Йыһандың Солтаны

Йыһандың Солтаны

Миләди йыл иҫәбе буйынса, 2025 йылдың 23 авгусында (һижри буйынса − 1447 йылдың), ҡояш байыу менән Рабиғел әүүәл айы башлана. Был ай бөтә Ислам донъяһында мөбәрәк ай һанала, сөнки Рәбиғел әүүәл айының ун икенсе көнөндә беҙҙең пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд Мостафа (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) донъяға килә. Миләди йыл иҫәбе буйынса, был көн, күпселек Ислам тарихсылары раҫлауынса, 571 йылдың 24 апреленә тура килә.

 

Пәйғәмбәребеҙҙең ﷺ тап яҙ миҙгелендә тыуыуы ла, әлбиттә, осраҡлы түгел. Бында тәрән символик мәғәнә, хикмәт ята. Ләйсән ямғыр бөтә тәбиғәтте терелткән, йоҡоһонан уятҡан һымаҡ, Мөхәммәд Әфәндебеҙ ҙә ﷺ был Ергә, хаҡ Раббыларын инҡар итеүҙәре сәбәпле, рухи яҡтан үле, тере мәйет хәлендә булған ҡәлептәрҙе1 терелтергә, Раббыларын онотоп, ғәфләт йоҡоһона талған йөрәктәрҙе иһә уятырға килә.

Мөхәммәд ﷺ, милләте буйынса ғәрәп булһа ла, үҙ ҡәүеменә генә түгел, ә бөтә кешелеккә, улай ғына ла түгел, бөтә ғаләмгә Аллаһу Тәғәләнең барлығын, берлеген аңлатыусы, иҫләтеүсе, Уның мөьмин мосолмандарға булған сикһеҙ һөйөүен һөйөнсөләүсе иң һуңғы пәйғәмбәр итеп ебәрелә. Аллаһ Раббыбыҙ Ҡөрьән Кәримдә («Пәйғәмбәрҙәр» сүрәһе, 107-се аят) әйткән (мәғәнәһе): «Беҙ һине ғаләмдәргә рәхмәт итеп кенә ебәрҙек».

Мөхәммәдкә ﷺ Аллаһу Тәғәлә тарафынан йөкмәтелгән пәйғәмбәрлек вазифаһы кешеләрҙе генә түгел, хатта ендәрҙе лә хаҡ дингә өндәүҙе үҙ эсенә ала: «Әйт: «Миңә үәхи күндерелде. Ен төркөмө тыңлап торған да әйткән: «Ысынлап та, беҙ ғәжәп Ҡөрьән  ишеттек!» («Ендәр» сүрәһе, 1-се аят).

Ошо тиклем киң ҡоласлы пәйғәмбәрлек миссияһын еренә еткереп башҡарыу өсөн Мөхәммәд ﷺ үҙе лә, әлбиттә, был яуаплы эшкә төрлө яҡлап әҙер булырға тейеш була. Ләкин ул үҙе әҙерләнмәй, уны тыумышынан, бала сағынан уҡ киләсәктә олонан-оло вазифаны үтәүгә мөғжизәле бер рәүештә Аллаһ Раббыһы әҙерләй...

Мөхәммәд ﷺ хәҙис шәрифтәренең береһендә пәйғәмбәр итеп ебәрелеүенең төп маҡсатын былай билдәләй: «Мин һеҙҙең холоҡтарығыҙҙы яҡшыртыр өсөн пәйғәмбәр итеп ебәрелдем». Күреүебеҙсә, Ислам тәғлимәтенең төп маҡсаты − әҙәм балаларын тәрбиәләү, уларҙың холоҡтарын төҙәтеү, уларҙы алама ғәҙәттәренән арындырыу ғына түгел, ә уларҙың әхлаҡи халәттәрен иң юғары кимәлгә күтәреү. Ә намаҙ уҡыу, ураҙа тотоу, зәкәт түләү, хаж ҡылыу кеүек ғибәҙәттәр иһә ошо маҡсатҡа өлгәшеүҙең ысулдары, Раббыбыҙ Аллаһ Үҙе күрһәткән юлдары булып тора. Был маҡсатҡа өлгәшеү өсөн, тәү сиратта, Мөхәммәд ﷺ үҙе иң юғары әхлаҡ эйәһе булырға тейеш була. Ысынбарлыҡта, ул шулай була ла. Быны Ҡөрьән аяты раҫлай: «Һин, ысынлап та, оло (иң күркәм) холоҡло.» − тип маҡтай Аллаһу Тәғәлә Үҙенең һөйөклө ҡолон − Мөхәммәдте ﷺ − «Ҡәләм» сүрәһенең 4-се аятында. Тап ошо иң күркәм әхлаҡи сифаттарға эйә булыуы арҡаһында, Мөхәммәд ﷺ бөтә Ислам донъяһында Йыһандың Солтаны тип исемләнә.

Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд ﷺ тыуған Мәүлит айы барыбыҙға ла ҡотло булһын! Аллаһ Раббыбыҙға лайыҡ ҡолдар, Йыһандың Солтанына лайыҡ өммәттәр булырға ынтылайыҡ! Көн һайын холоҡтарыбыҙҙы яҡшы яҡҡа үҙгәртеү өҫтөндә эшләйек! Аллаһу Тәғәлә бөтәбеҙгә лә ил, донъя именлеге, йән тыныслығы, Үҙенең ризалығына өлгәштереүсе эштәр эшләргә көс-ҡеүәт, дәрт-дарман, тәүфиҡ, ярҙам бирһен!

 

______________________________________

1 Ҡәлептәр − йөрәктәр, күңелдәр.

 

Рамаҙан Оморҙаҡов,

Өфө ҡалаһы

2026-04-01 (Шәүүәл, 1447 йыл.) №4.


Ҡыҙым истерикаға бирелә

Үҫмер ҡыҙымдың әхирәттәре яңы телефондар, ҡиммәтле кейем-һалым, төрлө сәйәхәттәре менән маҡтанғанда, ул быны ауыр кисерә, көйә, ҡайһы саҡта илап та ала. Үҙе лә быға ояла, сөнки ундай әйберҙәрҙе ала алмауын аңлай. Шул уҡ ваҡытта ул туҡ, кейеме лә бар, барыһы ла өр-яңы, зауыҡлы. Әммә мин уны яңғыҙ...


Ахырзаман – аяҡ аҫтында

Бала саҡта: «Үлем – күҙ менән ҡаш араһында, ахырзаман – аяҡ аҫтында», – тигән һүҙҙәрҙе өләсәй ауыҙынан йыш ишетергә тура килде. Нух пәйғәмбәрҙең туфан һыуынан, тереклектәр донъяһын һаҡлап алып ҡалыуы ла һүҙ урауында аңға һеңдерелде.   Яҙғы ташҡын осоронда, Нөгөш...


Ауылым муллаһы – ҡыҙылдар ҡорбаны

Әбелғата Ишемов (1865 - 13 ғинуар 1917)     Ауылыбыҙҙың инҡилабҡа тиклемге муллаларының береһе, ата- бабаһының төп сығышы ҡотанлы. Указлы мулла исеме Назараттың 2492-се Указы менән 1893 йылдың 12 майында раҫланған.   Төпкөлдә лә әленән-әле аҡтар, ҡыҙылдар, ҡоролтай, иҫкелек...


ҺОРАУҘАР ҺӘМ ЯУАПТАР

Әгәр миңә эт ҡағылһа, намаҙ алдынан кейемемде алмаштырырға кәрәкме? Эт үҙе нәжес (бысраҡ) хайуан түгел. Әммә уның шайығы нәжес. Шуға күрә: 1) әгәр һеҙ эткә ҡағылып та, уның шайығы кейемегеҙгә теймәһә, һеҙгә йыуынырға ла, кейем алыштырырға ла кәрәкмәй; шул килеш намаҙ уҡый алаһығыҙ (әгәр ҙә...


Иҙел әүлиәһе Гөлбан инәй

Үләндәр, сәскәләр шыбырлауын, ҡоштар телен аңлау борондан булған. Ҡош юлын, йондоҙ юлын, һыу юлын, ел юлының да серен яҡшы белгән боронғолар.   Мәләүез районы Үрге Бикҡужа ауылында (халыҡ телендә Сорғаяҙ) Иҙел буйы әүлиәһе Гөлбаныу Шәмсетдин ҡыҙы Ишбаева (1882-1977) ла тәбиғәт телен аңлаған....