Дөрөҫ туҡланыуҙың әһәмиәте
Аллаһу Сөбхәнәһү үә Тәғәлә кешене ашау һәм эсеүгә мохтаж итеп яратҡан.
Көнсығыш медицинаһы, Аллаһ тарафынан яратылғандарҙан − кеше булһынмы, хайуанмы, үҫемлекме – һәммәһенең тәбиғи торошон, сифатын һыуыҡ, йылы, ҡоро, еүеш кеүек дүрт элемент билдәләй, тип раҫлай. Дөрөҫ туҡланмау сәбәпле, ошо элементтар араһындағы пропорция, баланс үҙгәрә, һәм кеше төрлө сирҙәргә дусар була. Дөрөҫ туҡланыу өсөн аҙыҡ-түлектең файҙаһын, уның тәбиғи сифатын, көсөн белергә кәрәк.
«Пәйғәмбәребеҙ медицинаһы» китабында, һөттө балыҡ һәм һеркә менән, һеркә менән анарҙы (гранат), йомортҡа менән һөттө, латук (япраҡлы) салат менән балыҡты, һуған менән һарымһаҡты, ҡаҡланған һәм яңы салынған итте, маш (бойҙай культураһы) менән тауыҡ итен, балыҡ менән йомортҡаны, ҡыҙҙырылған балыҡ менән итте, киҫкен һәм әсе (острое, кислое) аҙыҡтарҙы бергә ҡушып ашарға ярамай, тиелгән.
«Тәсхил әл Мәнәфи» китабында бер сығанаҡтан булған итте һәм һөттө, мәҫәлән, һарыҡ ите менән һөтөн бергә ҡулланғанда, зарар юҡ, тиелә. Ҡайнар һәм һыуынған, шәрбәт һәм әсе, майлы һәм тоҙло аҙыҡтарҙы бергә ҡулланырға мөмкин. Тоҙло аҙыҡтан һуң ҡайнар, емеш-еләктән һуң һалҡын һыу эсергә тәҡдим ителмәй.
Балыҡ менән йомортҡаны бергә ашағанда, ала ауырыуы (витилиго), махау сире (проказа), быуындар, теш ауыртыу кеүек күренештәргә юлығырға мөмкин. Һөт менән әсе аҙыҡ, балыҡ, йәшел тәмләткес үләндәр (зелень) проказа ауырыуына сәбәпсе булыуы ихтимал. Һөт эскәс тә, артынан әсе аҙыҡ ашау ашҡаҙанда һөттөң әсеүенә, ҡуйырыуына килтерә.
Төнгөлөккә күп итеп һыуыҡ һыу эсеү, башты, хатта йәйге ваҡытта ла, һыуыҡ һыу менән йыуыу − күҙгә зарарлы. Балыҡ ашағандан һуң, һыуыҡ һыуҙа йыуыныу фалиж һуғыуға (параличҡа) килтереүе мөмкин. Йыш ҡулланғанда, бөтәүләй бешерелгән йомортка талаҡ (селезенка) өсөн ауыр, яҫмыҡ (чечевица) күреү һәм ишетеү һәләтен кәметә.
Боронғо табиб ибне Мусауайх әйтеүенсә: «Кемдең, ҡырҡ көн буйы һуған ашағандан һуң, битен һипкел баҫһа, кемгә, хиджаманан һуң тоҙло балыҡ ашап, ҡорсаңғы йәки тимерәү (лишай) сыҡһа, кемде, балыҡ менән йомортҡаны бергә ашағандан һуң, фалиж һуҡһа, кемдең, туйғансы ашап, мунсаға сабынырға китеп, эсәктәре ауыртһа (колит), кемдең, йоҡлар алдынан лимон ашап, күҙҙәре зыянланһа – бары тик үҙен генә ғәйепләһен».
(Мосолман календарынан)
