бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Давла – заманалис бузахъес гибси мас саби

Давла – заманалис бузахъес гибси мас саби

Давла – заманалис бузахъес гибси мас саби

Аллагьли ﷻ хIегибси давла чилилра, ил сецад бажардила виалра, бучес хIейрар, Аллагьли ﷻ лугуси давла чилилра, ил сецад цIакьси виалра, тIашаэс хIейруливан. Давла, ил халаси биаб, камси биаб, Аллагьли ﷻ адамла хIялумцIни саби.

ГIялимтани бурни хIясибли, мас-давлала пайда кIел бутIала саби: дунъяла ва диннашалси. Дунъялашалси бутIа харжбирухIели, палакатли, лайикьси дазулизивад ухъи ва хIярамти баркьудлумас ва мурадунас, хамси тяхIярли харжхIебарес ва бунагьунази хIейкес дебали мяхIкамли виъни чебла саби. Давлала вегIли аргъес чебиркур, динна шайчиб харжбируси давлала бутIа хIябал журала биъни:

1. Сунес дирути харжани: сунечи хъарси хIяж барес, динна багьудлуми касес, динна жузи асес ва цархIилти гIибадатуни.

2. ЦархIилти адамтас дирути харжани. Илди 4 тяхIярла сари: а) мискин-пякьиртас садакьа бирни; б) давлала вегI Аллагьла ﷻ лагъли, узбачилти, гьалмагъуначилти бархбасуни имцIадикIахъес, дигичерти детаахъес дирути харжани: юлдаш-тяниш барх беркай букахъес жибирни, дарсур савгъатуни дедлугни ва цархIилтира. Илдира динна шайчирти ва ил багьандан керилати харжанази халдиру. Идбагли ﷺ иб: «ХIуша-ургаб диги имцIабиахъес хIушани цалис цали савгъатуни диреная». Ил хIядис давлачебтачира мискинтачира (ца чумиздаг лебти) чебетиуси саби; в) жамагIятлизиб сунела хIурмат, багьа бихIес дирути харжани. Илдази кадурхар бугаси пагьмула, пасихIти шягIиртала, писательтала ва илдигъунти цархIилти адамтала хIяжатдешуни ихъни, илдала гъайлизибад шилизибси сунела хIурматлис зарал хIебарахъес багьандан, сари дарибсилис илдигъунти харжанала пайда кIиркабирар: дунъяла пайда (адамтала хIяжатдешуни ихънила) ва ахиратла (илди чедиб гьанбушибти адамти чули къяна бурнила, бугьтан тIинтIбирнила бунагьлизибад сунени мяхIкамбарни); г) сунес гIяхIдеш, икьалабарибсилис дирути харжани. Илди харжанира пайдачерти ва динна шайчирти, керила харжани сари.

3. Чула гIяхдеш, пайда бахъличи яра жамагIятличи чебетиути адамтас дирути харжани: а)динна гIялимтас, мутагIялимтас, мадрасала ва мижитла хIянчизарти хIербарни, илдас къулайти шуртIри акIахъни; б) мижит, мадраса тIашбатни, къулайбарни, гьундури, кьакьурби, гIинзурби, гумурби къулайдарни, исламла жуз сунела харжаначил дураили, дин тIинтIбирнилизи ва кайгахънилизи сунела пай кабихьни, хIяжлизи аркьути гIеббуцни ва ц. Бусурма илдигъунти харжанала кири даимси саби, сай ахиратла хъули арякьунхIелира кахIебурхуси, ва Кьиямала бархIи сунела гIямалти умцантачир дитIкайкIухIели, гIяхIтала шали декIбирахъути.

Дунъяла давла хIярамси ахIен, нагагь ил хIялалси тяхIярли тIалабра бирули, Аллагьли ﷻ чебаахъибси тяхIярли харжра бирули, давла бурчнила гъирали Аллагь ﷻ хъумуртахъули ва илис бируси гIибадат нукьсанхIебиркахъули биалли. Аллагьли ﷻ сунес давла бедибси адам, кабизахъурси гьунчивад чевхIелкIи вашалли, илал даража дебали ахъли бирар, хIятта гIилмула гIялимтачив гьалав Алжунтази ухIнаулхъан ибси бурусира леб. Нушала Идбагли ﷺ бурибси хIядислизибадра иргъули саби, Кьиямала бархIи хIисаб-суал тамандиубли гIергъи, Алжунтази хьурабирутазибадли, идбагуналайс гIергъиси даража гIилмула гIялимтазиб бирар.

Амма гIялимра, давлачевсира, чидил гьалав Алжанализи ухIнаулхъанал жалбулхъан, итхIели, давлачевсини иру нуни дила давла харжхIебирасри хIура учIес хIейради или, илхIели гIялимли давлачевсини бурибси марбарили ил гьалав Алжанализи урхьу. Давлаличибли Аллагьли ﷻ даим хIял умцIули биъниличила хъумартес асухIебирар. Ил Сунени гибси давла харжбарнилисра, нушани Аллагьла ﷻ гьалаб жаваб бедлугниличила хъумартес асухIебирар. Ил рушбатлис яра цархIиллис вайдешлис харжбарес асухIебирар. ХIярамсилизибад мяхIкамдеш бирехIе. ХIядис хIясибли, процентунас арц дедни, 26 зиналичиб цIахси биъниличилара хъумхIертехIе. Давлачебтира декIар-декIарти бирар.

1. Гьачам ца мискин арц гахъес СягIд ибну ГIаслизи тиладиухъун. СягIдли илис 100 000 диргьам дедиб. ИлхIели мискин висивииб. Сай сен висулил хьарбаибхIели, илини жаваб бедиб: – ХIугъуна адам хIяривирхьуси ванзаличила висулра.

2. Гьачам асхIябтнани ГIяли асхIяб висули варгиб. «ХIу сен висусири?», – хьарбаиб илдани. – Ну висулра, сенахIенну верхIэсил бархIи набчи цалра гIяхIял вакIили ахIен. Аллагьла ﷻ гьалав ну селизив гIяйиблизи викилрал хIебалули.

З. Кьаис ибну СягIд изайзи викиб. Илала чеблалиубти бахъал асхIябти ил зягIипвикибси давлачевсиличи гьаббакIес урузкIулри. Ил сабабличила багьурхIели, Кьаисли тIамадариб: - Гьалмагъуни гьаббакIахъес диргалабулхъуси давлаличи лягIнат бакIаб. ГIур илини амру бариб, сай лебилра чеблалиубтачивад чевверхурли виъни, ил хIялалбатурли биъни багьахъес. Нушала заманализиб биалли, бахъал леб 3-4 миллионна чедирти, дурхъати машинабачиб башути, бахъал леб кIялгIнигъунти хъулразиб хIербирути, марлира ил, Аллагьли ﷻ бедибси лигIмат саби, ил масра нушала ахIен, ил нушаб заманалис бузахъес гибси мас саби, даширая, ил масла камси бутIа биалра, къияннизи бикибти нушала бусурман узби-рузбас, беркес кьацI агартас, мижит-мадрасалис, дин тIинтIбирути гIялимтасмутагIялимтас харжбирехIену.

ИСЛАМ ХIЯМЗАТОВ

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 д.) №6.


Мура гьаларти хьуна чеблуми

Хьунуй мура гьалар халати жавабкардеш дихути сари ва иличир дахъал чеблуми лерти сари:   Хьунул хъали-цIализир муруйс тамай мутIигIли рирес чебиркур. Илис мурул вигахъес чебиркур ва иличил мурталра малхIямли рирес гIягIнибиркур, ил кьабулли калахъес риубси бирес илала чебла саби. Эгер илини...


Ванза нушала хъали саби

«Умудеш - Аллагьличи вирхнила байхъала саби», - дурхъаси хIядис Акьути бурхIназир шагьар батурли шилизи рашес дигахъулра, имцIаливан жагати хIебла бурхIназир. Бамсриахъили Уркарахъирад чаррирухIели гьунила дублар мер-мерличир лайкадакIили дицIибти гавлагуни чедиулри. Илди цара кIелра...


Буралаби

Адамличи адамла диги – дишес хIейрути цIа сари. ВегIлис хIейгуси цархIиллисра хIебиру. Вайси хабар жявли тIинтIбирар, гIяхIси хабар – кьанни. Вавни дерхъалли бирар мирхъили варъа бируси. МалхIямси гъайлира адам шадвиру. Някъбани вайси баралли, бекIли жаваб луга. Пикриагардеш...


Сегъунти дирара бунагьуни

Бунагьуни агарти идбагуницун саби бирути, адамти биалли бунагькарти саби. Адамла гIямрулизир дигу-хIейгули кадиркути дахъал бунагьуни дирули сари, амма Аллагьла ﷻ уркIецIиличи дирхули, илдала черкад тавбара дарили илдачи гIур чархIедулхъес кьасбарес чебиркур.   ХIулбала бунагьуни УрхIла...


Динна гIилмула кьани гьаргбарибси

Дагъистайзибси ислам динна тарих дебали давлачебси саби. Нушала динна гIялимти гьар-чинабалра машгьурти ва хIурматла адамти саби. Илдани сабри халкьлис бегIлара къиняси замана пачалихъли бархьбатурхIелира уркIбази берцудила иман минабируси. Лавашала районна Кьакьамахьила шира ил шайчиб дебали...