НАСИХIЯТ
НАСИХIЯТ

Закатуль-ФитIр – дуббуцарла сяхI
Дуббуцарла сяхI какьес гьарил бусурман адамличиб чебси саби. ХIядислизиб бурули саби паризала дуббуцарла сяхI Закатуль-ФитIр Хала БархIила байрамла дехIибала дарайчи бедлугуси саби или (гIядатла садакьаличи шурхIебухъахъес багьандан). Амма гIузру лебли кьаниалра, ил бедес чебиркур.
Ибну ГIумарли нушачи баахъибси МухIяммад Идбагла ﷺ хIядислизиб бурули саби: «Идбагли ﷺ чараагарли чебсилизи халбариб Закатуль ФитIр – ца сяхIла садакьа – чумиздагла яра анкIила». Ил дурусси саби – 2 килограммра авдарш граммличира. ЦархIил хIядислизиб бурули саби: «Закатуль-ФитIр – ил мискинтас кьацI саби, бунагькартас биалли – хIяжатагарти гъайлизи, шутIникъунбази ахъили, нушала лезмили дарибти бунагьуни дирцни саби».
ГIурра хIядислизиб леб: «Рамазан базлизир дуцибти дуббуцари ванзалара заклара ургар кавлути сари, закатла сяхI кахIекьурли лебалцадхIи». ЦархIилван буралли, абзур баз дубурцнилис бируси Аллагьла ﷻ шайзибадси шабагъат байхъаласили кавлули саби закатла сяхI чебсиличиб. Ил сяхI бедлуга илхIейс мицIирли левсиличибад. Ил бедес хъартала лугIилизи кархар илхIейс варкьибси виштIасира вархли. Дуббуцарла сяхI Рамазан базла бехIбихьудлизибадал какьес ва мискиннис бедес асубирар. Амма базла ахирлис ил бедибси мискин адам давлачеввиалли, яра капур ветаалли, ил бусурмайс дуббуцарла сяхI сагадан какьес ва мискиннис бедес чебиркур.
Сунесра, сунела хьунуйсра, дурхIнасра, сунечи хъарти биалли, сунела бегIтасра закатла сяхIлис харжани мурул адамли декIардирути сари чус хIяжаттала дурарадти харжаназирад. Балугълабаибти кулпетлис сяхI калкьуси саби илдазибад ихтияр сасили. СяхI калкьухIели, гьарилла у ахъили, нигет бируси саби. Нигет: «Нуни нигет бирулра наб кьадин, урши-рурсилис кьадин ЧевяхIси Аллагь ﷻ багьандан дуббуцарла сяхI какьес». Имам ШафигIла мазгьаб хIясибли, сяхI калкьуси саби, саби хIербируси мерличир имцIали беркайс пайдаладирути ризкьила.
Дагъистаннзир илдигъунтили детаурли сари анкIи. Рахли сяхIлис калкьути ризкьи нясли диалли, илди камси кьадарлизир имцIадарнира къулайси саби. СяхIлис какьурти ризкьила гавлагуни бузрадли мижитлар кадихьили дирар, ил бекIлил асубируси ахIен. Дуббуцарла сяхI Абу-ХIянифала мазгьаблизи шурухъи, арцличил бедесра асубирар ишгъуна нигетличил: «Нуни паризала дуббуцарла сяхI Абу-ХIянифала мазгьаб хIясибли арцличил бедлугулра». Илгъунали арц дедлуга 3 кг. 400 гр. ризкьилайчирад, сенкIун ил мазгьабла сяхIлизир 3 кг. 400 гр. дирар, имам ШафигIла 2 кг. 400 гр. сархIели, анкIила бедлуга 3 кг. 400 гр. байхъала. Амма гьарилли вегIла мазгьаб бузахъни гIяхIси саби. Аллагь ﷻ багьандан дирути лерил гIяхIти баркьудлуми кьабулдараб хIушала ЧевяхIсини. Аллагьу ТагIялани лебил бусурмантас чула ахиратла хъали шалали баргахъес гIяхIти баркьудлумира, духудешра, бархьси гьунчибад чебхIебалкIахъес ахъри-цIакьра, Сунес гIибадат бирахъес иш дунъяличир арадешра, гIяхIти хIялтIабигIятра габ! Амин.
Хала БархIила дехIибала
Хала БархIила дехIиба замана бехIбирхьуси саби Шавваль базла цаэсил бархIила савлиличибад. Илра кавлуси саб хIерила дехIиба замана баайчи. Хала БархIила дехIибала, берхIи тIашбатурси гъуцла кьадарличи ахъбиайчи уэс дурхъасилизи халбируси саби.
Хала БархIила дехIибала гьижрала кIиэсил дуслизир дирес бехIбихьибтири, нушала Идбаглира ﷺ илди дехIибала дарес халаси къайгъибирусири. Идбагли ﷺ сунела гIямрулизир, Хала БархIила дехIибала дирес бехIбихьили гIергъи, цадехIалра урдатурти ахIенри. Илди дехIибалара суннатуль муаккадализи (дебали хIяжатси суннат) халдирути сари. Хала БархIила дехIибала суннатла кIел ракагIятла дехIибала сари. Илдас ишгъуна нигетра биру: «Нуни нигет барира суннатла, Хала БархIила, кIел ракагIятла дехIибала имамлис гIергъи дарес».
Хала БархIила дехIибала вегIцун кайзурли диресра асубирар, амма жамагIятличил, мижитлар дарни дебали дурхъали бирар. Мижитла укьес имкан агарсини, сунела хъулир, хъалибаргличил дарх жамагIятла даралли, дурхъали бирар. Хала БархIила дехIибайс нигет барили, дехIибайзи ухIнаухъи гIергъи, лерил нушани дирути дехIибайчибван «Важжагьту» бучIа, гIур «Аллагьу акбар» или някъби лихIбачи ахъдуцили чардарили, «АльхIям» бучIуси кьяйда михъирлара, чIиличIалара урга дурцу. ГIур «СубхIяналлагьи вальхIямдулиллагьи вала илагьа иллаллагьу валлагьу акбар» или иру. Илкьяйда верхIна «Аллагьу акбар» или някъби ахъдурцу цаэсил ракагIятлизир ва гьар ахъдуцили чардарибхIели, гьалаб бурибси балга бучIа.
БегIла гIергъи някъби чардарибхIели ит балга хIебелчIи «АльхIям» бучIа. «АльхIямлис» гIергъи балусини «аль-Кьаф» бикIуси сура бучIа, яра «аль-АгIла» ил хIебалалли «аль-Кафирун» бикIуси сура бучIа. КIиибил ракагIятлизирра, цаэсиллизирван «Аллагьу акбар» или някъби лихIбачи духили чардарили михъирлара чIиличIалара дайла дурцу, амма кIиэсиллизир шуйна иру, ва «АльхIямлис» гIелабад балусини «аль-Кьамар», яра «альГъашия», «Икьтараба» бикIуси сура бучIа, хIебалусини «Кьулгьу» (Ихлас) бучIа. Хала БархIила дехIибала мижитлар дарни дебали дурхъаси саби.
Мижитла арукьес гьалаб се-биалра беркни гIяхIси саби, нушала Идбаг ﷺ селра хIеберки Хала БархIила дехIибайчи дураулхъули хIейри. БегIлара гIяхIсира, суннатсира – хIябал чумиздаг дерки дураухъни саби. ДехIибайчи аркьухIели жагати, умути палтар чегьурли, имкан лебли биалли се-биалра сагаси чегьнира гIяхIси саб, кьаркьайчира, палтарличира жагати тIемани дарили валкьаэс дурхъаси саби. Хьунул адамтасра, умули, жагали балкьаурли букьес ихтияр лебси саби, амма чучи бизити мискла тIемани дарес асубируси ахIен.
Нушала Идбаглира ﷺ иб: «Хьунул адамра мижитла рашаб сунечи тIемани хIедарили». Жагати дяхI-сипатла регI жагьил рурсилис, дехIибала дарес мижитла хIерякьи сунела хъулир дирни маслигIят бируси саби. СенахIенну илини сунела жагадешличил мурул адамтала хIулби сунечи хIердизахъес асубирар. Мижитла аркьухIели бухъяна гьунчивад арякьи, чарулхъухIели къантIси гьунчивад чарухънира гIяхIси саби. Сафарли дураухъи гьунчивси адамлисра Хала БархIила дехIибала дарес дебали дурхъали бирар, нушани чедир дурибти балгнира, дехIибала дирути тяхIярра хIедалули диалли, кIел ракагIятла суннатла, Хала БархIила или нигетра барили дехIибала дарес асубирар. Дурхъаси Кьудратла ВегI Аллагьли ﷻ нушала дуббуцарира, нушала дехIибултира, нушала камти-диалра дирути гIяхIти гIямалтира кьабулдараб! Амин.
МУХIЯММАД МЯХIЯММАДОВ