ГIеркъаси сапарличи хIядурдеш
ГIеркъаси сапарличи хIядурдеш

ЧевяхIси Аллагь ﷻ ХIядисуль Кьудсилизив викIули сай: «БебкIа – ил пигьала саби ва гьарил илизивад ужар» Гьайгьайрагу, бебк1а гьарил адамличи чараагарли лябкьуси секIал саби. Амма нушани багьес хIедирехIе нушаб се кьадарлил.
Ил багьанданра нушани къайгъибирес чебикур гьар журала (гIибадатличил дархдасунти, арцла, масла ва цархI.) чеблумазирад акьули диэс багьандан. ХIядислизиб бурули саби, адам 40 дусла г1ямруличи айкибхIели, сунени васият баралли гIяхIси биъниличила (хIяриирхьуси мер чебаахъили, насаблис балтуси кабизахъурли ва цархI.).
Жаназала дехIибала дарили гIергъи, бебкIа хIярибихьес арху. БебкIара хIябрачи ахIенси, декIарти мераначи бихес асубируси ахIен, хIярамси саби. Маккала, Мадинала мякьлав вебкIили виалли, идала хIябрази ухес асубирар, гьуни гIеркъали биалра. Мякьлар валибала, гIялимтала, дурхъати адамтала хIябри диалли, идазира бухес асубирар. Капуртала шагьарлизив, шилизив вебкIибси бусурмантала хIябрази ухес асубирар. Амма бусурмантала шилизив хIерирули вебкIибси, хIяривихьес декIарси шилизи архIеху.
ХIяб
БебкIалис хIяб икъу кадухъунти шинни, мицIирагли, жанивартани зарал хIебаресигъуна, хIяблизирад вайти тIемани дурахIедухъесигъуна мерличиб. БегIлара гIяхIси хIяб саб, ургайчивси адам кацIили, някъби ахъдуцес вируси. Имам Рамалини бурни хIясибли 4,5 декIла (тIулбала хъараначибад, газа някъличи бикайчи) мурхьси. ХIябла, кьиблаличи бизурси шайчиб бебкIа кабихьесигъуна мер абилтIа, илис «ляхIду» бикIар. ГIур ила жаназа кабирхьу. Жаназа кабирхьухIели, маслигIятбиру хIяб чIянкIили кIапIбарахъес, бебкIа хьунул адамла биалли, ил маслигIят гьатIира имцIабирар. БебкIа ляхIдула бухIна, дяхI кьиблаличи шурдатурли, балуй шайчи кабирхьу. ХIяблаб жаназа кьиблала шайчи шурбухъи биъни чебла саби. БебкIала ляжи гIянжиличи гъамбирахъу. Кьялшила дуцили гIянжи, 7 «Инна анзална» делчIи, илди бебкIала михъирла кадирхьу. ГIур бебкIа къаркъубани кIапIбарес хIяжатбиркур. ХIябла калкьути гIянжи бебкIаличи кадиркахъес асубируси ахIен. Къаркъуби тIашдатурли гIергъи, хIябла духIна кьялшиларти гIянжи хIяйна лайдикIу.
Гьала-гьала иру: «Мингьа халакьнакум» (ишизирадли нуша дарибтира), кIинайс иру: «фигьа нугIидукум» (иха нуша чардулхъутира), хIяйнайс иру: «ва мингьа нухрижукум таратан ухра» (ихарадли нуша гIурра дурадулхъутира). ХIяб гIянжили кIапIбиру, ванзаличибад ца хъат някъла (шибрула) кьадар ахъбурцу. БебкIала бекIла шайчи ца къаркъа тIашбалта, сунези вебкIибсила у белкIалли, гIяхIси бирар, зияратли бакIибтази ил хIяб чила сабил багьахъес, амма илар вебкIибсила суратуни диршес, илдигъунти секIал хIярамти сари. ХIяб-алав луцри дирес, хIяриби тIашдалтес хIярамси саби. ГIянжи дебали кIанIтили, хIяб бетихънила, башутала кьяшмала удиб бетаънила урехи биалли, яра мицIирагли, жанивартани, яра кадухъунти забла, дяхIила шинни зарал биралли, асубирар. БебкIа хIярибихьили гIергъи, хIябла авалра музаличи тIашбизурли, «Ясин» ца гIямзилаб (бекIла гьалаб), «Саждат» ца гIямзилаб (бекIла гIелаб), «Табарака» (мулк) ца гIямзилаб (кьяшмала гьалаб), «ХIя, Мим» ца гIямзилаб (кьяшмала гIелаб) дучIа. Имам Дамирини t бурули сай: «ХIябла авалра гIямзила тIашизурли илди авалра Кьуръа сура делчIалли, Аллагьли ﷻ 400 000 малаик бурхьу, гьарил малаикла някълабра беркай дицIибти 100 кьумур дирар». ГIур талкьин бучIа.
Талкьин.
Талкьин белчIес адам керъуси сай бебкIала дяхIличивяхI. Гьалагьала илини вебкIибсилис балга биру, гIур бучIа: «Я гIябдаЛлагь, ибна аматиЛлагь, узкур ма харажта гIялайгьи мин дари дунъя ила дарил ахират, шагьадатан алла илагьа иллаЛлагь, ва анна МухIяммадан расулуЛлагь, ва анналь джанната хIякьун, ва аннаннара хIякьун, ва анналь бягIса хIякьун, ва анна ссагIята атиятун ла райба фигьа, ва аннаЛлагьа тагIяла ябгIясу ман филь кьубур, ва аннака разийта биЛлагьи раббан, ва биль ислами динан, ва биМухIяммадин ﷺ набийян ва расулан, ва бильКьуръани имаман ва бильКягIбати кьиблатан, ва бильмуъминина ихванан ва бильмуъминати ахават». (Я Аллагьла ﷻ лагъ, гьанбикахъа селичивли хIу дунъялизивад Ахиратлизи дураухъунрил.
Гьанбикахъа шагьадат, сунес лагъдеш дарес лайикьси ца Аллагь ﷻ ахIенси агни, МухIяммадра ﷺ Аллагьла ﷻ Расул виъни, гьанбикахъа Алжана ва Жагьаннаб марси биъни, дебкIили гIергъи мицIирдирнира мар сабни, Кьиямала бархIира лябкьни, илизибра сегъуналра ишкал агара, Аллагьли ﷻ хIябразибти лебил мицIирбирни, гьанбикахъа, хIела пача ца Аллагь ﷻ сайниличи хIу разили виъни, хIела дин Ислам биъниличи, хIела Идбаг МухIяммад ﷺ виъниличи, хIела имам Кьуръан сабниличи, хIела кьибла КягIба биъниличи, хIела узби муъминти сабниличи, хIела рузби муъминатуни сабниличи). ГIябдулвагьаб ШягIранини Шайбат бин аби Шайбатличибад бурули сай: «Дила нешли наб васият бариб, сари ребкIибхIели хIябла мякьла тIашизурли, я Шайбатла неш, «ла илагьа иллаллагь» викIен или. ГIур набзи арукьяхъес ихтияр гиб. Нунира нешла васият барира. Неш хIяририхьибси дуги нуни ил муэрлизир чераира, ил набзи рикIар: «Я дила дурхIя, ну гьалакрирули калунра, ну гIязаблизи лайрикIули калунра, хIуни ибти хIедакьили риасри. ХIела тIамала бакьили, хIуни ибси шагьадат бурили ну рерцира». Я динна узби, бебкIа хIярибихьили гIергъи, вебкIибсилис илди гъай гьандушайчи хIуша чармадулхъадая».
Иш талкьин мурул адамлис нушани кибси жураличил бучIа, хьунул адамлис ахирти хьунул жинсличи дарсдиру. «ШархIуль мафруз» бикIуси жузлизив МухIяммад ТIагьир Аль-Кьарахъи викIули сай: «Нуни маслигIятбирулра, талкьин вебкIибсини иргъуси мезличил бурни, сенахIенну Мункар, Накирли суалти сунела мезличил хьардиу ибси леб. Аль ХIяжи ГIябдуррахIман Ас-Сугъурини талкьин гIяраб мезлира, вебкIибсила мезлира бучIусири». ХIяб ганзбирес, илала чеди кайрес асубируси ахIен, хIябличирти шиниша кьар урисути ахIен, хIярамси саби. Иличира къаршили хIябличи шинкIабиахъес шин кертIнира, шиниша галгала кьяли катIнира суннатси саби. Ибну ГIяббасли бурибси хIядислизиб, Идбаг ﷺ сунела асхIябтачил варх кIел хIябла мякьлавад аркьухIели, илди гIязаблизиб сабри. Идбаг ﷺ викIар: «Марлира ишди гIязаблизиб саби, амма халаси бунагь багьандан ахIен, ца жихIла кIунтразибад мяхIкамдеш хIебирни багьандан, ца - гъай-мез дихули вашни багьандан». Идбагли ﷺ галгала шиниша кьяли касили, ил бячи кIел барили, кIелра хIябличи ца-ца катIун. Идбаглизи ﷺ асхIябтани сен ил барибал хьарбаибхIели, викIар: «Илди шинишли лералли илдачибси гIязаб чебкасес асубирар».
МЯХIЯММАДХIЯЖИ ДАВУДОВ