даража ахъти имамти бузути. Илдани шимала жамигIятлис аргъбаибти масъулти ирзес кумекбирули ва динна багьуди ункъбирахъули саби.
ИшбархIила нушала белкIла игит МяхIяммад Рабаданов акIубси сай Ахъушала районна Куркебимахьила шилизив, 1991 ибил дуслизив. БусягIятла замана ил Лавашала районна имамтала Советла председательли узули сай.
- ХIу бусягIят узуси районничила бурили дигахъира.
- Ну узуси районнизир дахъал жагати мермуса, дубурти-диркьурби лер. ИмцIаливан илаб хIербирути бузерила халкьли капуста, картошка дашахъули, яшавбирули саби. Лер илар мадрасаби ва бахъал динна гIялимтира. Ну акIубси шилизиб адамти гулбазирад дарибти кьапIни дирцули хIеркабирути саби. Гьаман чумал базлис хъалибаргуначил улкала гьарахъти шагьуртази арбашули бирар. Илди мурталра адамтас хIяжатли дирар, хаслира яни гIеркъати мераначир. Мазала ва кьяцала гулби чули дирцили, дабагъла дарили, илдазирад дарибти секIал ва сари гулби дирцути сари машгьурси ЦIудхъурла базарличирра. - ЦацахIели имамла хIянчи сай акIубси мерличиб хIебирарну, гьарахъти мермусаличиб бирар. Ил дубуртар мераначивад хIу Сахалиннизи секьяйда къаршивикибсири? - Ила ну ДР-ла Муфтиятли имамли узахъес вархьибсири. Ил сабри юго-западлизибси Сахалин островла урхьула дуб, Японский урхьула Татарский проливла, Невельский заливла дублабси Холмск шагьар. Нуни мякьлаб биахъес дигули, хъалибаргра барх арбукибсири. Илав хIябал дусцадхIи калунра.
- Илабти адамтачил узес къиянбухъуну?
- Ну узуси шагьарлизиб дехIибала дируси хъалицун сабри лебси, жумягIла дехIибала илар гьалар дирули ахIенри. БегI гьалаб набчил жумягIла дехIибала дарес хIябал адамцун сабри башути, багьла-багьлали имцIабикIесбииб. Илаб лебри бусурманти: таджикуни, узбекуни, дагъистанланти, татарти, къиргъизуни чIянкIли мижитлизи хIебашулри. Дила бекIлибиубси мурад – илди шаригIятла кьанунти дузахъес цалабяхъни сабри. Нуни план кабизахъурли, базуртачи, тукентази, вачарла центртази, стройкабачи, ярмаркабачи вашули бусурмантачил тянишвирусири ва илди дехIибала дируси хъули жибирутири. ГIур шагьарла администрацияличил вягIда барили, культурала Юртлизиб бусурмантас хасбарибси халаси балбуц дураберкIира. Илабси арадешлизиб нукьсандеш лебти адамти хIеркабируси, хасси интернатлизиб гIяхIбаркьла балбуцра. Наб илаб буресагарли халаси кумекбариб «Ассалам» газетали. Нуни ил тIинтIбирули, илала кумекличил юлдашдешла бархбасуни кадилзахъусири ва бусурманти ислам динна кьанунти дузахъес жибирутири. КIел дусла бухIнаб жумягIла мижитлизи башутала лугIи 50 адамличи абикиб. Гьанна илав нуни имамли узахъес каватурси дагъистанлан тев, илини динна бяркъ бедлугули, дурсри кадирхьули, Кьуръан бучIахъесра адамти бурсибирули сай.
- Илабти бусурманти-ургаб бегIлара аргъбаибси масъала сегъунари?
- Бузерилизи бархили, илдани фарзла дехIибала дархьдалтулри. БегIлара халаси къияндеш, илди дехIибала дирес бехIбихьахъес сабри. Нушани мавлидуни дурадуркIутири, плов барили буртIусири. Халаси хIянчи барира бусурманти цалабяхъес багьандан. Нуни «Ас-салам» газетара бусурмантас буртIусири. Ихтияр сасили, нуни вачарра бузахъаси. Дудешли ишарад гулби, кьапIни дурхьутири, нуни илди дирцутири. Илкьяйдали бахъличил тянишвиубра ва ислам динничила бураси. ГIур биалли, мерла адамтани гьаман ну гIяхIладли чучи живирусири Кьуръан белчIахъес. Илдала илгъуна гIядат лебри – Кьуръан бучIуси адам гIяхIладли живарили, учибикили, лехIирхъес.
- Дальний Востоклизи урхьниличила багьурхIели, хъалибарг, бегIти кьакьабакIибу?
- Гьайгьайрагу, Сахалиннизи урхьниличила бегI гьалаб бурибхIели, илди кьакьабакIибтири, наб кьалли декIардеш аги чинав узаслира. Сагаси, гъамти-тухумти агарси мерличиб илдас къияннири, ну хIянчиличи вашухIели, илди имцIаливан хъулиб кавлутири. ГIур багьлабагьлали бурсикабиуб.
- Сегъунти масъултачил вяхIягири итав?
- Магьарла масъулти сарри. Бахъалгъунти бусурмантани ил се сабилра балули ахIенри. ЗАГС-ла белкI хIясибли хIербирулри, яра ил агарлира. Илдас балули ахIенри ва имамличи дугьабилзес урузкIулри. ГIур замана дикили гIергъи башесбииб. Бахълис магьар дихьира. Чумал адамли ислам динра кьабулбариб. - Нушала имамтани гIяхIбаркьла далдуцуни дурадуркIули, жамигIятлис саби бузуси мер-мусаличиб кумекбирули бирар. Нушачиб «Инсан» фонд леб, итаб селра илгъуна лебрив? - Итабра нушала дагъистанлантани «Даршудеш» бикIуси фонд абхьили, ил Хабаровсклизиб бузули саби, илала филиалтира крайлизир абхьиб. Илала хIянчи къелгIеббикуси Дальний Востокла Муфтий дагъистанлан сай.
- Ишаб сегъунти суалтачил дугьабилзули жамигIят?
- ИмцIаливан хъалибаргуни пашделхънила. Муруй хъалибаргличила жавабкардеш хIедихули, арцличил, яшавличил гIебхIебурцули. Илкьяйдали держ ва дагьри думкьахъути секIал пайдаладирни сабаблира жагьилти декIарбиркули саби.
- ВягIзаби хIуни се мезли дучIулри?
- Дарган мезли. Нуни динна жузазибад гIяраб мезличибад дарган мезличи шурбатурли, дарган мезличил вягIза-насихIят дурули вирус. Лавашала лугъатличи бурсивиубли, жамигIятличилра илдала мезличил гъайикIусира.
- Динна гIилму чинар дяркъуртири?
- Ну акIубси шила школа таманбарибсира. 14 дус виубхIейчивад МяхIячкъалализи вакIес ва ДИУ-лизи керхес дила халаси иштяхI лебсири. БегIтас биалли дигулри ну узбачил варх учIули ва Лавашала районна Кьакьамахьилизивадси Камалудин-хIяжичив учIули калунра. Дила мугIяллим МяхIячкъалализи ДИУ-лизив узахъес вархьибхIели, нуша, илини дучIахъантира дарх дакIили, ДИУ-лизиб белчIуди даимбарира. КIел дус илав учIули, гIур дурсри кадирхьес вехIихьира. Илис гIергъи мадрасализирра хIябал дусцадхIи ханафитунала фикьгьила дурсри кадирхьаси. ГIур Сахалиннизив калунра.
- БусягIятла манзил хIу Лавашала районнизив узулри, илаб сена аги?
- Илар нушала мадрасаби лер ва бахъал динна гIилмулизиб бучIули саби. ХIяфизунала мадрасара лебси саби. Динна гIилму чедетаахъили дяркъурти бахъал мугIяллимти ва мутагIялимти леб. Мижитуназирти мактабти дузули сари. РайонкIун халаси саби.
- Иларти мадрасабас ва мактабунас мугIяллимти чинад бургути?
- Илди МяхIячкъалализибад ва районнизибадра бархли жибирути саби. Районнизир 9 кIарахъала шира лер, илабадра бахъал мугIяллимти бирар. Илдира биули ахIен.
- ХIуни жамигIятла гьалар, шимала имамтала, багьудила отделла ва гIяхIбаркьла фондла хIянчизартала гьаларра жавабкардеш дихути сари, сегъунти къияндешуни акIуба хIянчилизир?
- ИмцIаливан фондличи бирхауди агни, районна жамигIят мискинтас яра къиян-жапализи бикибтас арц дурчес бурсихIебиъни. Нушани барибси хIянчиличила бурути роликуни, сюжетуни кайсули, кумек гIеббаахъибти хъалибаргуни чедиахъули, нушани багьлабагьлали хIянчи гьунчибушира. Берк-бержла продуктуни хIяжатдеш лебтас дедахъес шимала имамтачи хъардирули, илдачил барх фондличил лебилра цархIилтира бузесбяхIиб. Гьаман яшавла даража усалбикибти арцличил яра берк-бержла продуктуначил гIеббуцулира саби. Ил шайчибси кумек гIеббаахъес кумекличи мурталра музадулхъули сари Дагъистанна лерилра районтази тIинтIдиубти «Инсан» фондла филиалтира.
- ХIу декIар-декIарти къуллукъуначив узули калунри, бегIлара дигуси сегъунари?
- Дурсри кадирхьули, багьуди кайсахъни. Нуни ца секIал якьинбарира. ХIянчилизиб нушаб гIяхIси нушани декIарбарибси ахIенну, халатани нушачи хъарбарибси саби. СенахIенну Ил ЧевяхIси Аллагьличибад ﷻ , Аллагьла Расулличибад ﷺ cабхIели. ИлхIели саби хIянчилизиб баракатра бируси.
- Сегъунти масъулти лера бусягIят хIянчилизир?
- Гьарилличил декIарли узули, наркотикуни ва цархIилти жагьилтала дагьри думкьахъути секIал агардарес, динна багьудлуми мурхьдиахъес, иргъахънила хIянчи дурабуркIес чебиркур.Илкьяйдали цархIилтира нукьсандешуни агардарни.
- Жагьилтас сегъуна насихIят бурида?
- Жагьилтас, ва гьариллисра бурес дигулра: халатала хIурмат биреная, ил секIал адамтас къиянбулхъули саби ишбархIи. Адам викIили, къуллукъличи катурхIели, иличи лехIирхъес ва илала хIурматбирес чебси саби. ЦацабехIти цархIилтала хатIабагIиб умцIули, саби бегIлара гIяхIтази халбирули саби. ХатIаби бегI гьалар илди вегIлизир сари даргес гIягIнити. ВегIлизирти нукьсандешуни дархьдарайчи, цархIилти бархьбарес хIейрар. Адамтазиб имцIали гIяхIси чебиэная, цаличи ца хIурматличил, дигиличил диреная! Баркалла, ихтилатлис.
ХIЯДУРБАРИБСИ - НАИДА ГЪУРУЕВА