Йыһандың Солтаны

Йыһандың Солтаны

Миләди йыл иҫәбе буйынса, 2025 йылдың 23 авгусында (һижри буйынса − 1447 йылдың), ҡояш байыу менән Рабиғел әүүәл айы башлана. Был ай бөтә Ислам донъяһында мөбәрәк ай һанала, сөнки Рәбиғел әүүәл айының ун икенсе көнөндә беҙҙең пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд Мостафа (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) донъяға килә. Миләди йыл иҫәбе буйынса, был көн, күпселек Ислам тарихсылары раҫлауынса, 571 йылдың 24 апреленә тура килә.

 

Пәйғәмбәребеҙҙең ﷺ тап яҙ миҙгелендә тыуыуы ла, әлбиттә, осраҡлы түгел. Бында тәрән символик мәғәнә, хикмәт ята. Ләйсән ямғыр бөтә тәбиғәтте терелткән, йоҡоһонан уятҡан һымаҡ, Мөхәммәд Әфәндебеҙ ҙә ﷺ был Ергә, хаҡ Раббыларын инҡар итеүҙәре сәбәпле, рухи яҡтан үле, тере мәйет хәлендә булған ҡәлептәрҙе1 терелтергә, Раббыларын онотоп, ғәфләт йоҡоһона талған йөрәктәрҙе иһә уятырға килә.

Мөхәммәд ﷺ, милләте буйынса ғәрәп булһа ла, үҙ ҡәүеменә генә түгел, ә бөтә кешелеккә, улай ғына ла түгел, бөтә ғаләмгә Аллаһу Тәғәләнең барлығын, берлеген аңлатыусы, иҫләтеүсе, Уның мөьмин мосолмандарға булған сикһеҙ һөйөүен һөйөнсөләүсе иң һуңғы пәйғәмбәр итеп ебәрелә. Аллаһ Раббыбыҙ Ҡөрьән Кәримдә («Пәйғәмбәрҙәр» сүрәһе, 107-се аят) әйткән (мәғәнәһе): «Беҙ һине ғаләмдәргә рәхмәт итеп кенә ебәрҙек».

Мөхәммәдкә ﷺ Аллаһу Тәғәлә тарафынан йөкмәтелгән пәйғәмбәрлек вазифаһы кешеләрҙе генә түгел, хатта ендәрҙе лә хаҡ дингә өндәүҙе үҙ эсенә ала: «Әйт: «Миңә үәхи күндерелде. Ен төркөмө тыңлап торған да әйткән: «Ысынлап та, беҙ ғәжәп Ҡөрьән  ишеттек!» («Ендәр» сүрәһе, 1-се аят).

Ошо тиклем киң ҡоласлы пәйғәмбәрлек миссияһын еренә еткереп башҡарыу өсөн Мөхәммәд ﷺ үҙе лә, әлбиттә, был яуаплы эшкә төрлө яҡлап әҙер булырға тейеш була. Ләкин ул үҙе әҙерләнмәй, уны тыумышынан, бала сағынан уҡ киләсәктә олонан-оло вазифаны үтәүгә мөғжизәле бер рәүештә Аллаһ Раббыһы әҙерләй...

Мөхәммәд ﷺ хәҙис шәрифтәренең береһендә пәйғәмбәр итеп ебәрелеүенең төп маҡсатын былай билдәләй: «Мин һеҙҙең холоҡтарығыҙҙы яҡшыртыр өсөн пәйғәмбәр итеп ебәрелдем». Күреүебеҙсә, Ислам тәғлимәтенең төп маҡсаты − әҙәм балаларын тәрбиәләү, уларҙың холоҡтарын төҙәтеү, уларҙы алама ғәҙәттәренән арындырыу ғына түгел, ә уларҙың әхлаҡи халәттәрен иң юғары кимәлгә күтәреү. Ә намаҙ уҡыу, ураҙа тотоу, зәкәт түләү, хаж ҡылыу кеүек ғибәҙәттәр иһә ошо маҡсатҡа өлгәшеүҙең ысулдары, Раббыбыҙ Аллаһ Үҙе күрһәткән юлдары булып тора. Был маҡсатҡа өлгәшеү өсөн, тәү сиратта, Мөхәммәд ﷺ үҙе иң юғары әхлаҡ эйәһе булырға тейеш була. Ысынбарлыҡта, ул шулай була ла. Быны Ҡөрьән аяты раҫлай: «Һин, ысынлап та, оло (иң күркәм) холоҡло.» − тип маҡтай Аллаһу Тәғәлә Үҙенең һөйөклө ҡолон − Мөхәммәдте ﷺ − «Ҡәләм» сүрәһенең 4-се аятында. Тап ошо иң күркәм әхлаҡи сифаттарға эйә булыуы арҡаһында, Мөхәммәд ﷺ бөтә Ислам донъяһында Йыһандың Солтаны тип исемләнә.

Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд ﷺ тыуған Мәүлит айы барыбыҙға ла ҡотло булһын! Аллаһ Раббыбыҙға лайыҡ ҡолдар, Йыһандың Солтанына лайыҡ өммәттәр булырға ынтылайыҡ! Көн һайын холоҡтарыбыҙҙы яҡшы яҡҡа үҙгәртеү өҫтөндә эшләйек! Аллаһу Тәғәлә бөтәбеҙгә лә ил, донъя именлеге, йән тыныслығы, Үҙенең ризалығына өлгәштереүсе эштәр эшләргә көс-ҡеүәт, дәрт-дарман, тәүфиҡ, ярҙам бирһен!

 

______________________________________

1 Ҡәлептәр − йөрәктәр, күңелдәр.

 

Рамаҙан Оморҙаҡов,

Өфө ҡалаһы

2026-06-01 (Зөлхизә, 1447 йыл.) №6.


Хәсән Басри тураһында ҡиссалар

Шәкерткә ярҙам итеүҙең файҙаһы Көндәрҙән бер көндә Хәсән Басри болонға сыҡты. Бер оло һыу ситендә туҡталып ҡарап тора ине, күрҙе: бер баҡа, бер күгәүенде арҡаһына мендереп, ҡайҙалыр китеп бара. Хәсән Басри ҡарап торҙо ла: «Был күгәүен ҡайҙа барыр икән?» – тип, артынан китте. Күгәүен бер ағас...


ҺОРАУҘАР ҺӘМ ЯУАПТАР

Әйтегеҙ әле, зинһар: ҡатынына «атайың менән әсәйеңдән алып китәм дә, улар менән аралашмаясаҡһың» тигән шарт ҡуйған ир кешегә уның хаҡ түгеллеген һәм был осраҡта ундай шарттың ҡуйылмаҫҡа тейешлеген нисек аңлатырға? Ирегеҙҙең һеҙгә, атай-әсәйең менән аралашма, тип шарт ҡуйыуы дөрөҫ...


Шәм тотҡан һуҡыр

Ҡараңғы төндә ҡулына шәм, яурыны аша көршәк аҫҡан тома һуҡыр кеше юлдан килә. Уны бер кеше ҡыуып етә лә: – Һин һуҡырға көн ни, төн ни – барыбер бит, һинең күҙҙәреңдә бары тик ҡараңғылыҡ. Һинең шәм тотоп йөрөүеңдән ни фәтүә? – тип һораған. Һуҡыр кеше йылмайған да сабыр ғына...


Аллаһ йорто иғтибар үҙәгендә

Ҡалабыҙҙағы Ишембай йәмиғ мәсете һуңғы йылдарҙа бар халыҡтың иғтибар үҙәгенә әйләнде тиһәк, хата булмаҫ. Үткәндәренә лә күҙ һалһаҡ, йөрәктә – йылы хәтирәләр генә. Оҙаҡ йылдар мәсетте имам-хатип Рәфҡәт хәҙрәт етәкләне, уның тырышлығы менән ҡалабыҙҙа иман йорто ҡалҡып сыҡты. Дини ғилем алып...


«Хажда үҙеңде Аллаһ ҡаршыһында итеп тояһың...»

Изге ерҙәрҙә оло хаж ғибәҙәтен имен-аман үтәгән мосолмандар төркөм-төркөм булып тыуған яғына ҡайта башланы. Бөгөн телевидение һәм радио журналисы, йәмәғәт эшмәкәре, ике тапҡыр изге ерҙәрҙә булып хаж һәм ғөмрә ғәмәлдәрен үтәп ҡайтҡан Морат Нәжип улы Лоҡманов менән ошо оло яуаплылыҡ талап иткән...