бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ИшбархIила «изала» яра …

ИшбархIила «изала» яра …

ИшбархIи гьарил адамла някълизиб гаджет саби. Илди лерилра Интернетличил дархдасунти сари. «Сеть», «Социальная сеть», «блогер» ибти дугьби ва дахъал цархIилтира гIядатлатили детаурли сари.

 

 Бахъалгъунти адамтала сегъунтилра гIямру дигIянали кавлули ахIен. Чучил бетаурси анцIбукь, барибси секIал, чула юлдаш-тянишуначила, хIянчиличила, берк-бержличила бусягIятал Интернетлизи тIинтIбирули саби. Нуни чуйнара чебаира хурег барибси «тIаш, гьаланачи сурат кайсехIе Интернетлизи кабихьес» или телефон някълизи бурцули. ХIушаб гьалмагъличи бархьес дигули диадаллира, чизилра чехIебаахъили, ил сетьлизиб кавлуси саби ва илабад мажахIят урасес виэс. ХIушани поисковиклизи сегъуналра дев белкIунрав, яра суал бедирав — Интернетлизиб пайдалабируси ИИ-ли лерилра секIал иличил дархдалсахъа. Мисаллис, хIуни ручка секьяйда бирусил суал белкIири Googl-лизи. ИлхIейчирад гьуни гьаргбарибси бяхIлизи, телефонна биаб, яра компьютерла биаб, ручкаби дирцути тукентала рекламаби дакIудирар. ГIяхIси саби иличибли тIашбизалли. Интернет гIяхIси сурсат саби ил бузахъес балусилис, халаси урехи саби илизиб селра хIебалуси адамли хIу увухъадли. «Виртуальный мир» ишбархIи гIядатлайчиб гIелакабулхъули ахIен. ЖагIял ил гьатIира гьалабяхI аркьян ва адам гьарли-марли илизи ухIнавхъес вирусили бетарар. Дила пикрили Интернетлизив адам вяшикIахъес школализивад хIядурвирес хIяжатли саби. ИшбархIи лерти информатикабала дурсрала кьадри дебали усалли саби. ЦацадехIти шимазирти школабала дурсри ца ити сари дурадуркIути. Дахъалгъунти школабазир сагати журала компьютертира агара. Учительла ил шайчибси багьуди дебали хIярхIли саби.

Интернет дакIубиубси замана адамла гIямрула даршдус (эпоха) барсбиубси саби. Иш базлизиб, апрельла верхIличиб РУНЕТ дакIубиубла 30 ли дус диркути сари. 1994 ибил дуслизиб цаибил сайт.ru хIисаблизи касибсири. ИлхIейчибад бехIбирхьуси саби Россияла Интернетла тарих. Бархьдешлис гьанбушес хIяжатбиркур, РУНЕТ дакIубиубсири СССР-ла замана 1990 ибил дуслизиб. Амма.ru-лизиб цалра сайт хIисаблизи касили лебси ахIенри. Ил анцIбукь авал дус калун ва гIур рула сегмент дебали хъярхъли гьалабяхI башес бехIбихьиб. ИшбархIи илар шел миллион сайт хIисаблизи касили сари.

Нушала улкализиб Интернет дакIубиъни программист Валерий Бардинничил ва иличил барх бузутачил бархбалсахъуси саби. Курчатовский институтлизиб илдани, челябкьлализиб абхьес пикрибарибси, «Релком» бикIуси компаниялис «программа» (программное обеспечение) белкIунсири. 1990 ибил дусла августла цаличиб урусла сеть абхьибсири. Ил сетьличил дархдасахъунтири Москвала, Ленинградла, Новосибирскла ва Киевла гIилмула институтуни. «Релком» РУНЕТ-ла хьулчили бетаурсири.

1990 ибил дусла августла 28-личиб Курчатовла институтлизибси компьютер дурала пачалихъла Хельсинкилизибси университетла компьютерличил бархбасахъунсири. Ил барибсири багьахъниби цаличи ца дурхьес или.

1994 ибил дусла апрельла верхIличиб InterNIC-лизиб.ru-чи хIеруди барахъес РосНИИРОС-лизи (Российский научно-исследовательский институт развития общественных сетей) бедибсири. ИлхIейчибад саби Россияла Интернетла манзил (эпоха) бехIбирхьуси. «Russia on the Net» бикIуси сайт дакIубирули саби. Пачалихълизиб дакIубиубси «Демос» бикIуси цаибси интернет-провайдер компанияли барибси сайт сабри.

«Рунет» ибси пикрибарибси сай Израильлизив хIерируси Раффи Асланбековли. Ил «ЧевяхIси Дядала пикруми» бикIуси сетевой колонкала автор сайри.

1995 ибил дусла ноябрьла гехIличиб «Анекдот.ру» бикIуси адамтала гьав ахъбуцес, илдази разили замана буркIахъес (развлекательный) хасбарибси сайт абхьибсири. Ил Дмитрий Вернерли пикрибарибсири. Ил дебали хъярхъли машгьурбиуб ва 1997 ибил дуслизиб бегIлара адамти бухIнайхъуси урус мезличилси сайтли бетаур. 1995 ибил дусла май базличиб сунела хIянчи бехIбихьибсири — «РосБизнесКонсалтинг» — rbc.ru–ли. 1998 ибил дуслизиб ил бегIлара машгьурси сайт сабри. 1996 ибил дуслизиб дакIубиубсири цаибси интернет-магазин. Илизир жузи дирцутири. Гьаннара books.ru бузули лебси саби. Ил дуслизиб илкьяйдали дакIубиубсири урус мезла цаибси поисковик Rambler. Илкьяйдали, 1996 ибил дуслизиб дакIубирули саби цаибси социальный сеть krovatka.ru. 1997 ибил дуслизиб ибхьули саби Яндекс. Гьанна ил нушала улкализиб бегIлара машгьурси интернет компания саби.

Ну бегIлара гьалав Интернетличил 1997 ибил дуслизив тянишиубсири. Иличила биалли школализив учIухIелил бакьибсири. Амма нуницун ил бузахъес имканбакIиб чIянкIли 2000-ибил дуслизиб. Ил замана интернет-кафеби дакIудирес дехIдихьибтири. Дебали дурхъаси бири замана. Чи пикриухъес вирусири — 30 дус дикили гIергъи багьахънибала технологияби илцадра гьаладяхI аркьни. ИшбархIи биштIати башес бурсибирули ахIен, телефон някълизи буцили ил бузахъес бурсибирухIели. Чедибра буриливан, Интернет нушала давлара саби, нушала лягIнатра. Бурсибиреная хIушала дурхIни илизиб бузахъес, хIушара сагаси се-биалра багьес пикрумази ахъес дирудая. Ватсапцун ахIен Интернет, яра одноклассникуни. ИшбархIи Интернет пайдалабарили, арц дирули сари. Интернетли дебали гIелар датурли сари телевидение, радио ва газетаби. Бархьли буралли, илди Интернетлизи духIнаахъили сари.

Ну мурталра викIули вирус, давла багьудилизиб саби или. Юх, давла арцлизибцун ахIен бируси. Амма илди агарлира хIериэс гьамадли ахIен. Челябкьла дебали бархбаси бирар гьаркьяти технологиябачил ва ИИ-личил. Илдачил узес балуси хIянчизар чинавалра хIянчи агарли кахIевлан. ИшбархIи челябкьлаличила пикриухъалли, ил бакIибхIели хIериэсра гьамадли бирар.

 

Руслан Ражабов

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


Суалти-жавабти

– Мурул-хьунул декIарбикили гIергъи хьунуйзиб муруйзибад къиян –хIекь чебахъахъес (компенсация) тIалаббарес ихтияр лебсив, эгер мурул цахIнаб хIербирухIели хьуна арцличил хIерирули кали виалли? – Эгер мурул хьуна арцличил хIерирули кали виалли, илини биалли дугьбачил иличи...


Имам Абу ХIамид аль-Гъазали

УчIанничи кагъар Урши, насихIят бурес гьамадси саби, амма ил кьабулбарес къиянбулхъан, сенахIенну ил кьутIкьусин кабилзан сунела хьуланас гьуни бедлугусилис, уркIилис къадагъаласи дигухIели. Хаслира багьуди касили хьалли нафслис гIелавад вашуси ва дунъялизи вархибси. Илала пикри хIясибли,...


ДехIибайс ужра

Дархьли, дурусли, чедетаахъили, кьабулдаресли дарибти дехIибайс Аллагьли ﷻ гIеббиахъуси халаси ужраличила бурути дахъал хIядисуни лерти сари. Илди гьаладирхьулра:   «МухIяммадлира ﷺ илала умматлира дарибти савлила дехIиба 2 ракагIят багьандан ил бархIилара ил дугилара бунагьуначивад...


Цахтони

ГIягIнидиркур: (4 порциялис) диъ – 500 гр; бурт (яра мацони) – 300 гр; хиви (грецкий) – 200 гр; кинза – 1 хала; укроп – 5 кьяли; итан жерши – 4 цула; хмели-сунели – 0,5 чяйла кьулса; зе, хIунтIена ва цIудара исиут – бизидеш...


Имам аль-Байгьакьи

Абубакр ГIяхIмад ибну аль-ХIусейн ибну ГIяли ибну ГIябдуллагь ибну Муса аль-Хусравжирди аль-Хурасани, аль-Байгьакьи кьяйда валуси, акIубсири гьижрала 384 ибил дусла шягIбан базлизив, аль-Байгьакь мерла Хусравжирди шилизив. Аль-Байгьакь Нисабур (Нишапур) шагьарличибад гьарахъли ахIи мерлабиубсири,...