бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Хуреглизирад дигахъу…

Хуреглизирад дигахъу…

Адамла арадеш – Аллагьли ﷻ нушаб савгъатдарибти ахирагарти лигIматуназибад ца саби, илис нушани арадешличи хIеруди бузахъес ва ил мяхIкамли бихIес чебси саби. МухIяммад Идбагли ﷺ ибсири: «Бахъалгъунти адамтани чула шайчир паркьагардеш дакIудирути кIел лигIмат лер: арадеш ва акьуси замана».

 

Адамла арадеш бархьаначи беркала букнила тяхIярлизибад дигахъуси саби. Гьанна халкь имцIали беркала букнила бархьси тяхIярличи хъарихъули саби. Се ибси беркала букнила бархьси тяхIяр? Ил беркала духудешличил букни ибси саби, цархIилван буралли, кьаркьала лерил сунес гIягIнити витаминтачил, пайдалати секIултачил гIеббуцни. ИлхIелира адамли кьаркьайс хIедиути витаминти, гIямрула дусми, бузахъуси хIянчи, сунезир лерти излуми ва цархIилти сабабти хIисаблизи касес гIягIнити сари. Беркала – ил нушала гIямрула хьулчи саби, нушани ЧевяхIсилис бируси тIагIят кьяйдали, кьаркьайс хIяжатси гьанкI кьяйдали… ГIе, беркай нуша Аллагьличи ﷻ гъамдарес яра гьарахъдарес дирутира.

ГIядатлибиубливан, имцIаси битIакI, иличибли арадешла даража нукьсанбикни – урхьулизиб куртIбикIуси миъла лесла чедибадси бутIа саби, сабабти биалли, гьатIира мурхьли дигIяндикили сари. ИмцIаси битIакI лайбакIес кумекбирути тяхIурти дахъал сари. Лебтанилра балуливан, илди сари: жигарчевли спортлизи ахъни, беркайзи дархиути гъудурмайти, витаминти пайдаладирни, беркала бархьли букнила жура-журала тяхIурти. Лерилра илди баркьудлуми дархьтиван кадизурли хьалли, илдани масъала селизиб сабил тамай гьаргбирули ахIен. Нушани букуси беркай кьаркьа лерилра биркIантачи, гъезбачи, камличи, никубачи, гормонтала цалабикличи, тIемличи, хIятта хIушала гьавличи балли асарбируси саби. Илала дурабад, адамли букуси беркайзирад дигахъути сари Аллагь ﷻ хIечив разили виъни ва хIела рухIлашалти цIакьанира.

Беркала цалабикес гIягIниси саби белокуназибад, гIявадешуназибад ва углеводуназибад. Белокуни клеткаби лушнилис дебали гIягIнити сари. Белокуни дуртIути сари духълумалайчи ва мицIираглайчи. Илди чула белшни хIясибли цаличи ца мешути диалра, чузир лерти аминокислотаби хIясибли декIардулхъути сари. Ил багьандан берклумазир диъ, хъара зумали пайдаладирнира бекIлибиубси саби. ГIявадешунани биалли адамлис цIакь бедлугути сари.

Илди агарли нушала кьаркьай А, D, К, Е витаминти чейсути ахIен, гIявадешуни хIедиалли, илди кьаркьайзирад дурадулхъути сари. Нушаб хIяжатти гIявати кислотаби нушаши кайсулра духълумазибад яра мицIирагла гIявадешуназибад барибси беркайзирад. Хиви, зайтунна, духълумала, цIудара гIинцила гIявадешуни, урбешла кьуми – лерилра илдазир гIявадешла кислотаби лерти сари.

МицIирагла гIявадешуни биалли дирар бялихълизир, гидгуразир, мазала бухъмуйлизир. Илди продуктуни дебали тухъти ва дахъал калориябачилти сари. Духълумала гIявадеш бахъхIи цIаличиб бемжахъалли, арадешлис заралласи саби. Ил сабабли диетологунани фастфудла (къалабаси тяхIярла) берклуми къадагъадирули сари. Кьаркьайс пайдалати сари къиянси журала углеводуни, сарира дубхули делкьунти бетIулизир, курпализир, овощуназир ва цIедешлизир дирути. БиштIатас дигути гьамадти углеводуни биалли, кампетуназир ва газличилти шиннизир (газировка) къаршидиркур.

БархIи лимон ва варъа бархаибти шинничибад бехIбирхьалли, арадешлис дебали пайдаласи саби. Илдачи че урбешла яра цIудара гIинцила гIявадешла кьулса бужалли, гьатIира гIяхIси саби. Илдас гIергъи гIянручIла хурегра беркес вирар. ГIянручI букуси цаибси беркалали биэс бирар къиянти углеводуназибад цалабикибси – каш, гIявадеш (укес сягIят гьалаб бужуси чедиб гьанбушибси гIявадешла кьулса), белокуни – гидгури яра кIантIи нуси. Адам бархIилис хIяйна укес гIягIниси сай: гIянручI, хIерели ва бархIехъ. ГIядатлибиубливан, бархIехъ кункси журала беркала букули бирар. БархIила бухIнаб се-биалра чIямбарес асубирар. Гьар 3-4 сягIятла бухIнаб пайдаласи беркала букес гIягIниси саби. Ургар чIямдирес асубирар: хиви, цIедеш, дерубти цIедеш, селра барххIеибти йогуртуни. ХIядурбарес къиянси, декIси беркала кьаркьа ва рухIлашалси арадешлис гIяхIси хIебирар. Шин дужесра хъуммартидая. ХIушала столличир мурталра цIедеш диэс гIягIнити сари, овощунира кьарра зумали пайдаладиреная, муридешунала мерлар хиви, варъа, дерубти цIедеш дукеная.

Нушала Идбаглис ﷺ дебали дигутири гIядатлати ва пайдалати продуктуни: чумиздагуни, харбуз, мухъила кьацI, ниъ, варъа, хиярти, зайтунна гIявадеш, къабакъ ва диъ. МухIяммад Идбагли ﷺ Аллагьли ﷻ къадагъадарибти берклуми пайдалахIедири. ХIялалси беркала букнили уркIилизибси иманна (бирхауди) чIумадеш имцIабиру, илгъуна адамла дяхIлизиб нурла шала бирар.

Хьунул адамлис беркала хIядурбирухIели, дазалачерли риэс, сунела кьаркьалацунра ахIи, пикрумира, уркIира умули дихIес чебиркур. Илини бируси беркалакIун сунела хъалибарглис лерилра излумас (кьаркьа ва рухIла) дарманни бетаэс гIягIниси саби. БиштIахIейчибад дурхIнази берклумалашалси гIяхIси тIягIям кайсахъуси, пайдалати бухъя-зегъа руркъяхъусира неш сари. Ил багьандан нушала чимхъни сели дирцIахъулрал пикридулхъес чебиркур. Пайдаласи, хIялалси беркала букути дурхIнира гъай агарли, халабаибхIели вайти бетаэс хIебирар. Ил кабизахъурси хIекьдеш саби.

Нушала Идбагли ﷺ гьачамалра хурегла шайчиб вайси гъай бурибси ахIен, Аллагьла ﷻ уркIецIиличил бархьибси ризкьила шайчиб сецад ил вегIлис гIяхIхIебилзули биалра, инкарси, балхIебикибси бурес асухIебирниличила балули. Сунес дигуси беркала илини букусири, цархIилван беркайчи къячхIелки ва илала шайчиб дубхIейхъи.

Адамла хIял-тIабигIятличи, бухъя-зегъаличи илини букуси беркай халаси асарбируси саби. ХIярамси, жяргаси, исламлизиб къадагъабарибси беркала букути адамтала ахир секьяйдали таманбиубсил динна хабуртазиб чуйнара-сера къаршибикиб. Илгъуна адам убкIухIели, Аллагь ﷻ гьанхIейкили, иманагарли убкIуси сай. Бусурман адамлис биалли, иличибра вайси секIал биэс хIебирар. Ил багьандан секIал асес, беркес гьалаб ил селизибад барибсил, чили барибсил, илала цахIнабиклизиб бусурмайс къадагъабарибси, хIярамси секIал лебал пикри бяхIчииэная. ХIушани букуси хуреглизибад дигахъуси саби хIушала кьаркьа ва рухIлашалси арадеш!

 

П.СУЛАЙБАНОВА

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 д.) №6.


Буралаби

Адамличи адамла диги – дишес хIейрути цIа сари. ВегIлис хIейгуси цархIиллисра хIебиру. Вайси хабар жявли тIинтIбирар, гIяхIси хабар – кьанни. Вавни дерхъалли бирар мирхъили варъа бируси. МалхIямси гъайлира адам шадвиру. Някъбани вайси баралли, бекIли жаваб луга. Пикриагардеш...


ХIял-тIабигIятли сай жагаируси

Гьалабван гIямрулизибадси ца ишгъуна анцIбукь хIясиббарира. Ца кинолизибадси бутIа чебиахъулри. Хьунул адамли беркала бируси мерличирти лерил секIал зянкъдикIахъулри, тIалхIяна дялчулри ва ахъли чIяррикIули, сунела белкIунси макьала чарбарахъес гъайрикIулри. Ил паргъатрарес бирули ахIенри илаб...


Суалти-жавабти

- ДехIибала дируси мерличир яра палтарличир кадикибти гъез лерли диалли, дехIибала халдирутив? - Адамла гъез мурул адамла диаб яра хьунул адамла диаб нясдешлизи (нажаслизи) халдирути ахIен. Ил багьандан, гъез лерси мерличир дарибти дехIибала дулъути ахIен. Амма илди мяхIрам ахIенси хьунул адамла...


Салат

ГIягIнидиркур: Шампиньон шайтIа кьапIни – 400 гр; гIяргIяла диъ – 300 гр; хияр – 4; гидгари – 4; гIявадеш, зе, исиут, кьар, майонез – бизидеш хIясибли.   Балкьарахъни: ШайтIа кьапIни умударили, авал-шел бутIаличи кьисдарили, духъутIдиайчи дерцIая. Делхьи...


Юсуф Идбаг

Иш дунъяла жагадеш Зулайхас цIябкабиуб, Хурегла тIягIям агу, я хIулбас гьанкI агара: Аррякьи ил туснакъла къапулигIи тIашризур, УркIилизиб дардличил хIулбазир бисаличил, Руржуси тIамаличил Юсуфлизи гъайрухъун: - Туснакълав сайра или вари хIед гьанмабикаб, Иш дунъяла туснакъра, цIябдешра наб...