бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Исламла тарихла закличир рурхIути урми

Исламла тарихла закличир рурхIути урми

МухIяммад Идбагла r асхIябти хьунул адамти

Фатима Загьра, Идбагла ﷺ рурси

 

Гьижра дураберкIайчира Идбаг ﷺ мижитлизи вакIили, улгусири. Илкьяйда ил ца бархIи вакIили аль-ХIарам мижитлизи сунела дехIибала дирули леври. Иларад гьарахъли ахIи, кьурбайс белгьунси валрила даргмах лерри. КягIбаличибад гьарахъли ахIи, кьурайшитунала кьамлизибадти бунагькарти ва къанчанас суждабиранти кабиилри. Илди сабри Абу Джагьль, ГIукьба бин Абу МугIайт ва цархIилтира. Илдани МяхIяммад Идбаг ﷺ улгули чеибхIели, иличиб ва илала дехIибайчиб чебдукарбирхIесбяхIиб. Абу Джагьль викIар: «Ихди валрила дарг-махлизирад калунти илини сужда бирухIели МяхIяммадличи чили кадирхьу?» ГIукьба бин Абу МугIайт викIар: «Нуни бирис ил секIал!»

 

Илдазивад бегIлара вайси илди хес арякьун. Аллагьла Расул ﷺ суждаличи гIяшиубхIели, илини илала къакъличи даргмах кадихьиб. Идбаг ﷺ биалли левси мерличивад шикьхIевхъун. Кьурайшитуни иличи дукаркIнили, цаличи ца кабиркесбииб. ИлхIели ца адам итхIели риштIали рируси Фатимачи вякьи буриб, ва ил дуцIли ила ракIиб. Ил ракIибхIели, Идбаг ﷺ дехIибайчив кьукьмусикили, суждаличи гIяшиубли левалри. Фатимани илала къакъличирад илди урасиб ва кьурайшитуначи гъамриубли, илдачи рехIризур. Аллагьла Расул ﷺ дехIибала тамандарили айзурхIели, илини хIяйна тIамадариб: «Я Аллагь  ﷻ, танбихI бара кьурайшитунас! – ва илдала уми дурули иб: Я Аллагь  ﷻ танбихI бара ГIамра бин ХIишамлис, ГIутIбу бин РабигIас, Шайбу бин РабигIас, аль-Валид бин ГIутIбулис, Умаййу бин Халафлис, ГIукIбу Ибну Абу МугIайтлис ва ГIумар бин аль-Валидлис!»

ГIябдуллагь бин МасгIудли бурибсири: «Аллагьличил  ﷻ хъя бирулра, илди лебилра нуни чебаира Бадрлизиб дяви бетерхурси бархIи жан агарли ва буркьа къуюла мякьла кабихьира.

Аллагьла Расулли ﷺ буриб къуюла мякьлабтачи Аллагьла  ﷻ жазаъ гIеббаили саби или.

Мушрикунани Идбагла ﷺ кьамлис къаршидеш багьахъурли, бархбасуни къябаили, бану Гьашимла кьам чIянкI авлахъличи дугIаибхIели, Фатима беркеси агарли калунсири.

Гашани илцадра иличи вайси асар барибсири, хIятта лерилра калунти гIямрулизибра илала арадеш нукьсанбикибсири. Илкьяйдали илдачи къаршидеш дирули хIябал дус калунтири. ГIур илала неш Хадижа ребкIиб. Фатимала уркIи децIли ва пашмандешли бицIиб. Ил сунела дигила ва уркIецIила урунж неш агниличи децIрикIулри.

УхIудлизибси дергъла манзил Фатимани бяхъибтас кумекбирусири, илдас шин ва беркеси бихусири. Илини Идбагла ﷺ дяхъурбира шинни ицутири ва арадирутири.

МяхIяммад Идбагли ﷺ рурси Фатима сунела узикьар ГIялис шери редибсири.

ГIялини хабар бурули вири: «Нура Фатимара хъайчикадиибхIели, нушала ца мазала гулицун сабри лебси. Дугели нуша иличи кадилхьутири, хIерели биалли, нушани ил тIинтIбирусири».

Идбагли ﷺ сунела рурси шери редибхIели, иличил дарх илис палтарра, духълумала гимачилси суранна гIяналара, някъла шинкьара, къянарира кIел гажинра дархьибтири.

Някъла шинкьали илала някъбачир къел далтутири, къянарли хъябличирра. Илини хъали умубирухIели, хIева хясали бирцIусири, цIаличиб хурег бирухIели, палтарличир палда дирутири.

ГIялини багьурхIели Идбагла ﷺ къаравашуни лебниличила, илини Фатимази буриб: «ХIуникIун рируд дудешличи рякьи хъа хIянчизар тиладиварес». Ил дудешличи ракIибхIели, илини хьарбаиб: «Сен ракIибсири?» Урузриубли илини иб: «Ну ца ити, салам гес ракIибсира».

ГIергъила бархIи Идбаг ﷺ сай рурсиличи вакIили илизи се дигусирил хьарбаиб. Илини селра хIеиб. ИлхIели ГIяли викIар: «Ва Идбаг ﷺ, нуни бурис илис се дигусирил! Някъла шинкьали илала някъбачир къел далтули сари, къянарили биалли, хъябличир. ХIечи къуллукъчиби бакIибхIели, нуни илизи бурибсири хIечи рякьи, сунес кумеклис хъа хIянчизар тиладиварахъес».

ИлхIели Идбагли ﷺ иб: «Аллагьличил  ﷻ хъя бирулра, гушти адамти батурли, нуни хIушаб илди хIелугас. Итаб гушти адамти теб, нуни хIянчизарти бицили, илди гуштас беркеси исис».

Фатимара ГIялира хъули абацIили, кабихьес хIядурбикIулри. Илдала чебуршан къантIсири, чеди зузбаралли, кьяшми гьаргдирулри, кьяшми кIапIдаралли, чедила гьаргбирулри. Илдачи ацIибси Идбагли ﷺ хьарбаиб: «Буришав хIушази хIушани набзи тиладибирусиличиб гьатIира гIяхIси?» Илди бикIар: «Бура, ва Аллагьла Расул ﷺ». Ил викIар: «Набзи ЖабрагIилли дагьахъурти дугьби сари, гьар дехIибала дарили гIергъи, 10 «СубхIянаЛлагь», 10 «АльхIамдулиЛлагь», 10 «Аллагьу акбар». Дусес кадил-хьухIели, «СубхIянаЛлагь», «Аль-хIямдулиЛлагь» ва «Аллагьу акбар» 33 – йна».

ГIяйшани   бурули сари: «Нуни хIял-тIабигIятличил, къиликъуначил, гъайличил, вашнилизив, вягIза-насихIятлизив Идбагличи ﷺ мешуси чилра чехIеира, сунела рурси Фатима ахIенси. Ил Идбагличи ﷺ арицIухIели, дудеш айзурли илис гьунивиусири, байики, сунела мякьла каралтусири. Идбаг ﷺ рурсиличи ацIибхIели биалли, ил аризурли хъябруцрирки, сунела мякьла калтусири».

Ил разивирусири илала разидешлис, илала децIлис пашманирусири. Илини буриб: «Фатима дила бутIа сари. Ил гьимрукIахъибсини, гьарли-марли нура гьимуркIахъусра».

Идбагла ﷺ изала гIергъити бурхIназиб цIакьбиубхIели, Фатима иличи гьаман рашусири. ГIяйшани   бурули сари: «Нуни чераира Фатима ляркьули, илала дудешлагъуна башри сабри». Идбаг ﷺ викIар: «Хашкелди дила рурси» ва сунела балул шайчи каратур. Илини рурсила лихIилизи серил шивкIивбарибхIели, ил рисирииб. ГIур илини серил гIуррара бурибхIели, ил разириуб.

ГIяйшани   илизи хьарбаиб: «ХIу нуни гьачамалра чехIераири илкьяйда пашманни ва цазаманализир разили, се буриба хIези Идбагли ﷺ?» Фатимани жаваб чарбариб: «Нуни Идбагла ﷺ дигIяндеш гьаргхIебирис».

МяхIяммад Идбаг ﷺ вебкIили гIергъи, илини Фатимази гIуррара хьарбаиб. Ил рикIар: «Гьарли-марли дусли гьачам ЖабрагIил иличи вашусири ва Кьуръан бучIусири. Ишдуслизив биалли, кIина вакIиб ва кIина белчIун. Марлира, дила бебкIа гъамли саби ва ну хIед бегIлара гIяхIси гьавкьяна сайра, дила хъалибарглизирад, хIу цаибил ретаруд наб гIергъи». ИлхIели ну рисириира. ГIур илини буриб: «Иш умматла хьунул адамтала гьаркьянали (госпожа?) риэс хIейгулрив хIед?» ИлхIели ну разириубра».

Фатиманицун сабри ил хIядис Идбагличибад ﷺ нушачи баахъибси, илкьяйдали ил баахъиб илала уршби Аль-ХIясан ва Аль-ХIусенни ва илала мурул ГIялини. Илини 18 хIядис нушачи даахъибти сари.

Фатима дудеш вебкIили 6 баз дикили гIергъи, Мадинализир ребкIиб. Ил хIяририхьибси сари гечбиубтала ва ансартала лугIилизибадти дурхъати асхIябти хIярибихьибси мерличи, Бакьи хIябразир. Илдачи Аллагь  ﷻ разили калаб, ва илдачил дарх нушара Аллагьли  ﷻ сунела уркIецIилиур цаладяхъяба. Амин.

 

Шурбатурси Н. Гъуруева

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


ТаравихIла дехIибала

ТаравихIла дехIибала дехIдирхьути сари дуббуцарла Рамазан базла цаибил бархIилис гьалабси дуги, тамандиру Хала БархIилис гьалабси дуги (Хала Дугилизир хIедиру ).   ТаравихIуни мижитлизир жамигIятличил дарни къулайси ва дебали дурхъаси саби, амма имкан агара биалли, хъулир даресра асубирар....


Ахиратлис дугIя

Кьиямала бархIи хIисаб-суал дирухIели кункдеш акIахъес бучIуси саби, гьар бархIи 25 – йна бучIни гIяхIси саби: «Аллагьумма барик ли филь-мавти ва фи ма багIд-аль-мавти». МягIна: «Я Аллагь ﷻ, ну убкIухIели баракат ва кункдеш га, илкьяйдали вебкIили гIергъира». Кьиямала бархIи лебилар идбагунала...


Урги-дергализивад иртан

Умурия гIяскуртани алавбуцибхIели, душмантала ургъан лацла хъарличи ацIили Аллагьал Расулла ﷺ шайчи децIагести гъайли угьули, вявкайкIулри. Иличиб децIагеси се лебси бусурмантас? Гьарил бусурман ургъаннис дигулри кавшес илгъуна увяхIси адам. Амма ил кавшес къияннири, сенкIун ил ахъси ва гьамадли...


Дурхъаси Лайлатуль Кьадрила дуги

Бусурмантала умматлис Лайлатуль Кьадрила дуги хасси тяхIярла шабагъат саби, чусра УркIецIила ВегI Аллагьли ﷻ пешкешбарибси. Кьуръайзиб бурули саби: «Лайлатуль Кьадрила дуги азир базличиб дурхъаси саби» или. Илала мягIна – 1000 баз, чузибра Лайлатуль кьадрила дуги агарти. Ил дуги...


Ан-Низамия мадрасалис – 950 дус

ДР -ла тах шагьарлизиб халаси халкьани-ургабси мажлис бетерхур, ан-Низамия мадраса акIахъубхIейчибад 950 дус дикнилис хасбарибси. Ил исламла дунъяла ургарти даршдусмала бегIлара мягIничебтазибад цали бируси багьудила центр саби.   2025 ибил дусла декабрь базличиб МяхIячкъалализиб лебил...