бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Гьалмагъдешла лишан

Гьалмагъдешла лишан

«Узидешла Юрт» гьарли-марли Дагъистанна ва Татарстанна ургарти гьалмагъдешла лишанни бетаурли саби. Мартла ахирличиб «Узидешла Юртлизиб» бетерхурси балбуцличиб республикала бусурманти бегI гьалаб урус мезличи Татарстанна гIялимтани шурбатурси «СахIихI альБухари» хIядисунала сборникличил тянишбариб. Гьалаб илаб «Калям Шариф» жузра гьалабихьибсири.

БутIакьяндеш дарибти-ургаб лебри: Дагъистанна муфтий шайх ГIяхIмад-Апанди, Татарстанна муфтий Камил хазрат Самигуллин, миллатла политикала ва динаначилти къуллукъунала шайчивси министр Энрик Муслимов, жуз дураибти автортала кьукья – ДР-ла Муфтиятла гIилмула ва багьудила отделла руководитель МяхIяммад Пахрудинов, ТР-ла ДУМД-ла шаригIятла масъултала шайчивси хIянчизар, Казаньна исламский университетла преподаватель ГIяхIмад Абу Яхъя Аль-Ханафи, ТРла муфтийла багьудила политикала шайчивси заместитель, «Хузур» издательский юртла генеральный директор Ришат Хамидуллин. Илкьяйдали жузличил тянишбиэс бакIилри динна ва жамигIятла хIяракатчиби, динна гIялимти, вузанала мугIяллимти, журналистуни ва бахъал цархIилтира гIяхIли.

Балбуц устадешличил бузахъулри ДР-ла миллатла политикала ва динаначилти бархбасунала Министерствола отделла начальник МяхIяммад МяхIяммадовли. МяхIячкъалала бекIлибиубси жумягIла мижитла муадзин Шамил Нурудиновли Дурхъаси Кьуръа аятуни делчIун. «СахIихI аль-Бухари» Кьуръайс гIергъи бусурмантала умматлис дебали мягIничебси жуз ва хIядисунала бекIлибиубсигъуна суннитунала сборник саби. ИлхIелира бусурмантала гIялимтани декIардекIарти замунтазиб къантIбарили шурбалтусири. БегIлара гIяхIсилизи халбарибси саби «Зубдатуль-Бухари» дагъистаннизивадси гIялим ГIумар Зияуддин ад-Дагъистанили ХIХ даршдуслизиб цалабяхъибси. Гьанналичи бикайчи ил урус мезличи шурбатурси ахIенри. Илизи кадурхули сари 1500 –личир имцIали хIядисуни. Россияла бусурмантас илгъуна жуз кумекли бетарар гIямрула гьарил шайчирти масъулти ирзес: медицинала, магьарла, чеблумала, васиятла, вачарла вягIдуртала, фикьгьила ва цархIилтира.

Зияудин ад-Дагъистани акIубсири 1849 ибил дуслизив, Миатлила шилизивадси динна гIялим ГIябдуллала ва Фатимала берхъибси хъалибарглизив. Илини бегI гьалабси динна бяркъ дудешличибад касили, гIур мадраса белчIун ва республикализиб машгьурти динна гIялимтачиб белчIуди даимбариб. Шамилла Имамат пашбехъубхIели, ил хъалибаргличил ГIусманхъала Империялизи гечиубсири. Иларра илини лайикьти багьудлуми касибтири, ил шайх, муфтий, Кьуръан уркIиличиб балуси хIяфиз, Идбагла (с.гI.в.) хIядисуни дяркъурси, литератор ва поэт сайри. ГIумар Зияуддинна някъли гIярабла, туркунала ва Дагъистанна мезаначил делкIунти, халаси мягIнала динна ва гIилмула 20-цад жузла хазна букьурлис наслулис калун. Илала хIядисунала жуз «СахIихI-аль Бухари» бегIлара бархьсилизи ва ташмишдеш агарсилизи халбирусира саби. Египетлизиб ил 1911-1912- ибил дуслизиб дурабухъунсири, илис гIергъи Турциялизибра. Татарстанна муфтий Камил хазрат Самигуллин викIар: «…Нушаб дигахъути сари Идбагла (с.гI.в.) Сунна ва Дурхъаси Кьуръан. ЦабехIти бикIули саби Кьуръан шурбатес асубируси ахIен или. Кьуръан шурбатес асубируси саби, илала дурхъадешла мягIна балути гIялимтала кьукья цахIнаб бузалли. Илизир нушала узби-дагъистанлантачил цаибти къяяназиртира. Иш шурбатурси хIядисунала жузлизирра гьайгьайрагу, нукьсандешуни диэсра дирар. Нукьсандеш ва жагъал агарси ЧевяхIси Аллагьла Дурхъси Жузцун саби лебси. Нушаб батурси динна гIилмула давлачебси букьур лебси саби. Гьаларти дусмазирра Кавказлизир ва Поволжьелизир сарри имIати жузи дурайути. Илди жузи гIярабла мез хIедалутасра дагьахъес имканбакIахъес багьандан, гьаннара ил гIядат мицIирбарес чебиркур…»

Ахирличив гъайухъунси Дагъистанна муфтий шайх ГIяхIмадАпандини буриб: «…ГIумар Зияуддин дурала улкализив хIервирули, ахъси даражаличи айкиб. Илис Турциялизибра ахъси кьимат бедиб – мухIяддис ва шайх ветаур. Наб дигулра, нушаб пергер гIибрат чебаахъибси цаванзалан кьяйдали, дагъистанланти чинаб-биаллира лайикьси тяхIярли хIербиубли. Ну дебали разилира татарлантас Аллагьли (с.т.) имкан акIахъубли, ил жуз шурбатниличи. Кьуръа мягIнара илдани шурбатурсири, ил саби ЧевяхIсилис илди дигахънила лишан. ХIушаб далгес дигулра баракатла гIямру, арадеш, даим хIушала акIубтани хIуша разидирули хIердиабая. Амин».

НАИДА ГЪУРУЕВА

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


Суалти-жавабти

– Мурул-хьунул декIарбикили гIергъи хьунуйзиб муруйзибад къиян –хIекь чебахъахъес (компенсация) тIалаббарес ихтияр лебсив, эгер мурул цахIнаб хIербирухIели хьуна арцличил хIерирули кали виалли? – Эгер мурул хьуна арцличил хIерирули кали виалли, илини биалли дугьбачил иличи...


Се бируси?

– Адамли урхIла беткахъибси мицIираг баргили виалли се бируси?   – Эгер адамли шила яра шагьарла дураб урхIла мицIираг баргалли, илизиб ихтияр лебси саби ил сунечил барх арбукес, сунес батес ахIи, илала хужаим варгайчи мяхIкамбарес багьандан. Илкьяйдали илини къайгъибарес...


ХIижаб бихнила 10 сабаб

Чумал дус гьалаб нуни хIижабла мягIна гьаргбарира, ва ЧевяхIсила уркIецIиличибли гьанна разидешличил ил бихулра. Иш белкIлизиб нуни бусурман хьунул адамтани хIижаб бихнила сабабтачила бурис. Рирхулра ишди баянтани цархIилти рузбира илгъуна баркьуди дураберкIахъес уркIичеббиру.   Се саби...


БекIлибиубси ва мягIничебси масъала

Нушала улкали гIергъити дусмазир хъалибарг мяхIкамбарес ва гIеббуцес багьандан дурадуркIути сагадешуни дебали дигести сари. Бахъал дурхIначилти халибаргунас дедлугути арц, пособиеби, нешдешла капитал ва цархIилтира кункдешуни лер.   ГIергъиси манзил нушала улкализир 31 хIукму кьабулдарили сари...


ГIяли ибн Абу ТIалибла мижит

Нушани гьалабра нушала белкIаназиб жIявхIелла мижитуначила бурибсири. Иш яргализиб гьанбушес дигулра ГIяли ибн Абу ТIалибла мижитличила. Илала сурат кабяхъили саби гьижрала 1271 ибил дуслизиб дураибси Афганиста 1000 афгани къурушлизиб. Илизиб нушани чебиулра халаси мижит, берхIила нуранани...