НАСИХIЯТ

Савлила дехIибала – уркIилис сабабдирули
Бухъянси заманализир бусурман адамтани савлила дехIибала цазаманализир дирнили, уркIила ва атеросклерозла излуми алкIнила урехи гIяхIцадла камбирахъули буили саби. Илис бикьридеш дирули сари кардиологунани дурадеркIибти хIялумцIлабани.
Тухтуртани бурули саби, уркIила цацадехI излуми алкIнилис бекIлибиубси урехи, адамти бухъянси заманализиб кабихьи буснили (гехIел сягIятличиб имцIали) алкIахъули саби или. АнцIбукь вахъхIи усуси адамла уркIила тимхъла лугIи ца минутла бухIнаб 50 кьутIличи бикайчи камбирули биънилизиб саби. Илини биалли, тумазирад хIи дашнилис къияндеш алкIахъули саби, тумазир хIи дуцдиахъубли, дарцдиркути секIал алкIахъули сари, уркIила гIемснала кьуват камбирули саби. Илкьяйда инфаркт яра инсульт бетаэс бирнила урехи имцIабирули саби. ГIялимтани бурни хIясибли, илгъуна бетхIеахъес багьандан усес кайхьунсини гьанкI чуйнара къябиэс гIягIнибиркур. Авал сягIят усули кали гIергъи, 15 минуталра айзурли вяшикIес хIяжатси саби. Савли дирути дехIибала ил барес бегIлара далдикибтили урдулхъули сари. ГIяхIси саби илхIелира дехIибала мижитлизир дирни. ДурадеркIибти хIялумцIлабанира чебаахъиб, гьар бархIи савли дехIибала дарес абилзути адамтала уркIира тумира ил хIебируталайчир ункъси даражаличир диъни.
ИшбархIила манзил модализи дакIили сари фитнес, йога ва цархIилтира савлила гимнастика. Амма сегъуналра спортла журали дехIиба мер хIебурцу, сенахIенну дехIибайзир тикрардирути шикьатIай лерилра кьаркьа биркIанти дузахъули сари ва адамла дагьриличи, бекIла мехIеличи гIяхIлашал асарбирули, нервабала ибкьдеш урисули саби. Илала дурарад чимхъа-рудала, гьимила кьачIала, букIмала излуми хIярхIдирахъули сари. Адамла кьаркьа гьав ахъбурцули, адам ряхIятси тяхIярличи виркахъули сай.
Сивакла пайда
Сивак яра мисвак арак галгала кьялубазибад барибси цулби умудируси секIал саби.

ГIялимтани балахъни хIясибли, дурадеркIибти хIялумцIлабани чебаахъиб цулби умудирахъес Идбагла (с.гI.в.) хIядисуназиб маслигIятбируси сивак пайдалабирни пастара щеткара пайдаладирниличиб гIяхIцадла къулайси биъни. Саудхъала ГIярабиялизибси пача Саудла университетлизиб бузути цулбала тухтуртала кьукьяли сивакла лишанти чедетаахъили ахтардидариб. Гьар дус Рабазан базлизир Маккализир ва Мадинализир халати кьадуртазиб сивакуни дирцни имцIабирули бирар. ГIялимтала ахтардили, сивак пасталичиб ва щеткаличиб пайдаласи биъни марбариб. Сиваклизир дахъал цархIилти гIяхIдешунира лерли дуили сари: ил пайдалабирутала цулбазиб парадонтозла изала камли къаршибиркули саби, кIинчIуби дебадирули сари. Илала дурабад, сивакли адамла хурегличи иштяхIра имцIабирахъули буили саби. Илини цулби умудиру ва арадиру, кьаклизибси гягI агарбиру, адамла тIамаличи, ва лебил кьаркьайчира бархли гIяхIси асарбиру. Ил гьаман пайдалабирутала цулбачибси къаркъа ва кариесра хIебирар, бекIла изала хIярхIбиру, хIулбала шала ункъбиру ва дагьриличи гIяхIси асарбиру, биологиялашал жигарчерти мераначи (биологически активные точки) асарбирули, къакъла чIалаличи, чимхъа-даргмахличи гIяхIлашал халаси асарбиру. Илди хIялумцIлаби дурадуркIнилис бекIдешдирули калунси тухтур Халид Алмасли бурни хIясибли, сивак пайдалабирути адамтас папрус битIикIнилизибад гIелумбизес булан гьамаддеш алкIули саби.
Тухтуртани кабизахъурли саби, кьаклизирти 80 процентла зараллати секIал сивакли дубкIахъули диъни. Илизир цIакьти бемдриличи, бактериябачи ва микробуначи къаршити хасдешуни лерти сари. Лебил дунъяла арадеш мяхIкамбирнила организацияла (ВОЗ) докладуначиб бурибсири, цулбала щеткаличиб сивак пайдаласи биъниличила.
Нушала диннизибра ил гьаман пайдалабирахъес маслигIятбирули саби: Кьуръан бучIухIели, мижитла яра хъули айцIухIели, сапарличи аркьу-лявкьухIели, кайхьес гьалаб ва айзурхIели, кьаклабад гягI башухIели, укес гьалаб, убкIуси адамра ил пайдалабарнили бебкIала гIязабтазивад уцахъули сай. Дазала дирухIели, дехIибайс гьалабра ил пайдалабарни суннатлизи халбируси саби. Сивак пайдалабарили дарибти дехIиба даража 70-йнали имцIабируси саби. Нушала Идбагли (с.гI.в.) бурибсири (мягIна): «Дила умматлис ил секIал къиянси хIебиалри, нуни гьар дехIибала дирухIели, сивакличил кьак умубирахъес суннатли ахIенну, фарзли бирахъаси», «Сивак – ил кьакла умудешцун ахIенну, лебил кьаркьа арадеш ва ЧевяхIсила хIушачи разидеш саби».
ИСЛАМ ХIЯМЗАТОВ