бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Давла – заманалис бузахъес гибси мас саби

Давла – заманалис бузахъес гибси мас саби

Давла – заманалис бузахъес гибси мас саби

Аллагьли ﷻ хIегибси давла чилилра, ил сецад бажардила виалра, бучес хIейрар, Аллагьли ﷻ лугуси давла чилилра, ил сецад цIакьси виалра, тIашаэс хIейруливан. Давла, ил халаси биаб, камси биаб, Аллагьли ﷻ адамла хIялумцIни саби.

ГIялимтани бурни хIясибли, мас-давлала пайда кIел бутIала саби: дунъяла ва диннашалси. Дунъялашалси бутIа харжбирухIели, палакатли, лайикьси дазулизивад ухъи ва хIярамти баркьудлумас ва мурадунас, хамси тяхIярли харжхIебарес ва бунагьунази хIейкес дебали мяхIкамли виъни чебла саби. Давлала вегIли аргъес чебиркур, динна шайчиб харжбируси давлала бутIа хIябал журала биъни:

1. Сунес дирути харжани: сунечи хъарси хIяж барес, динна багьудлуми касес, динна жузи асес ва цархIилти гIибадатуни.

2. ЦархIилти адамтас дирути харжани. Илди 4 тяхIярла сари: а) мискин-пякьиртас садакьа бирни; б) давлала вегI Аллагьла ﷻ лагъли, узбачилти, гьалмагъуначилти бархбасуни имцIадикIахъес, дигичерти детаахъес дирути харжани: юлдаш-тяниш барх беркай букахъес жибирни, дарсур савгъатуни дедлугни ва цархIилтира. Илдира динна шайчирти ва ил багьандан керилати харжанази халдиру. Идбагли ﷺ иб: «ХIуша-ургаб диги имцIабиахъес хIушани цалис цали савгъатуни диреная». Ил хIядис давлачебтачира мискинтачира (ца чумиздаг лебти) чебетиуси саби; в) жамагIятлизиб сунела хIурмат, багьа бихIес дирути харжани. Илдази кадурхар бугаси пагьмула, пасихIти шягIиртала, писательтала ва илдигъунти цархIилти адамтала хIяжатдешуни ихъни, илдала гъайлизибад шилизибси сунела хIурматлис зарал хIебарахъес багьандан, сари дарибсилис илдигъунти харжанала пайда кIиркабирар: дунъяла пайда (адамтала хIяжатдешуни ихънила) ва ахиратла (илди чедиб гьанбушибти адамти чули къяна бурнила, бугьтан тIинтIбирнила бунагьлизибад сунени мяхIкамбарни); г) сунес гIяхIдеш, икьалабарибсилис дирути харжани. Илди харжанира пайдачерти ва динна шайчирти, керила харжани сари.

3. Чула гIяхдеш, пайда бахъличи яра жамагIятличи чебетиути адамтас дирути харжани: а)динна гIялимтас, мутагIялимтас, мадрасала ва мижитла хIянчизарти хIербарни, илдас къулайти шуртIри акIахъни; б) мижит, мадраса тIашбатни, къулайбарни, гьундури, кьакьурби, гIинзурби, гумурби къулайдарни, исламла жуз сунела харжаначил дураили, дин тIинтIбирнилизи ва кайгахънилизи сунела пай кабихьни, хIяжлизи аркьути гIеббуцни ва ц. Бусурма илдигъунти харжанала кири даимси саби, сай ахиратла хъули арякьунхIелира кахIебурхуси, ва Кьиямала бархIи сунела гIямалти умцантачир дитIкайкIухIели, гIяхIтала шали декIбирахъути.

Дунъяла давла хIярамси ахIен, нагагь ил хIялалси тяхIярли тIалабра бирули, Аллагьли ﷻ чебаахъибси тяхIярли харжра бирули, давла бурчнила гъирали Аллагь ﷻ хъумуртахъули ва илис бируси гIибадат нукьсанхIебиркахъули биалли. Аллагьли ﷻ сунес давла бедибси адам, кабизахъурси гьунчивад чевхIелкIи вашалли, илал даража дебали ахъли бирар, хIятта гIилмула гIялимтачив гьалав Алжунтази ухIнаулхъан ибси бурусира леб. Нушала Идбагли ﷺ бурибси хIядислизибадра иргъули саби, Кьиямала бархIи хIисаб-суал тамандиубли гIергъи, Алжунтази хьурабирутазибадли, идбагуналайс гIергъиси даража гIилмула гIялимтазиб бирар.

Амма гIялимра, давлачевсира, чидил гьалав Алжанализи ухIнаулхъанал жалбулхъан, итхIели, давлачевсини иру нуни дила давла харжхIебирасри хIура учIес хIейради или, илхIели гIялимли давлачевсини бурибси марбарили ил гьалав Алжанализи урхьу. Давлаличибли Аллагьли ﷻ даим хIял умцIули биъниличила хъумартес асухIебирар. Ил Сунени гибси давла харжбарнилисра, нушани Аллагьла ﷻ гьалаб жаваб бедлугниличила хъумартес асухIебирар. Ил рушбатлис яра цархIиллис вайдешлис харжбарес асухIебирар. ХIярамсилизибад мяхIкамдеш бирехIе. ХIядис хIясибли, процентунас арц дедни, 26 зиналичиб цIахси биъниличилара хъумхIертехIе. Давлачебтира декIар-декIарти бирар.

1. Гьачам ца мискин арц гахъес СягIд ибну ГIаслизи тиладиухъун. СягIдли илис 100 000 диргьам дедиб. ИлхIели мискин висивииб. Сай сен висулил хьарбаибхIели, илини жаваб бедиб: – ХIугъуна адам хIяривирхьуси ванзаличила висулра.

2. Гьачам асхIябтнани ГIяли асхIяб висули варгиб. «ХIу сен висусири?», – хьарбаиб илдани. – Ну висулра, сенахIенну верхIэсил бархIи набчи цалра гIяхIял вакIили ахIен. Аллагьла ﷻ гьалав ну селизив гIяйиблизи викилрал хIебалули.

З. Кьаис ибну СягIд изайзи викиб. Илала чеблалиубти бахъал асхIябти ил зягIипвикибси давлачевсиличи гьаббакIес урузкIулри. Ил сабабличила багьурхIели, Кьаисли тIамадариб: - Гьалмагъуни гьаббакIахъес диргалабулхъуси давлаличи лягIнат бакIаб. ГIур илини амру бариб, сай лебилра чеблалиубтачивад чевверхурли виъни, ил хIялалбатурли биъни багьахъес. Нушала заманализиб биалли, бахъал леб 3-4 миллионна чедирти, дурхъати машинабачиб башути, бахъал леб кIялгIнигъунти хъулразиб хIербирути, марлира ил, Аллагьли ﷻ бедибси лигIмат саби, ил масра нушала ахIен, ил нушаб заманалис бузахъес гибси мас саби, даширая, ил масла камси бутIа биалра, къияннизи бикибти нушала бусурман узби-рузбас, беркес кьацI агартас, мижит-мадрасалис, дин тIинтIбирути гIялимтасмутагIялимтас харжбирехIену.

ИСЛАМ ХIЯМЗАТОВ

2026-07-01 (МухIяррам 1448 д) №7.


Хьуна гьаларти мура чеблуми

Гьарил адамли сунела хьунуйчилти бархбасуни сунес дигуси тяхIярли кадилзахъа. ШаригIят хIясибли хIерхIейрусини биалли - сунела нафс хIясибли. ЦацабехIтани пахрубирули бирар хьунул урухрарили илизи се-дигара буйрухъбарес бирниличи, ва ил чула цIакьлизи халбирули саби. ЦархIилтани биалли, хьунул...


Адамдешлизиб ахъти

Дунъяличиб вайтачибра гIяхIти адамти дебали имцIали саби. Сен илдигъунти пикруми дакIиба?   СенахIенну алавчарли кадиркути, гьарилла уркIиличи кьакьадешла ва децIла хIялани дихути анцIбукьуначи хIерхIеили, къияйзи бикибтас кумекла някъ гьабатес къалабати адамти чебиухIели. Тяп илкьяйда биъни...


ЛехIдеш чебихьунти шими…

ХIера, шакра хIейкили каберхур дурхъаси Рабазан баз. Абзур баз дагъистанланти ва арагIеб дунъяла бусурманти дуббурцули калун, балга-дугIя дариб, садакьлуми дуртIи, жамигIятличил дарх дехIибала ва дахъал цархIилти гIяхIти баркьудлуми дурадеркIиб. ЧевяхIси Аллагьли ﷻ кьабулдараб илди ва азир...


ВегIла улка багьандан цIахли саби

ИшбархIи дила белкIлизиб нуни ахъбурцисра, дила бекIлизибцун ахIи, бахъал цархIилтала бургазибра алкIуси суал. Абдал ахIенси, гIядатла адам иличила пикрихIейкIес хIейрар. Ил суал жура-журала зягIипдешуназибад биштIати арабарес или арц учидяхъес кьасли телевидениелизирад чедиахъути передачабачила...


Суалти-жавабти

- Сегъуна сура бучIес гIяхIси убкIуси адамла мякьлаб? - УбкIуси адамла мякьлаб гIяхIсилизи халбируси саби «Ясин» сура бучIни ва «Ар-РагIд». Мисаллис, Дагъистайзиб имцIаливан «Ясин» сура бучIули бирар, хIятта «Ар-РагIд» сура бучIни мягIничебсилизи...