ШягIбан – Идбагла ﷺ баз

Базличила баянти
Ил базла хасдешуни: цаибил – ил баз нушала Идбагла ﷺ базлизи халбируси саби;
кIиибил - ил базлизив дубурцни гIяхIил чебиули саби;
хIябъибил – ил базлизиб Бараатла дуги леб.
«Аллагьлиﷻ лерил Сунени акIахъубтала кьисматуни ШягIбан базла байхъайзибси дуги чехIердирути сари ва бахъал аллагьунартала ва бусурман узичи хIябал бархIила чеди гьимбукIили калунтала ахIи, бунагьуни урисути сари».
Идбагли ﷺ бурибси саби: «ШягIбан базла байхъайчибси дугилизив Аллагь ﷻ гьарли-марли бегIла гIяшси закличи кайцIуси сай ва «Кьальб» жинсла мазала масла балализирти гъезла лугIиличирра бахъал адамтала бунагьуни черисути сари».
Нушала МухIяммад Идбагли ﷺ бурибсири: «ЦархIилти бузрачиб ШягIбан базла дурхъадеш, цархIилти идбагуначиб дила дурхъадешцад леб». Нушабра ашкарливан, нушала Идбаг ﷺ сай, сай багьандан лебил лебдеш акIахъубси, хIераягу сецад дурхъали виэс гIягIнилил ил цархIилти идбагуначив. ШягIбан базлизиб барибси гIяхIси гIямал 700-на дурхъабирар ва заки абиур сегъуналра пардав агарли. Идбаглира ﷺ буриливан, ШягIбан базла у «шагIаба» ибси гъайлизибад касибси саби, илини иргъахъу «тIинтIбирни» ибси мягIна, ил базлизиб гIяхIдеш тIинтIбирар. Ил базлизиб дебали дурхъали бетаурси гIямал саби – дуббуцари. Ил багьандан Аллагьла Расул ﷺ лебил ШягIбан баз дубурцули вири. Цазаманализиб Идбаглизи ﷺ хьарбаиб сен Идбагли ﷺ ШягIбан базлизив дубурцес илцад халаси къайгъи бирусирил, илала суаллисра ишгъуна жаваб лебри: «ШягIбан баз Ражаблара, Рамазара ургабси баз саби, ил базлизибра халкьла гъира камбирар, халаси къайгъира хIебиру. Ил базлизир биалли, лерил дарибти гIяхIти гIямалти Аллагьличи ﷻ ахъдирути сари. Набра дигулра, дила гIяхIти баркьудлуми Аллагьличи ﷻ ахъдурцухIели, ну дубуцили виэс». Марлира, Идбагли ﷺ бурибси тяхIярли бетарули саби, Ражаб баз бакIибхIели, халкьла халаси иштяхI бирар керила баркьудлуми дарес, амма Ражаб баз бехIбирхьухIейс Рамазан бакIес гIурра цагьатIи баз лебгу или, адамтала къайгъи камбирар. Ил багьандан ШягIбан базлизиб гьатIира халаси къайгъибирес хIяжатси саби. Нушаб илди бузри гибни Аллагьла ﷻ шайчибадли халаси уркIецIи саби, илдазиб нушани, нушала даимли кавлуси хъайс пайдалабиэси, халаси мас бучес дирехIе.
Лебил баз дуббуцес хIейрусини, дегIлара гьаларти хIябал, ургарти хIябал, ва гIеларти хIябал дуцаллира дебали дурхъасилизи халбируси саби, дебали дурхъали бирар 15 ибил бархIи дубуцнира. ХIядислизибра бурули саби, ШягIбан базла цаэсти хIябалра, ургарти хIябалра, гIергъити хIябалра дуцалли, илис Аллагьли ﷻ 70 идбаглагъуна кери лукIа, ва 70 дус гIибадат барибси лагълагъуна даража бедлуга. Ит дуслизив ил вебкIаллира, шагьидли убкIар или. Илкьяйдали дурхъали бетарар, цаэсилра бегIла гIергъисира хамис бурхIни дубуцалли. ХIядислизиб бурули саби: «Аллагьли ﷻ вягIда бирули саби цаэсилра, бегIла гIергъисира хамис бурхIназив дубурцуси лагъ Алжунтази арукес».
ГIурра цархIил хIядислизиб леб: «Марлира ШягIбан баз цIализибадси пардав саби. Набчил къаршиикес дигусира ил базла хIябал бархIилра дубуцаб. Илкьяйдали ил базлизиб салават имцIабарни дурхъаси саби. ШягIбан базлизибра леб, дебали дурхъаси дуги – Бараатла дуги. Бараатла дуги ШягIбан базлизиб дебали дурхъаси дуги саби 15-личибад 16-личи (цабехIтани бурули саби 14-личибад 15-личи). «Бараат» – ибси гъайли иргъахъу умувиънила, декIарвикнила мягIна. Ил дугилизиб вайти гIямалтала бегIти Алжанализибад декIарбирути саби, гIяхIти гIямалтала бегIти Жагьаннаблизибад декIарбиру.
Абу Гьурайрани бурибси хIядислизив Идбаг ﷺ викIули сай: «ШягIбан баз байхъала биубси дугилизив набчи ЖабрагIил малаик вакIили викIар: «Я МухIяммад ﷺ! ХIеризи заклизи!» Нуни хьарбаира: «Иш се дуги саби?», - или. Илини иб: «Иш дугилизир Аллагьли ﷻ уркIецIила 300 унза ибхьути сари, ва лугърала бунагьуни умудиру: дин батурталара, уркIи гIергъиталара, бугьтан чебирхьанталара, гъай-мез диранталара, держли бужанталара, адамтала ургала булъанталара, бегIтала ибси хIебиранталара, зинакарталара, пахручебталара, питни диранталара калайчи. Марлира Аллагьли ﷻ илдачи уркIецIи хIебиру, чули илди бунагьуни датайчи».
Цазаманализив ГIиса Идбаг ца хала дубурала мякьлавад аркьулири, илини илаб халаси, цIуба къаркъа чебаиб. ГIиса хIяйранвиубли, ил къаркъа гIяхIил чебаэс алаввашули леври. Ил заманализиб Аллагьли ﷻ иличи вяхIъю бархьиб: «Дигахъадив хIед иличибра тамашала секIал чебаэс?» ГIиса Идбагли дигахъаси или жаваб чарбатурси заманализибал, шури кIел бутIаличи бутIиб. Шурила ухIнав адам леври, илала някълаб шиниша гIяйса лебри, мякьлабра тIутIила галга лебри. Ил адам ГIиса Идбагличи хIеризурли викIар: «Иш галга - дила ризкьи саби». Илизи ГIиса Идбагли хьарбаиб: «ХIу сецадхIи виублири ишав?» Ил адамли иб 400 дусличи гъамли виублира или. Чебаибсиличи тамашавиубси ГIиса Идбаг Аллагьличи ﷻ дугьаизур: «Я дила Аллагь ﷻ! ХIуни их хIела лагъличив гIяхIси чилра акIахъубли хIергудра». Илисра Аллагьли ﷻ иш жаваб бедиб: «Их адамла 400 дусла гIибадатличиб гIяхIти сари – кIел ракагIятла дехIибала, МухIяммадла ﷺ умматла лагъли, ШягIбан баз байхъала биубхIели дарибти». Ил бакьибхIели ГIиса викIар: «Нура МухIяммад Идбагла ﷺ умматла виасри!»
Ил багьандан дурхъали бирар ил дуги Аллагь ﷻ гьануршули, гIибадатлизиб, дехIибайзиб беркIни.
Гьарли-марли Кьудратла ВегI Аллагь ﷻ викIули сай: «ТиладивикIусила нуни таманхIебареси тилади лебу? Нуни убасес хIейруси журала хIялумцIла лебу? КьацI биха викIуси леву, Нуни ил хIебедили ватеси? Илкьяйда Кьудратла ВегI Аллагьли ﷻ сунечи сегъунти тиладлумачил дугьабизес бирарал аргъахъиб.
Бараатла дугилизиб хIяйна сура «Ясин» бучIа. Цайна бучIухIели кьасбиру – гIямру гIеркъадарнилис, кIинайс бучIухIели кьасбиру – балагьуназивад верцахънилис, хIяйнайс бучIухIели кьасбиру – ризкьи гьарзабарнилис.
АхIерти динна узбира, рузбира, хIурматла дучIанти. Гьар деза Аллагьлис ﷻ биаб нуша ишдусла хIяббузрачи адаахънилис, нушанира хIебалехIе дакIибти хIяббузри деркIес дирухIел. Дунъяла гIямрулизир гьар бархIи кьацIличила пикридикIуливан, ишбархIира пикридулхъехIе ахиратлизибси талихIличила, нушабра бегIла гIергъиси, чараагарси сафарличи дурадулхъухIейс пайдалабиэси бурчехIе, иншааЛлагь.
Бараатла дуги
Бараатла дуги бикIуси саби ШягIбан базла ургайчиб сабиуси дугилис. Ил дугилизир кIел секIал урдилзути сари:
– Аллагьла ﷻ гьалаб бунагьунази бикибти (талихIагарти) чули дарибти бунагьуназибад умубирути саби;
– авлияуни гьархIебизуназибад ва кумек агарли калнилизибад умубирути саби.
Ца гIялимли иб: «Гьарли-марли, заклизир малаикунала кIел байрам сарли кьяйда, бусурманталара ванзаличир кIел байрам сари. Малаикунала байрумти – илди Бараат ва Лайлатуль-кьадр сари, бусурмантала биалли – Дуббуцарла ва Кьурбан Байрам. Малаикунала байрумти дугели сари, сенкIун илди дусути ахIен, бусурмантала байрумти биалли, хIерели сари, сенкIун илди дугели бусути саби.
ЦархIил гIялимли бурибси саби: «Кьудратла ВегI Аллагьли ﷻ Бараат мурт сабил багьахъурли, Лайлатуль-кьадр дигIянбарнила мягIна – ил дуги Жагьаннаблизибад акьубалтнила ряхIмула дуги биънилизиб саби. ЧевяхIси Кьудратла ВегIли ил ванзаличиб адамтазибад дигIянбариб, ил дугиличи хъарахъили паргъатхIебирахъес багьандан. ЧевяхIси Аллагьли ﷻ Бараатла дуги чиди сабил бьагьахъур ил хIукму дурайсуси, кьабулбируси ва гьарахъбируси, талихIла ва талихIагрила, ряхIмула ва уркIецIила дуги биъни багьандан. ЦабехI ил дугили талихIчеббирути саби, цархIилти илизибад гьарахъбиркути саби. Цалис гIяхIдешуни дирути сари, цархIил илизивад мяхIрумируси сай…»
Ил дуги ЖабрагIил малаик нушала Идбагличи ﷺ вакIили сай ва ил чеваргъахъили сай. Идбагли ﷺ хьарбаили сай иш се дуги саби или. ЖабрагIил малаикли Бараатла дуги биъни багьахъурли сай. Ил дуги Аллагьла ﷻ уркIецIила 300 къапу гьаргдирути сари МухIяммад Идбагла ﷺ умматлис, Сунела лугърала балга-дугIяра кьабулдирути сари ил дуги Аллагьли ﷻ. Ил дуги нушала Идбаг ﷺ ванзаличи суждаличи кайкили ахъвиубси ахIенри. Сай бунагьуназивад умули виалра, илцадра урухкIусири нушала Идбаг ﷺ Аллагьлизивад ﷻ. Нуша даршнали хIяжатлира ил дуги гIибадатлизиб белкIнилизир. Пикридухъеная, нушани се барес гIягIнилил. Сунела уммат берцахъес или, илдачи уркIецIибарахъес тиладивикIусири МухIяммад Идбаг ﷺ.
Ил дуги бехIбихьибхIейчибадал шаладикайчи Алжанала унзурби гьаргли кавлути сари. Илди къапула гьала тIашкабизурти малаикунани гIибадатлизиб дуги беркIибти адамти мубаракбирути саби.
Имам Субукини сунела тафсиртазиб лукIули сай: «Гьарли-марли, ил дугили лерилра дуслизир дарибти бунагьуни ицули сари, жумягI дугили биалли, жумягIла духIнар дарибти бунагьуни ицули сари. Лайлатуль-кьадрила дугили биалли – лерилра гIямрулизир дарибти бунагьуназивад умувирули сай. Ил багьандан саби Бараатлис бунагьуни ицуси дуги бикIуси.
Ил дугилис гIуррара гIямрула дугира бикIули саби ва иличила хIядислизиб Идбагли ﷺ ишкьяйда бурили сай: «Чили ШягIбан базла ургайчибси дуги ва байрамла дуги мицIирбиахъаллира (гIибадатлизиб беркIили), илала уркIи уркIби дубкIуси бархIира хIебубкIар».
Ил дугилис гьалаилзуси дугIира бикIар, сенкIун бурули леб: «Идбагли ﷺ Кьудратла ВегI Аллагьлизи ﷻ 13 ибил гьалабилзуси дуги ил сунела уммат багьандан дугьаизурхIели, Кьудратла ВегI 3 багьандан кьабуликибсири. Идбаг ﷺ 14 ибил дугира дугьаизурсири, илхIели 30-найс гьалаизес кьабуликибсири. МухIяммад Идбаг ﷺ 15 ибил дугира Аллагьличи ﷻ дугьаизур ва илхIели Кьудратла ВегI лебтасалра гьалаизес кьабуликибсири, чIянкIли валрумиван гьаббухъунти халхIебарили (илди Аллагьла ﷻ гьалаб бунагьуна биркьули калунти адамти саби).
Бараатла дугилис чеббурхуси дугира бикIар, нушачи имам ГIяхIмадли баахъибси хIядислизиб бурули саби: «Кьудратла ВегI ШягIбан базла ургайчив сунела лугърачи дугьаилзуси сай ва ванзаличибти лебилра адамтачивад чеввурхули сай, чеввурхули ахIен бахъал аллагьунас суждабирантачивадра сунела узичи гьими буцили, чевверхес хIейгусичивадра».
Ил дугилис азадбалтуси дугира бикIули саби, Аллагьли ﷻ ил дуги мазала балала гимицад сунела лугъри Жагьаннаблизибад азадбалтути саби, чIянкIли урегал журала адамти халхIебарили:
Мурталра кепирахъути секIал пайдаладирутира;
чула бегIтачи лехIхIейхъутира, илдас зарал бирутира;
къехIбадешла бунагьлизибтира;
тухумтачил бархбасуни къябиутира;
бугьтанчибира;
мез адилкьантира халхIебарили.
Илкьяйдали ил дугилис дуртIнила дугира ирули бирар, ШIягIбан базла ургабси дуги сабаибхIели, гIурил ШягIбан базличи бикайчи бебкIибтала уми бебкIала малаикли черлукIути сари…Гьарли-марли, Аллагьла ﷻ лагъли галга убалтули сай, хъаллавирули сай, юрт тIашбалтули сай, амма илала у бебкIибтала лугIилизи каберхахъурли саби, иличи бебкIала малаик хIерли сай илала рухI асес багьандан.
Идбагли ﷺ ибсири: «ШягIбан базла ургала сабаибхIели, хIушани ил мицIирбиреная ва гIергъила бархIи дубдурценая».
«Баракат» бикIуси жузлизиб белкIи саби: «Гьарли-марли, жунжри, арцанти, мицIираг, урхьназирти бялихъуни ил бархIи дубдурцули сари».
ЖабрагIил малаик МухIяммад Идбагличи ﷺ увяхIяхъили бурибсири: «Ва МухIяммад ﷺ, хIела уммат разибара! Кьудратла ВегI Аллагь ﷻ хIела умматла бунагьуначивад чевкархар».
ГIяхIси саби ил дуги тасбихIла дехIибала дирнира. Лайлатуль-кьадрила ва ШягIбан базла ургайчирти дугурбиван гIяхIти гIур лерти ахIен.
БАРААТЛА ДУГИ БУЧIУСИ ДУРХЪАСИ БАЛГА
Бисмиллагьи ррахIмани ррахIим.
Аллагьумма салли гIала саййидина МухIаммадин ва гIаля алигьи ва сахIбигьи ва саллим.
Аллагьумма, йа залманни ва ля йуманну гIалайгьи, йа заль жалали валь икрами, йа затIтIавли валь ингIами, ла илагьа илла анта загьра ллажиина ва жарал мустажирина ва аманал хаифина. Аллагьумма ин кунта катабтани (катабтана) гIиндака фи уммил китаби шакъиййан (ашкъияа), ав махIруман (махIрумина), ав матIрудан (матIрудина), ав мукътарран гIалаййа (гIалайна) фи рризкъи фамхIу Аллагьумма бифазлика шакъавати (шакъаватана), ва хIирмани (хIирманана), ва тIарди (тIардана), ва икътара ризкъи (ризкъина), ваасбитни (ваасбитна) гIиндака фи уммил китаби сагIидан (сугIадаа) марзукъан (марзукъина) муваффакъан (муваффакъина) лилхайрати, фаиннака къулта ва къавлукал хIакькъу фи китабикал муназзали гIала лисани набиййикал мурсали: «ЙамхIу ллагьу ма йашау, ва йусбиту, ва гIиндагьу уммул китаби». Илагьи (илагьана) биттажаллил агIзами фи лайлати ннисфи мин шагIбанал мукаррами ллати йуфракъу фигьа куллу амрин хIаким, ва йубраму ан такшифа гIанни (гIанна) минал балаи ма агIламу (нагIламу), ва ма ла агIламу (нагIламу), ва ма анта бигьи агIламу, иннака антал агIаззул акрам. Ва салла ллагьу гIала саййидина МухIаммадин ва алигьи ва сахIбигьи ва саллам.
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ. اللهم صل على سيدنا محمد و على آله و صحبه و سلم. اَللَّهُمَّ يَا ذَا الْمَنِّ وَ لاَ يُمَنُّ عَلَيْهِ يَا ذَا الْجَلاَلِ وَ الإِكْرَامِ يَا ذَا الطَّوْلِ وَ الإِنْعَامِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ظَهْرَ اللاَّجِئينَ وَ جَارَ الْمُسْتَجِرِينَ وَ أَمَانَ الْخَآئِفِينَ. اَللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ كَتَبْتَنِي (كَتَبْتَنَا) عِنْدَكَ فِي أُمِّ الْكِتَابِ شَقِيًّا (أَشْقِيَاءَ) أَوْ مَحْرُومًا (مَحْرُومِينَ) أَوْ مَطْرُودًا (مَطْرُودِينَ) أَوْ مُقْتَرًا عَلَيَّ (عَلَيْنَا) فِي الرِّزْقِ فَامْحُ. اَللَّهُمَّ بِفَضْلِكَ شَقَاوَتِي (شَقَاوَتَنَا) وَ حِرْمَانِي (حِرْمَانَنَا) وَ طَرْدِي (طَرْدَنَا) وَ اقْتَارَ رِزْقِي (رِزْقِنَا) وَ أَثْبِتْنِي (أَثْبِتْنَا) عِنْدَكَ فِي أُمِّ الْكِتَابِ سَعِيدًا (سُعَدَاءَ) مَرْزُوقًا (مَرْزُوقُيِنَ) مُوَفَّقًا (مُوَفَّقِينَ) ِللْخَيْرَاتِ فَإِنَّكَ قُلْتَ وَ قَوْلُكَ الْحَقُّ فِي كِتَابِكَ المُنَزَّلِ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّكَ الْمُرْسَلِ يَمْحُو اللهُ مَا يَشَآءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتَابِ. إِلَهِي (إِلَهَنَا) بِالتَّجَلِّي الأَعْظَمِ فِي لَيْلَةِ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ الْمُكَرَّمِ الَّتِي يُفْرَقُ فِيهَا كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ وَ يُبْرَمُ أَنْ تَكْشِفَ عَنِّي (عَنَّا) مِنَ الْبَلآءِ مَا أَعْلَمُ (نَعْلَمُ) وَ مَا لاَ أَعْلَمُ (نَعْلَمُ) وَ مَآ أنْتَ بِهِ أَعْلَمُ إِنَّكَ أَنْتَ الأَعَزُّ الأَكْرَمُ. وَ صَلَّى اللهُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ صَحْبِهِ وَ سَلَّمْ.
Дурхъати бурхIнира дугурбира ЧевяхIси Аллагьлис ﷻ гIибадатлизир деркIахъес нушаб тавфикь бараб. Амин!
МухIяммад-хIяжи МяхIяммадов