бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Хуреглизирад дигахъу…

Хуреглизирад дигахъу…

Адамла арадеш – Аллагьли ﷻ нушаб савгъатдарибти ахирагарти лигIматуназибад ца саби, илис нушани арадешличи хIеруди бузахъес ва ил мяхIкамли бихIес чебси саби. МухIяммад Идбагли ﷺ ибсири: «Бахъалгъунти адамтани чула шайчир паркьагардеш дакIудирути кIел лигIмат лер: арадеш ва акьуси замана».

 

Адамла арадеш бархьаначи беркала букнила тяхIярлизибад дигахъуси саби. Гьанна халкь имцIали беркала букнила бархьси тяхIярличи хъарихъули саби. Се ибси беркала букнила бархьси тяхIяр? Ил беркала духудешличил букни ибси саби, цархIилван буралли, кьаркьала лерил сунес гIягIнити витаминтачил, пайдалати секIултачил гIеббуцни. ИлхIелира адамли кьаркьайс хIедиути витаминти, гIямрула дусми, бузахъуси хIянчи, сунезир лерти излуми ва цархIилти сабабти хIисаблизи касес гIягIнити сари. Беркала – ил нушала гIямрула хьулчи саби, нушани ЧевяхIсилис бируси тIагIят кьяйдали, кьаркьайс хIяжатси гьанкI кьяйдали… ГIе, беркай нуша Аллагьличи ﷻ гъамдарес яра гьарахъдарес дирутира.

ГIядатлибиубливан, имцIаси битIакI, иличибли арадешла даража нукьсанбикни – урхьулизиб куртIбикIуси миъла лесла чедибадси бутIа саби, сабабти биалли, гьатIира мурхьли дигIяндикили сари. ИмцIаси битIакI лайбакIес кумекбирути тяхIурти дахъал сари. Лебтанилра балуливан, илди сари: жигарчевли спортлизи ахъни, беркайзи дархиути гъудурмайти, витаминти пайдаладирни, беркала бархьли букнила жура-журала тяхIурти. Лерилра илди баркьудлуми дархьтиван кадизурли хьалли, илдани масъала селизиб сабил тамай гьаргбирули ахIен. Нушани букуси беркай кьаркьа лерилра биркIантачи, гъезбачи, камличи, никубачи, гормонтала цалабикличи, тIемличи, хIятта хIушала гьавличи балли асарбируси саби. Илала дурабад, адамли букуси беркайзирад дигахъути сари Аллагь ﷻ хIечив разили виъни ва хIела рухIлашалти цIакьанира.

Беркала цалабикес гIягIниси саби белокуназибад, гIявадешуназибад ва углеводуназибад. Белокуни клеткаби лушнилис дебали гIягIнити сари. Белокуни дуртIути сари духълумалайчи ва мицIираглайчи. Илди чула белшни хIясибли цаличи ца мешути диалра, чузир лерти аминокислотаби хIясибли декIардулхъути сари. Ил багьандан берклумазир диъ, хъара зумали пайдаладирнира бекIлибиубси саби. ГIявадешунани биалли адамлис цIакь бедлугути сари.

Илди агарли нушала кьаркьай А, D, К, Е витаминти чейсути ахIен, гIявадешуни хIедиалли, илди кьаркьайзирад дурадулхъути сари. Нушаб хIяжатти гIявати кислотаби нушаши кайсулра духълумазибад яра мицIирагла гIявадешуназибад барибси беркайзирад. Хиви, зайтунна, духълумала, цIудара гIинцила гIявадешуни, урбешла кьуми – лерилра илдазир гIявадешла кислотаби лерти сари.

МицIирагла гIявадешуни биалли дирар бялихълизир, гидгуразир, мазала бухъмуйлизир. Илди продуктуни дебали тухъти ва дахъал калориябачилти сари. Духълумала гIявадеш бахъхIи цIаличиб бемжахъалли, арадешлис заралласи саби. Ил сабабли диетологунани фастфудла (къалабаси тяхIярла) берклуми къадагъадирули сари. Кьаркьайс пайдалати сари къиянси журала углеводуни, сарира дубхули делкьунти бетIулизир, курпализир, овощуназир ва цIедешлизир дирути. БиштIатас дигути гьамадти углеводуни биалли, кампетуназир ва газличилти шиннизир (газировка) къаршидиркур.

БархIи лимон ва варъа бархаибти шинничибад бехIбирхьалли, арадешлис дебали пайдаласи саби. Илдачи че урбешла яра цIудара гIинцила гIявадешла кьулса бужалли, гьатIира гIяхIси саби. Илдас гIергъи гIянручIла хурегра беркес вирар. ГIянручI букуси цаибси беркалали биэс бирар къиянти углеводуназибад цалабикибси – каш, гIявадеш (укес сягIят гьалаб бужуси чедиб гьанбушибси гIявадешла кьулса), белокуни – гидгури яра кIантIи нуси. Адам бархIилис хIяйна укес гIягIниси сай: гIянручI, хIерели ва бархIехъ. ГIядатлибиубливан, бархIехъ кункси журала беркала букули бирар. БархIила бухIнаб се-биалра чIямбарес асубирар. Гьар 3-4 сягIятла бухIнаб пайдаласи беркала букес гIягIниси саби. Ургар чIямдирес асубирар: хиви, цIедеш, дерубти цIедеш, селра барххIеибти йогуртуни. ХIядурбарес къиянси, декIси беркала кьаркьа ва рухIлашалси арадешлис гIяхIси хIебирар. Шин дужесра хъуммартидая. ХIушала столличир мурталра цIедеш диэс гIягIнити сари, овощунира кьарра зумали пайдаладиреная, муридешунала мерлар хиви, варъа, дерубти цIедеш дукеная.

Нушала Идбаглис ﷺ дебали дигутири гIядатлати ва пайдалати продуктуни: чумиздагуни, харбуз, мухъила кьацI, ниъ, варъа, хиярти, зайтунна гIявадеш, къабакъ ва диъ. МухIяммад Идбагли ﷺ Аллагьли ﷻ къадагъадарибти берклуми пайдалахIедири. ХIялалси беркала букнили уркIилизибси иманна (бирхауди) чIумадеш имцIабиру, илгъуна адамла дяхIлизиб нурла шала бирар.

Хьунул адамлис беркала хIядурбирухIели, дазалачерли риэс, сунела кьаркьалацунра ахIи, пикрумира, уркIира умули дихIес чебиркур. Илини бируси беркалакIун сунела хъалибарглис лерилра излумас (кьаркьа ва рухIла) дарманни бетаэс гIягIниси саби. БиштIахIейчибад дурхIнази берклумалашалси гIяхIси тIягIям кайсахъуси, пайдалати бухъя-зегъа руркъяхъусира неш сари. Ил багьандан нушала чимхъни сели дирцIахъулрал пикридулхъес чебиркур. Пайдаласи, хIялалси беркала букути дурхIнира гъай агарли, халабаибхIели вайти бетаэс хIебирар. Ил кабизахъурси хIекьдеш саби.

Нушала Идбагли ﷺ гьачамалра хурегла шайчиб вайси гъай бурибси ахIен, Аллагьла ﷻ уркIецIиличил бархьибси ризкьила шайчиб сецад ил вегIлис гIяхIхIебилзули биалра, инкарси, балхIебикибси бурес асухIебирниличила балули. Сунес дигуси беркала илини букусири, цархIилван беркайчи къячхIелки ва илала шайчиб дубхIейхъи.

Адамла хIял-тIабигIятличи, бухъя-зегъаличи илини букуси беркай халаси асарбируси саби. ХIярамси, жяргаси, исламлизиб къадагъабарибси беркала букути адамтала ахир секьяйдали таманбиубсил динна хабуртазиб чуйнара-сера къаршибикиб. Илгъуна адам убкIухIели, Аллагь ﷻ гьанхIейкили, иманагарли убкIуси сай. Бусурман адамлис биалли, иличибра вайси секIал биэс хIебирар. Ил багьандан секIал асес, беркес гьалаб ил селизибад барибсил, чили барибсил, илала цахIнабиклизиб бусурмайс къадагъабарибси, хIярамси секIал лебал пикри бяхIчииэная. ХIушани букуси хуреглизибад дигахъуси саби хIушала кьаркьа ва рухIлашалси арадеш!

 

П.СУЛАЙБАНОВА

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


МухIяммад Идбагла ﷺ баракатла хьунри

Жувайрият МухIяммад Идбагла ﷺ хьунул Жувайрият Бану Мусталакь кьамла бекI Харисла рурси сарри. Ил бану Мусталакь кьамличилси дергълис гIергъи ясирбуцибти-ургар лерсири. Илис Барра бикIусири. Ил сунела кьамлизивадси узикьар Мусафия бин Сафванна хьунул сарри, сайра ил дергълизив алхунси. Ил...


Янилизир пайдалати

Янилизир нуша бусягIят думсулра, гьанкI хIебиусин билзулра ва жявли зягIипдиркулра. Иличил барх иммунитет гIяшбиъниличибли цIакьагардирулра. Илгъуна аги витаминти хIедиъниличиблира бируси саби. ХIушаб гьаладирхьулра янилизир имцIали пайдалати цIедеш ва овощуни.   Апельсин – пергер...


Дурхъаси Лайлатуль Кьадрила дуги

Бусурмантала умматлис Лайлатуль Кьадрила дуги хасси тяхIярла шабагъат саби, чусра УркIецIила ВегI Аллагьли ﷻ пешкешбарибси. Кьуръайзиб бурули саби: «Лайлатуль Кьадрила дуги азир базличиб дурхъаси саби» или. Илала мягIна – 1000 баз, чузибра Лайлатуль кьадрила дуги агарти. Ил дуги...


Урги-дергализивад иртан

Умурия гIяскуртани алавбуцибхIели, душмантала ургъан лацла хъарличи ацIили Аллагьал Расулла ﷺ шайчи децIагести гъайли угьули, вявкайкIулри. Иличиб децIагеси се лебси бусурмантас? Гьарил бусурман ургъаннис дигулри кавшес илгъуна увяхIси адам. Амма ил кавшес къияннири, сенкIун ил ахъси ва гьамадли...


Редакциялизи суал

- Нушани 90-ли ибти дусмазир сарри дехIдихьибти дазала-дехIибала дирули ва нушала дахъал чеблуми учидикили сари дуббуцарира дархли. Кьабулбарибси хIяжли илди хIедарибти дехIибала ва уркалунти дуббуцарла бунагьуни ицутив? - Чараагарли уркIи-уркIилавад тавба дарес чебиркур калунти дехIибала ва...