Ислам динна гIялимти

Ибну Сурайдж (240-306)
«Ил шафигIитунала динна низам-кьяйдала школала шайх ва илала байрахъ бихан сай...» Тажуддин ас-Субки
Абу аль-ГIяббас АхIмад ибну ГIумар ибну Сурайдж аль-Багъдади - динна гIялим, сунела манзилла ва бахъал цархIилтира гIялимтани хIябъибил даршдусла дин сагабираннизи халвирусири. Ил Шайх аль-Ислам, гIялим - факьигь, иракьла шафигIитунала динна низам-кьяйдала школала кьади ва дахъал белкIанала автор сай. Ишди лерилра дурути халаси имамличила сари, суненира зурбаси гIилмула наслу батурси - Ибну Сурайджличила.
ГIямрула гьуни
Тарихчибани бурули саби ил 240 - ибил (цацабехIтани 248 ибил) дуслизив, Иракьла тах шагьар - Багъдадлизив акIубсири или. Илала хала дудеш Сурайдж, бахъли бурни хIясибли, адабчебдешли ва Аллагьлизивад ﷻ урухкIнили декIарулхъусири. Ил секIай чебиахъули саби Ибну Сурайдж адабчебти адамти-ургав халаваили виъни, ил сабабли, илала хьул акIубсири виштIахIейчивад динна гIилму касес.
Илини буресагарли халаси пай кабихьибси саби шагьигIитунала мазгьаб тIинтIбирнилизи ва ташмишдеш агарли, сунела даршдусла гIялимтазивад имцIали багьудичевсилизи халируси сай.
ХIакимли буриб, сунени ХIясан бин МухIаммад викIули бакьибси: «303 - ибил гьижрала дуслизир нуша Ибну Сурайджла мажлисличирхIели, ца гIялим айзурли викIар: «Харивии ва кьади, марлира, ЧевяхIси Аллагьли ﷻ гьарил даршдус бехIбихьибхIели бусурмантала умматлис динна къуллукъуни сагадируси адам урхьуси сай.
Цаибил даршдуслизив Аллагьли ﷻ ГIумар бин ГIябдуль-гIязиз вархьиб, кIиибил даршдус бехIбихьибхIели МухIаммад бин Идрис аш-ШафигI. ХIябэсил даршдус бехIбихьибхIели, Кьудратла ВегIли хIу вархьири».
Ибну Сурайджли бурусири: «Цагьачам нуни муэрлизиб чебаибсири, закличирад дурхъати къаркъуби кадиркули. Нуни дила кисми ва сури илдани дицIира». Балути адамтази хьарбаибхIели, муэр баянбарибсири, илини ахъси даражала гIилму кайсниличила. Ил чевяхIси гIялимла гIямру илис бикьри сари.
Амма иличи хIерхIеили, ил ит манзилла суфийтала имамтачи вашусири, ва илдачил халаси хIурматличил вирусири.
Аз-Загьабини «Тарих аль-Ислам» жузлизиб гьанбуршули сай: «Гьачам Ибну Сурайдж гъайикIес вехIихьибхIели, цалабикибти иличи лехIяхъили тамашабиубтири».
ИлхIели ил викIар: «Ил баракат саби, ит манзилла суфийтала имам Абу аль-Кьасим Джунайдличи вашнила».
Ил чевяхIси имам ва гIялим машгьурти суфийтала мажлисуначи вашусири Джунайд аль-Багъдадила ва аш-Шиблила. «аль-Бидая ва ан-Нигьая» жузлизив Ибну Касир викIусири: «Ибну Сурайдж Джунайдличил юлдашлира вири, иличи вашули, илала гьуни даимбирусири. ЦацахIели илини шайхличирад фикьгьила гIилму кайсусири, сунени гьалар бекIлил хIедалути.
Бурули саби, цагьачам Ибну Сурайджли шайхлизи ца суал хьарбаили, баянбарахъес тиладибарили сай. Шайхли ил шайчир чумал пикри дуриб.
Ибну Сурайдж викIар: «Ва Абуль Кьасим, хIуни дурибти суалтазирад нуни хIябалцун сарри далути, асубиралли жавабти тикрардарагу!»
Шайхли гьатIира дахъал цархIилти жавабти гьаладихьиб. Ибну Сурайдж викIар: «Аллагьличил ﷻ хъя бирулра, нуни гьалар илди дакьибти ахIенрину, илди жавабти тикрардарагу!»
Шайхли гIуррара чумал декIарти жаваб дедиб. Ибну Сурайдж викIар: «Нуни гьачамалра илдигъунти секIал хIедакьира, дурагу, илди лукIасрану!» Джунайдли илизи аргъахъиб, ЧевяхIси Аллагьли ﷻ илди сунела уркIилизи кадирхьниличила, илди я жузазирад, я мугIяллимлизирад касибти хIедиъни. Ибну Сурайджли хьарбаиб: «Секьяйда касибсири гьатIи хIуни илди гIилму?» Шайхли жаваб бедиб: «Аллагьла ﷻ гьала 40 дус кайъниличирли».
Сурайдж викIи: «Суфийтазирад нуни касибти багьудлуми гIур чизирадалра кахIесира».
Адамтани Джунайдлизирад ва аш-Шиблизирад цацадехIти мягIна хIебалути дугьби дакьибхIели, илди аргъахъес Сурайджличи дугьабизуртири. Ил викIар: «Нуни илдани дурибти игъули ахIенра, амма илдала дугьбала асарла цIакь вайти дурути цархIилталагъуна ахIен».
Тамаша саби, цацабехIти нушала манзилла адамтани суфийти хатIабиркутази халбирули саби, машгьурти Джунайдгъунти имамтира бархли.
ИлхIелира шаригIятла халати Ибну Сурайджгъунти имамти илдачи халаси хIурматличил бирули, илдачирад багьудлуми кайсухIели.
Илкьяйдали бирусири лерилра исламла тарихла дусмазибра. Ибну Касирли илкьяйдали лукIули сай, Ибну Сурайджли исламла гIилмула 400 жуз делкIниличила.
ГIялимтала пикруми
Имам ас-Субки иличила викIусири: «Палдарангси лачин, мазгьабла къаршикартачи кьяркьси арсланкъаплан, факьигь, шафигIитунала динна низам-кьяйдала школала шайх ва байрахъ бихан, илала баракатла забли урзуси закличиб абухъунси баз. ШафигIитунала гIялимти-ургаб агара цалра илала кумек агарли гIямалбирути ва илала гIилмула урхьула дурхъати матяхIличи диги агарти. Иличи гьуцIтири багьудилигIиб къяйцIти…»
Имам Абу ИсхIакь аш-Ширази викIи: «Ил сайри бусурмантала че-бяхIти имамти-шафигIитуназивад ца. Илис бикIутири «палдарангси лачин». Ил Шираз шагьарла кьадила къуллукъличи катурсири. Ил аш-ШафигIила бегIлара гIяхIси вархкьязи халирусири, аль-Музаничивра валли гIяхIси».
Шайх Абу ХIамид аль-Исфарайини викIусири: «Нуша Абуль-ГIяббасличил фикьгьила суалтазир цауркIтира, илала дибгIянти баянтала дурараб.
Имамла бебкIа
Ибну Сурайдж вебкIиб сай акIубси ва лерилра гIямру деркIибси шагьар – Багъдадлизив, 57 дусра байхъалара виубхIели. Ил бетаурсири джумадуль-ула базличиб, гьижрала 306 – ибил дуслизиб. ЦацадехIти иарихла баянти хIясибли, ил хIяриихьибсири итни бархIи рабигIуль – аваль базла 25 –личив.
Илини иш дунъя батур ва Аллагьла ﷻ уркIецIиличи арякьун.
УркIецIибараб Аллагьли ﷻ Идбагла ﷻ букьур Ибну Сурайджличи ва илала баракат ва шафагIят нушачира даахъаб. Амин!