Әҙәптәр

Әҙәптәр

Әҙәптәр
  1. Ғибәҙәт ҡылыусының әҙәбе

- Ваҡытты дөрөҫ итеп сарыф итеү.

- Зекер аңлайышлы булырға тейеш.

- Күҙҙәр гел еүеш (илауҙан) булырға тейеш.

- Тәҡүә хәлендә булыу.

- Башты эйелгән килеш тотоу.

- Күҙҙәрҙе хәрәм әйберҙәргә ҡарауҙан һаҡлау.

- Йөрәктәге ярамаған уйҙарҙан арыныу.

- Дин тураһында фекерләү.

- Һәр мәлде контролдә тотоу.

- Йыш ураҙа тотоу.

- Төнөн уянып, ғибәҙәт ҡылыу.

- Өйҙә бар шикле әйберҙәрҙән һаҡланырға.

- Әҙ ашарға һәм әҙ эсергә.

- Әжәлдең етеүен көтөргә.

- Дуҫтар араһында ваҡытты бушҡа үткәрмәҫкә тырышыу.

- Нәфсенең теләгәненә ирек бирмәү.

- Ваҡытында намаҙҙарҙы үтәү.

- Үҙеңдең рухи торошоңдоң яҡшырыуы йәки насарайыуы тураһында белеү.

- Үҙеңдең хәлең тураһында ғына белеү, ҡалғандарҙың эске хәле (рухи торошо) менән ҡыҙыҡһынмаҫҡа.

 

  1. Яңғыҙ ҡалған саҡта әҙәп ҡағиҙәләре

- Дини һорауҙарҙы яҡшы үҙләштереү.

- Намаҙҙы үтәү, ураҙа тотоу, зәкәтте түләү һәм хажды дөрөҫ ҡылыу нигеҙҙәрен белеү.

- Кешеләрҙе үҙеңдең насар холоҡтарыңдаң ҡурсалау ниәте менән уларҙан ҡасыу.

- Йома намаҙын ҡалдырмау һәм бөтә биш намаҙҙы мәсеттә үтәү.

- Йыназа намаҙында ҡатнашыу (был ирҙәр өсөн)

- Ауырыуҙарҙың хәлен белергә.

- Буш хәбәр менән ваҡытты сарыф итмәҫкә.

- Кешеләр тураһында насар уйға килтерә торған һорауҙар менән ҡыҙыҡһынмаҫҡа.

- Кешеләрҙән ярҙам көтмәҫкә һәм үҙеңде нимәнәндер бәйле хәлгә ҡалдырмаҫҡа.

- Даими рәүештә түбәндәге өс шөғөл менән мәшғүл булырға: намаҙ үтәргә, ғилемдең ниндәйҙер темаһын өйрәнергә, китап уҡырға йәки ҡалғандарҙы уҡытырға йәки, гонаһ ҡылмаҫ өсөн, йоҡлап ҡотолорға.

- Аллаһты иҫкә алыуҙы көндәлек ғәҙәт итеп алырға.

- Һуңғы көндәреңә тиклем Аллаһҡа шөкөр итергә.

- Әгәр ҙә ғаиләң булһа, улар менән аралашырға.

- Яңғыҙ сағыңда бар булған көсөңдө билдәле кимәлгә барып етер өсөн сарыф итергә тырышырға.

 

  1. Суфыйҙың әҙәптәре

- Күрһәтмәләрҙе әҙ биреү (башҡаларға).

- Шәриғәткә ҡаршы килгән һүҙҙе әйтмәү.

- Дини ғилемде онотмаҫҡа.

- Даими рәүештә хеҙмәт итергә.

- Һәр саҡ етди булырға.

- Яңғыҙ булырға, кеше араһында йыш булмаҫҡа.

- Кешенең иғтибарын йәлеп иткән кейем кеймәҫкә.

- Үҙеңде күҙәтеү.

- Аллаһҡа тәүәккәл ҡылырға.

- Ярлы булыуҙы хуп күреү.

- Аллаһты туҡтауһыҙ иҫкә алырға (эстән дә, тел менән дә)

- Үҙеңдең мөхәббәтеңде сер итеп һаҡлау.

- Кешеләр менән яҡшы мөнәсәбәттә булыу.

- Ҡаршы енес вәкилдәре менән аралашмаҫҡа.

- Даими рәүештә Ҡөрьән уҡырға.

 

(Дауамы бар. Башы гәзиттең үткән һандарында)

 

 

Имам Әбү Хәмид әл-Ғазалиҙың «Әҙәптәр» китабынан

2026-04-01 (Шәүүәл, 1447 йыл.) №4.


Хакимдарҙың золомлоғонан ҡурҡҡан кеше әйтә торған доға

«Аллааһүммә раббәс-сәмәәүәәтис-сәбғи үә раббәл-ғәршил-ғәҙыиим, күн лии жәәран мин (ошо ерҙә кемдән ҡурҡһа, шуның исемен атау кәрәк) үә әхзәәбиһии мин халәәьиҡик, ән йәфрута ғәләййә әхәдүн минһүм әү йәтғаа, ғәззә жәәрукә үә жәллә ҫәнәәьүк, үә ләә иләәһә илләә әнт». Мәғәнәһе: «Эй Аллаһ, ете күктең...


Балаларға ҡағылышлы им-том йолалары

Әйтеп киткәнебеҙсә, хәҙерге ваҡытта бүҫер (өс йән), күкрәк шешен (мастопатия), тимерәү, күҙгә сыҡҡан арпаны һәм сөйәлде имләү, ҡот ҡойоу, мейе үлсәү кеүек йолаларҙы белгән кешеләр юҡ кимәлендә. Яңы тыуған сабый балалар өсөн бик кәрәкле был йолаларҙы белгән, балаларға шуның менән ярҙам күрһәткән...


Айҙы уртаға ярыу

Бер үк ваҡытта мөшриктәр һаман да Пәйғәмбәрҙән ﷺ мөғжизә (пәйғәмбәрлек билдәһе) күрһәтеүен талап итә: «Һин беҙгә, Аллаһтың бөтә илселәре лә халыҡҡа үҙҙәренең пәйғәмбәрлек билдәһен (мөғжизә) күрһәткән, тип һөйләнең. Муса пәйғәмбәрҙең таяғы булған, Сәлих пәйғәмбәрҙең − дөйәһе, Ғайса...


Дауыт пәйғәмбәр

Нисек кенә булмаһын, Сәбиғ Дауыттың йөҙөнсө ҡатыны була, ә бер генә ҡатынлы Аурия яңғыҙ ҡала. Һөйгәненән айырылыуҙы Аурия бик ауыр кисерә. Башта әйтелгәнсә, шәриғәттә бындай хәлгә тыйыу булмаһа ла, Аллаһтың яҡын ҡолдары өсөн был ҙур хата була. Дауыттың тәҡүәлек дәрәжәһен күтәрер өсөн, Аллаһу Тәғәлә...


Иҙел әүлиәһе Гөлбан инәй

Үләндәр, сәскәләр шыбырлауын, ҡоштар телен аңлау борондан булған. Ҡош юлын, йондоҙ юлын, һыу юлын, ел юлының да серен яҡшы белгән боронғолар.   Мәләүез районы Үрге Бикҡужа ауылында (халыҡ телендә Сорғаяҙ) Иҙел буйы әүлиәһе Гөлбаныу Шәмсетдин ҡыҙы Ишбаева (1882-1977) ла тәбиғәт телен аңлаған....