Бардакош
Бардакош - күп йыллыҡ үҫемлек, мәтрүшкәләр ғаиләһенән. Көнсығыш халҡы элек-электән был шифалы үлән менән дауаланған һәм аш-һыуҙа ҡулланған.
Был үлән Төркиә, Африканың төньяғында һәм Яҡын Көнсығыш илдәрендә үҫә. Ҡытай, Америка һәм Рәсәйҙә лә был үҫемлекте үрсетәләр. Бардакош − бик көслө тәбиғи антисептик. Элек-электән уны ҡул йыуа торған һыуға ҡушыр булғандар. Был үләндең составына күп төрлө эфир майҙары инә: пинен, борнеол, терпинен, терпинеол, сабинен, фенол, камфора, тимер, кальций, калий, цинк, рутин, С витамины, А провитамины, бета-каротин кеүек файҙалы компоненттар тәшкил итә. Был үләндең төнәтмәһе бәүел бүлеп сығарыу системаһына, ашҡаҙанға, бауырға, үткә яҡшы тәъҫир итә. Күрем ваҡытындағы ауыртыныуҙарҙы, климакс симптомдарын кәметә. Шулай уҡ шәкәр диабеты менән ауырығандарға файҙалы.
Йөрәк менән ҡан тамырҙары өсөн инфарктан яҡшы профилактика. Быуындар һыҙлағанда бардакош япраҡтарынан ванна инеү ярҙам итәсәк. Рахит, матдәләр алмашыныу боҙолғанда, кесерткән биҙгәгенән ауырыусыларҙы был үлән төнәтмәһендә йыуындыралар. Ревматизмдан бардакош майын һөртөргә була. Бардакош үләненең эфир майы нерв системаһын тынысландыра, стрестан ярҙам итә. Хроник арыуҙан һәм нервылар ҡаҡшауынан рецепт тәҡдим итәбеҙ: 2 мл бардакоштың эфир майына 2 мл әфлисундың эфир майын ҡушып, 3-шәр тамсы табандарға, сикәгә, беләҙектәргә һөртәбеҙ. Бер нисә тамсы бардакош майын шампундарға ҡушып сәсте йыуыу – ҡауаҡтан, баш тиреһендәге ауырыуҙарҙан ярҙам итәсәк.
Бардакош – донъяла иң йыш ҡулланыла торған аш тәмләткесе. Уны сәйгә, йәшелсә һуттарына, компоттарға һәм төрлө аҙыҡтарға ҡушалар. Шулай уҡ ҡыяр, помидор, патиссон, ҡабаҡты тоҙлағанда бардакошты һалалар. Ит, спагетти һәм төрлө соустарҙың рецептарында бардакош үләне бар. Ғәрәп аш-һыуында һарыҡ итенә тәм бирер өсөн был тәмләткесте ҡушалар. Ул шулай уҡ майлы, ауыр аҙыҡты һеңдерергә ярҙам итә. Әбү Сина бардакошты «ябығыу үләне” тип иҫәпләгән. Ул тәндән токсиндарҙы сығара, асығыуҙы баҫа. Йыш ҡына ошо үләндән яһалған сәйҙе эсеү ябығырға ярҙам итәсәк. Мәҫәлән, 1-1,5 аҙна эсендә 4-5 кг ташларға була. Уның өсөн бер бал ҡалаҡ бардакошка 1 стакан ҡайнар һыу өҫтәп 20 минут төнәтәбеҙ ҙә, ярты сәғәт ашар алдынан эсәбеҙ.
