Салам бедлугни
Салам бедлугни

Салам бедлугни суннат, ва илис жаваб чарбарни фарз саби.
Илдазибад бегIлара дигеси саби: «Ассаламу гIялайкум ва рахIматуллагьи ва баракатугьу» - ибси, (илис дирар 30 хIясана-гIяхIдеш). Ил салам бедлуга цализира бахълизира. Илкьяйда салам бедибсилис 30 кири дирар. Илис жаваб чарбиру: «Ва гIялайкум ассалам ва рахIматуллагьи ва баракатугь(у)» или.
Кирилашал кIиэсил даражаличиб саби иш салам: «Ассаламу гIялайкум ва рахIматуллагь». Ил саламлис дирар 20 хIясана. Кирилашал гIергъиси даражаличиб чебиур салам «Ассаламу гIялайкум – Ва гIялайкум салам» Илис дирар 10 гIяхти баркьуди – хIясана. Илди саламтала мягIнуби ишдигъунти сари: 1. ХIушаб даршудеш, Аллагьла ﷻ уркIецIи ва илала баракат биаб. 2. ХIушаб даршудеш ва Аллагьла ﷻ уркIецIи биаб. 3. ХIушаб даршудеш биаб.
Салам бедлугнила адаб
Гьалаикили салам бедлуга:
– Мурдали хьурали вашусилизи.
– ЧевакIибсини илаб лебтази (кьадарличи хIерхIеили).
–ВиштIасини халасилизи, катхIел аркьусини, лаг лявкьусилизи.
– Кьукьялизи салам бедлуга ахъливан, гIевваибсини сай гIевваибтази.
– Саламлис лебилра кьукьяли жаваб чарбарни, дебали дигеси саби.
– Кьукьялизибтани – лебтанилра салам хIергъили биалли, салам тикрарбарес асубирар.
– Салам бедлугни суннат, жаваб чарбирни – фарз саби. Гьалайкили салам бедлугусилис кири имцIабирар.
Салам бедлугнила бехIбихьуд
ХIядислизиб бурни хIясибли, Аллагьли ﷻ Адам u акIахъуб 60 газа някъла ахъдешличил ва илизи иб:
– Укьен ва малаикунала ит кьукьялизи салам беда. Илдани хIед секьяйда жаваб чарбирул лехIизи. Ил марлира, хIед ва хIела наслулис саламли бирар. Адамли илдази иб: «Ассаламу гIялайкум». Малаикунани жаваб бедиб: «Ва гIялайкум ассалам ва ряхIматуллагь» - (ХIед даршудеш ва Аллагьла ﷻ уркIецIи биаб).
Идбагли ﷺ хъарбариб: «ХIушаургаб салам тIинтIбиреная. Камси замана арбякьи къаршидикибхIели, салам бедлугеная». ЧIиркIейлизивадси баракатла устаз СягIид Афандини белкIун: «Хала малаикунани Адам u дунъякад къунзварибхIели, илини гьарил секIайзи салам бедлугусири:
– Ассаламу гIялайкум!
– Ва гIялайкум ассалам! – жаваб чарбалтусири цаибил идбаглис ва цаибил адамлис гьар мерличиб».
Салам бедни гIяхIси ахIен
– Адамли тIабигIятла хIяжатдешуни ихъухIели.
– Усусилизи, гьанкIухъунсилизи.
– ХIямамлизивсилизи.
– МухIли беркай бицIибсилизи. МухIли бацIли биалли, укусилизи салам бедлуга, жаваб чарбатни чебла саби.
– Имамли хутIба бучIухIели.
– ДехIибала дирусилизи. ДехIибала дирусини балу-балули: «Ва гIяляйкум ассалам» или жаваб чарбаралли, дехIибала детхIерар. Азан бучIусини биалли, саламлис жаваб чарбарес чебиркур, сенкIун ил азаннис диргала хIебулхъан. ДехIибайчивсилизи салам хIегни къулайси саби бедниван ахIи: салам бедес вирар дехIибала тамандиубхIели.
Хьунул адамлизи салам бедлугни
– Салам бедлуга вегIла хьунуйзи, сунечи хъайчикайэс асухIебируси тухумлизи (мяхIрамлизи). – Жагьси, жагаси хьунул адамлизи салам хIелуга, илинира жаваб чархIебиру.
– Рухъна, гIямру ардякьунси хьунул адамлизи салам бедлуга, илинира жаваб чарбиру. Илини мурул адамтазира салам бедлуга.
– Бахъал хьунул адамтази салам бедес асубирар (илди жагати биалра), илдани саламлис жаваб чарбиру (саби жагьти ва жагати биалра).
– Бахъал мурул адамтани ца хьунул адамлизи, сари жагьси риалра, салам бедес асубирар, илини – жаваб чарбаресра. ШаригIят хIясибли, сунечи витIикIуси, иштяхIдухъахъесилизи салам бедни къадагъа саби я мурул адамлис, я хьунул адамлис.
Бусурман ахIенсилизи салам
Кьуръайзиб Аллагьли ﷻ хъарбариб: «Сегьуна-биалра адамли хIушази салам лугухIели, хIушанира салам бедая иличиб гIяхIси яра ил чарбарая». Идбаглира ﷺ иб: «Аллагьлис ﷻ малхIямдеш дигахъу» или. Бахъалгъунти бусурман гIялимтала пикри хIясибли, бусурман ахIенсилизи исламла салам хIелуга.
Бусурман цархIилтачив имцIали мялхIямси, дигичевси, имцIали кабизалачевси ва гIяхIти хIял-тIабигIятла виэс чебиркур, гьарил бусурман ахIенси викIесли: «ХIябилра пергерти адамти леб кьалли бусурманти!» ва пикриухъахъесли «Ислам кьабулбарасри, набра къулайли хIебиишира?» или. Илкьяйда бусурмайчи Аллагьли ﷻ хъарбариб гIяхIдешлис-гIяхIдешли, саламлис саламли жаваб чарбирахъес.
Бусурман ахIенсини бусурмайзи «Ассаламу гIялайкум» или салам бедалли, илис ишкьяйда жаваб чарбиру: «Ва гIялайкум (ХIушачира ил биаб)». Христиантази ва жугьутIунази бусурмай салам бедлу¬га; «Здравствуй», «Доброе утро», «Добрый день», «Добрый вечер», «Доброй ночи», «Всего доброго», «Всего хорошего» или. Кьукьялизиб бусурмантира ахIентира биалли, илдази исламла салам бедлуга, амма уркIилизиб бусурмантачицун дугьаизес кьас биахъубли.
Кьукьялизивад декIариркухIели
ХIядис: «Бахъал адамти цалабикибихIи вякьунхIели, илдази салам бедая. Илдачирад аркьухIелира, салам бедая. Илди кIелра анцIбукьлизиб кири цагъуна бирар». Аркьусила саламлис убкавлутани жаваб чарбарес хъарси саби. Жаваб чархIебарибси кьукья бунагьлизи биркур. Аркьуси викIар: «Ассаламу гIялайкум» Кавлуси викIар: «Ва гIялайкум ассалам».
Хъули чарухъунхIели
Хъули ухIнавхъунхIели, салам бедлугни суннат саби. Нагаь хъулив чилра агара виалли, викIуси сай: «Ассаламу гIялайна ва гIяля гIибадиллагьи-с-салихIин» («Саламти диаб нушачи ва Аллагьла ﷻ салихIинтачи (Аллагьла ﷻ гIяхIти лугърачи)».
ИСЛАМ ХIЯМЗАТОВ