Лезмила балагьуни
Лезмила балагьуни
Лезми - ил адамла биркIантазибад бегIлара гьамадли халаси бунагь баахъес бируси биркIан саби. Лезмиличи хIеръили багьес вирар адам сегъуна саял: ил дин бузахъуси саял яра ахIенал. Ил Кьудратла ВегIличила ва Илини акIахъубтачила гъайикIули вирар. Дахъал гъай дирни биалли гIяхIти баркьудлумази халдирутазибад ахIен.
ХIядислизибра бурили саби, адамлизиб дин илала уркIи дебахIебиубли лебалцадхIи дебабируси ахIен или. УркIи биалли лезми дебабиайчи чIумабиэс бируси ахIен. ГIурра хIядис лебси саби, сунезибра адамти жагьаннаблизиб багьарбирути саби лезмили дарибти бунагьуни багьандан или буруси. Лезмилизирра вайти кьяйдали, гIяхIти секIалра лерти сари. Лезмили саби шагьадат бучIуси, илинигу адам диннизи левкуси; Кьуръанра лезмили саби бучIуси; сунела мурад адамли иличил саби иргъахъуси, Ислам ва гIилму лезмили сари тIинтIдирути. Ил багьандан духуси адамли сунела лезми мяхIкамбирес балес чебиркур, ил гIяхIти кьасаназиб пайдалабирес багьес чебиркур. Лезмили дирути дахъал бунагьуни лерти сари.
ИшбархIи нушани гьаман бикьули дирехIе цархIилти адамтачила гъайбикIули, илдас кьимат кабалтули. «Замана вайси бакIили саби, адамти вайти леб, итини ит бариб ишини иш бариб» или илкьяйда халаси замана илди бекIбирули буркIулра. Гьаман нушани нушала бунагьуни хъумуртулира. ЖамигIяткIун нушачибад бехIбихьили саби нукьсанбируси. ЖамигIят биалли нушазибад, нушала хъалибаргуназибад, тухумтазибад ва юлдашуназибад саби цалабикибси.
Нушала Идбагли ﷺ бурибсири: «Адамли ислам дин дакIубирнила бегIлара гIяхIси лишан – сунечи хъархIебикибси батни».
Бусурман адамла пасихIдеш саби вегIла нукьсандешуни чедаъни. ЦархIилтала хатIаби хIисабхIедирули, вегIла хатIаби гьаргдирули, гьар бархIи вегIлизи хьарбиуси саби. Сецад дурира нуни ишбархIи хIеч дурес гIягIнили ахIенти, (се барира нуни ишбархIи барес гIягIнили ахIенси?)
Илдигъунти суалти нушани нушази лугули диахIелри, жамигIятлизибти адамти гIяхIтази халбирули, вегIли вегIличицун кьабулагардеш чебиахъули, вегIцун жамигIятлизив вайсилизи халирули. ИлхIели жамигIят гIяхIси бетари.
ЧевяхIси Аллагь ﷻ Кьуръайзив викIар: «Аллагьли ﷻ адамтала аги-кьяйда дарсхIедиру, чули саби барсбарайчи». Сура ар Рад 11.
Нушази хьарбаалли, се саби бегIлара гIяхIси баркьуди, сели Аллагьличи ﷻ гъамируси, сегъуна баркьуди Аллагьла ﷻ гьалаб дурхъали чебиуси или, нушазивад гьарилли сунеласун жаваб луга. ЦацабехIтас гьанбиркули саби гIяхIлашал барсдеш барес хIебирар или, бахъалгъунти бикIули саби: ну ишгъуна сайра ва нуни селра барсбарес хIейрулра или. Ил хатIа саби.
Лезми дебали вайси биркIан саби, хIятта гьарилли ул буахъес хIейрар. ЦацахIели адамли се-биалра буру, ва итмадан ил бурибсиличи пашманвирар. Ил секIайчи гьайгьайрагу, нуша шайтIай гьирдирулра, суненира нуша чердалкIахъес хъябарибси. Бурули саби, имцIаси гъай хIебурес багьандан, Абу Бакрли кьаклаб къаркъа бихусири или.
ХIядислизиб бурили саби, Укьбату ибну Амирли хьарбаибхIели: «Ва Аллагьла Расул ﷺ, се саби берцуди?» Идбагли ﷺ жаваб бедиб: «ХIела лезми буахъа, хIела хъулибтала баркьудлумачи хIеруди бара ва хIела хатIабала чебкад биса бара».
Лезмила балагьуни-ургар дягIбирти ва жалани гьаман гьандуршули дирар. ЦацабехIти чула пикри кабизахъес багьандан цархIилти бусурмантачил шутрани тIутIубикIули жалбикIули бирар, цала цали хатир кабалтули, децIигахъути гъайра дурули. Алавтасра илкьяйда биэс гIягIниси саби или гьанбиркахъули, ил балтIуси анцIбукь биъни хIебалули.
Иличила хIядис гьанбушес вирар: «ЧевяхIсиличибад насихIят касили гIергъи, цалра халкь чебхIебалкIун, жаланачил ва дягIбирта биркьниличил ахIенси».
Илкьяйдали дахъал хIядисуни лерти сари чузибра жаликIахъес къадагъабирути. ИлхIелира илдани цархIилти бунагьуни хIедиралли: увяхIдеш, мучлаагардеш, бугьтан чебушни, вайти гъай дурни. КIелра шайчибти цали цала пикрумачи кьабулли хIебиалли, цаличи цали инкардешла хIялани дяхIчииу. Илди бусурмантачил ихтилат бузахънила ва ислам динна шайчирти адаб-хIяяла дазурбазирад дурабулхъан. Бусурман адамти илдигъунти анцIбукьуначил къаршибиркалли, багьес чебиркур, хасси адаб-хIяяла къиликъуначила ва бархбасуни дузахънила тяхIяр лебли биъни, ва ил нушани бузахъес гIягIниси саби. Ил нушаб Дурхъаси Кьуръай ва Идбагла ﷺ Суннали балахъуси саби.
Дурхъаси Кьуръайзив ЧевяхIси Аллагь ﷻ Идбагличи ﷺ дугьаизурли балахъули сай, илдигъунти жалани ва дягIбирти хIебирхутачил ва къанчанас булгантачилра дархли ихтилатуназир къадагъадарни. Эгер Аллагьли ﷻ нушаб хIебирхантачил децIигути гъай ва дягIбирти къадагъадарили диалли, сен илди асудирути хIела узи бусурмайчил?! Эгер ил Аллагьла Расуллис ﷺ кадагъабарили биалли илала бегIлара вайти душмантачи къаршилира балли. Идбагли ﷺ сабурбирусири ва малхIямдеш дакIудирутири, ва чебяхIси адабдешла цIакьла гьалаб гьарил чурхдеш агардирутири, илала гьалаб селра гьалабизес бируси ахIенри.
Иш дунъяличир гIямру дехIдихьибхIейчирад, адамти декIар-декIарти саби, илдас хасси саби цализибад ца декIарбулхъес. Амма лерти сари суалти, сарира чула мягIна хIясибли кIиибил мер бурцути, хIятта цацахIели илцадра мягIничертази халхIедирути, сарира къалмакъарлис сабабли диахъес асухIебирути.
Илди цархIилтазирти дарсдешуни нушани иргъес гIягIниси саби. Илис мургьила низам (правило) кабизахъур чевяхIси имам Аш ШафигIли. Илини буриб: «ЦахIнар дузехIе ва кумекбирехIе нуша цадирахъути гьар секIайзир ва нуша декIардиркахъути гьар секIайзир цали цала иргъехIе».
Сунела пикруми хIергъусиличил ихтилатлизи керхес дигуси адамлис ихтилатла дазу багьес чебси саби, адамти-ургабси бархбасуначила ва гIилмуличила ихтилатлара.
Илис сунела ихтилатлизиб пайдалабируси суалцун багьес ва бяркъес баибси ахIен. Илис ил ихтилатла шайчибси гIилмула дазу багьес гIягIнибиркур. Ил агарли илис асухIебирар ихтилатлизир бутIакьяндеш дирес, сенкIун илини дахъал бунагьуни диру.
ГIябдулла ибну МугIтаз викIар: «КIибяхIянна багьуди илала лезмилизиб саби, муъминна багьуди биалли илала баркьудлумазиб саби».
Ибну ГIяббас викIусири: «ХIед мурталра жаликIусила бунагь баарила саби».
Кьуръайзиб бурили саби: «ХIекьли, хIуша сабурличилтили ва Аллагьлизирад ﷻ урухкIутили дирадалли, хIушаб чилилра зарал барес хIебирар». Ил багьандан нушала сабур ва Аллагьлизирад ﷻ урухкIни – цIакьси ярагъ саби.
ЧевяхIси Аллагьли ﷻ нушаб нушала нафсличи ва бунагьуначи къаршили цIакь габ ва кумекбараб цаличи цала уркIби гIяхIдухъахъес. Амин.