Адамла талихI

Адамла талихI

Гьарил адамлис талих1чевсили виэс дигахъу. Ил сархес багьандан сегъуна–дигара къияндеш чекайсу, мисаллис, жагьил адамлис дигуси хьунул адам риалли, илала разидеш, иштях1, урк1и кабизни ва царх1илтира илдигъунти лишанти сархес багьандан ц1ализи т1ях1ухъесра балли кепеклизи х1ебиру. Илдигъунти баркьудлуми чедиулра нушани дигалли халкьла хабуртазир, кинобазир, жузазир, назмуртазир ва царх1илти мераначирра. ГIямрулизир кадиркути илдигъунти анц1букьуначилара бурули бирар.

Гьарил адам талих1 селизиб сабил баргес или иш дунъяличив умц1ули сай, амма гьарилла талих1 дек1арсили бирар. Буралализиб буруливан: «Чум адам биалра, илдицад пикрумира дирар». Амма гьариллира-сера х1ебала селизиб сабил гьарли-марси талих1.

Идбагла ﷺ ишгъуна мяг1нала х1ядис леб: «Адамла талих1 иш дунъяличиб авал сек1айзибад дигахъуси саби: г1ях1ти къилихъунала рег1, мура ибси бируси хьунул адам; гьарзаси балбикибси хъали; малх1ямти унруби; пайдалабирес виэси, гIяхIси транспорт.

Ишаб нуша пикридухъах1елли, ил бегI гьалабси яргализиб хьунул адамлизибад дигахъули саби.

نِسَائِكُمْ هُنَّ لِبَاسٌ لَّكُمْ وَأَنتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ (сура Аль-Бакьара: 187)

Мяг1на: «х1ушала хьунри – х1ушаб палтарли бетарути саби, х1уша биалли, (мурул адамти) – хьунрас палтарли. Аргъесли саби мурул ва хьунул адамти цалис ца х1яжатли биъниличила».

Аллагьли ﷻ гибси хъалибаргла кьимат багьес чебиркур, нушаб г1яг1ниси тях1ярли шукру бирес багьандан. Ил шукрулизибад саби вег1ла хьуна яра мура х1урмат-кьимат чебетаахъили бирни.

وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ (сура Ибрагьим: 7)

Мяг1на: «Аллагьли ﷻ даражалашал ахъбуцили буриб: «Нагагьладан х1ушани Дила лиг1матунас шукру барадалли, Нуни илдигъунти лиг1матуни г1уррара имц1адирис».

Илдачи пикри бях1чиаалли халаси къиян агара ил секIал бирес, амма адамтани хъярхъли хъумуртули саби, ва илала кьадри-кьимат бирули ах1ен. Нушала зугIлуми имц1адиалли, хъалибаргличира вайт1а калзулра, кулпетлисра сабурбарес дигули ах1ен, иличирад дехIдихьили, дахъал т1яг1ямагарти гъай-мез детарули сари. Илгъуна анц1букьлизирад дерцес багьандан нушаб х1ердик1ес г1яг1нили саби ч1янк1ли нушаб Идбагли ﷺ чебаахъибси гьунчи.

Г1яйшали бурули сари Идбагла ﷺ х1ядис:

خَيْرُكُمْ خَيْرُكُمْ لأَهْلِهِ وَأَنَا خَيْرُكُمْ لأَهْلِي

Мяг1на: «Бег1лара х1ушазивад г1ях1си сай, сунела хъалибаргличи г1ях1си, ну биалли х1ушазивад вег1ла хъалибаргличилти бархбасуназив, бег1лара г1ях1си сайра».

Бег1лара хъиянси секIал саби адамлис вег1ла хъалибарглизив г1ях1си х1ял-т1абиг1ятличил виэс. Адамтала гьалав г1ях1сила гIердарес къиянси ах1ен, алавтас х1ейгеси ках1ебикесли виэс вирар, хъулиб биалли, царх1ил тях1яр-кьяйда сари.

Нушала динни т1алаббирули саби хьунрачил малх1ямли гъайдик1ахъес, илдачи пикри бях1чииахъес, кумекбирахъес ва царх1илтира. Аллагьли Кьурайзиб хъарбарили сай:

وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ(сура «ан-Ниса’», аят 19).

Мяг1на: «Х1ердиреная илдачил (хьунрачил), низам-кьяйда дузахъули».

Г1яйшази хьарбаибх1ели Идбаг ﷺ хъулив сегъуна вири или, илини бурули сари: «Хъулив Мух1яммад ﷺ хъалибаргла къайгъилизив вири, гьар гапла баркьуди ва г1ях1си сек1ал г1еббурцусири».

Гьаннала замана се-дигара биэс бирар: балагь-мусибат, излуми, мискиндеш ва царх1илтира. Илди мурталра кавлути ах1ен, къияндешунас г1ергъи гьамаддеш башуси саби, иличила Кьуръайзибра бурили саби:

فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا(сура Аль- Инширах1: 5-6)

Мяг1на: «гьарли-марли гьар къияндешла г1ергъи гьамаддеш лябкьян. Х1екьдеш саби, гьарил къияндешлис гьамаддешра бирар.

Чедир гьандушибти къияндешунази мурул адам викалли, илала хьунуй муруй г1еввуцили кумекбарес чебиркур. Идбаг ﷺ къияндешунази викибх1ели, илала хьунул Хадижани *** г1еввурцусири. Имам Г1ях1мадли бурули сай, Мух1яммадли** хъя барили вик1ули сай: «Аллагьли ﷻ наб Хадижаличир г1ях1си хьунул х1егиб или. Ил рирхаурсири царх1илтани ну кьабулх1ерили чарварибси замана, масличил г1еввуцира адамтани лерил сек1айзивад мях1румварибх1ели ва илини сабри наб бишт1атира баркьибти».

Хьунрас биалли иш х1ядис ярагъли касес г1яг1нибиркур.

لو كنت آمرا أحدا أن يسجد لغير الله لأمرت المرأة أن تسجد لزوجها

Мяг1на: «Набзиб чис-биалра Аллагьлис* ах1енсилис сужда барахъес чеббарес ихтияр биалри, хьунуйзи сунела муруйс барахъес хъарбираси».

Хьунуйс асух1ебирар сунела муруйчи гьимрук1ес ва илала урк1и бумкьахъес, иличи ург1ебли илини шукрубирес чебси саби Аллагьли* сунес мурул гибнилис. Г1уррара хьунул адамлис сунела мура мас бих1ес, илис кумекбирес къайгъилизир риэс, ва ил риубси тях1ярли разивирес чебиркур.

Бег1лара халаси хьунул адамличиб чебси, мура х1урматбарни, ва Аллагьли ﷻ гибсиличи разили риъни. Илкьяйдали, муруйзибад сунени гес вирусиличиб чеимц1аси сек1ал т1алабх1ебарни. Сенах1енну, Идбагла** ишгъуна мяг1нала х1ядис леб: «Сунела муруйзибад, илини вирусила чеимц1а секIал т1алаббируси хьунул адамлис, ца кесек дила шафаг1ятла х1ебиркур.

Имам Гъазалини «Их1яъ» жузлизиб бурули сай ца г1ялимличил бетаурси анц1букь: «Гьачам ну чIянкI авлахъличи вякьунра ва илар ц1ахси муруйчил дебали жагаси хьунул адам чераира, ну дугьаизурра иличи:

— Х1у разилирив илгъуна ц1ахси мурул адамла хьунуй риэс? Илини жаваб гиб: «Х1у вархьли ах1енри, асубирар ил Аллагьла ﷻ шулг1ив дебали г1ях1сили виэс, ва илала г1ях1ти хIял-тIабигIятлис ну Аллагьли ﷻ савгъатли редили риъни, яра ну вайси рургус Аллагьла ﷻ шулг1ир, ил багьандан Аллагьли ﷻ наб г1язаблис ишгъуна мурул кьадарварили ургар. Секьяйда ну разиагарли риэс рирусира Аллагьли ﷻ кьадарбарибсиличи». Ил бакьили г1ергъи ну лех1кахъира вик1ар».

Гьаннала замана, дурх1ни халабаили г1ергъи, бахъал хьунул адамти чула мура х1урматх1ебирули, бунагьлизи биркули саби. Дебали халаси урехи леб илизиб, сенах1енну илдачи х1ербик1ули чула рурсбани илдазибад г1ибрат кайсули саби.

Дурх1ни хъайчикабиалли, илдас гьанбиркули саби хьунул адам хъулир халал сари или. Дурх1яла нешл биалли, илгъуна тяхIяр-кьяйдаличи кьабулриркули ах1ен, ва гьатIира дахъал царх1илтира зугIлуми алк1ули сари жагьилти хъалибаргуназир.

Илкьяйда бег1тала г1ибратличи х1ербик1ули халабаибти рурсбас, шери бедили г1ергъи, хъулиб бекIлибиубтили бетаэс дигули бирар, ва илар г1яг1ниагарти гъай-мез алкIули сари. Ил багьандан нушаб дебали мях1камли диэс, ва Идбагла ﷺ х1ядис х1ясибли вяшдик1ес г1яг1нили саби.

رضا الزوج من رضا الله وغضب الزوج من غضب الله

Мура разидеш Аллагьла ﷻ разидешлизиб саби, ва мура гьимдухъни, Аллагьла ﷻ г1ясидешлизиб саби. Идбагла** х1ядис леб:

إذا صلت المرأة خَمْسَها ، وصَامَتْ شهرها ، وحَفِظَتْ فرجها ، وأطاعَتْ زوجها ، قيل لها : أدخلي الجنة مِن أي أبواب الجنة شئت

Мяг1на: «Хьунул адамличи Аллагьли ﷻ хъардарибти 5 дех1ибала дарили, Рамазан баз дубруцалли, муруйчил ах1енси урх1личил рархх1ерикалли, муруйс мут1иг1ли риалли, илгъуна хьунул адамлизи иру: «Арац1и Алжанализи х1ед дигути къапуларад».

Илкьяйда гьамадси саби хьунул адамтас Алжана бикахъес. Ил багьандан нушаб камси къайгъибарес чебиркур. Аллагьли* нушаб кумекбараб, Сай кьабулси ва разили калеси гьунчира дархьдараба. Амин!

Давуд ХIясанов