Әҙәптәр

Әҙәптәр

Әҙәптәр
  1. Ғибәҙәт ҡылыусының әҙәбе

- Ваҡытты дөрөҫ итеп сарыф итеү.

- Зекер аңлайышлы булырға тейеш.

- Күҙҙәр гел еүеш (илауҙан) булырға тейеш.

- Тәҡүә хәлендә булыу.

- Башты эйелгән килеш тотоу.

- Күҙҙәрҙе хәрәм әйберҙәргә ҡарауҙан һаҡлау.

- Йөрәктәге ярамаған уйҙарҙан арыныу.

- Дин тураһында фекерләү.

- Һәр мәлде контролдә тотоу.

- Йыш ураҙа тотоу.

- Төнөн уянып, ғибәҙәт ҡылыу.

- Өйҙә бар шикле әйберҙәрҙән һаҡланырға.

- Әҙ ашарға һәм әҙ эсергә.

- Әжәлдең етеүен көтөргә.

- Дуҫтар араһында ваҡытты бушҡа үткәрмәҫкә тырышыу.

- Нәфсенең теләгәненә ирек бирмәү.

- Ваҡытында намаҙҙарҙы үтәү.

- Үҙеңдең рухи торошоңдоң яҡшырыуы йәки насарайыуы тураһында белеү.

- Үҙеңдең хәлең тураһында ғына белеү, ҡалғандарҙың эске хәле (рухи торошо) менән ҡыҙыҡһынмаҫҡа.

 

  1. Яңғыҙ ҡалған саҡта әҙәп ҡағиҙәләре

- Дини һорауҙарҙы яҡшы үҙләштереү.

- Намаҙҙы үтәү, ураҙа тотоу, зәкәтте түләү һәм хажды дөрөҫ ҡылыу нигеҙҙәрен белеү.

- Кешеләрҙе үҙеңдең насар холоҡтарыңдаң ҡурсалау ниәте менән уларҙан ҡасыу.

- Йома намаҙын ҡалдырмау һәм бөтә биш намаҙҙы мәсеттә үтәү.

- Йыназа намаҙында ҡатнашыу (был ирҙәр өсөн)

- Ауырыуҙарҙың хәлен белергә.

- Буш хәбәр менән ваҡытты сарыф итмәҫкә.

- Кешеләр тураһында насар уйға килтерә торған һорауҙар менән ҡыҙыҡһынмаҫҡа.

- Кешеләрҙән ярҙам көтмәҫкә һәм үҙеңде нимәнәндер бәйле хәлгә ҡалдырмаҫҡа.

- Даими рәүештә түбәндәге өс шөғөл менән мәшғүл булырға: намаҙ үтәргә, ғилемдең ниндәйҙер темаһын өйрәнергә, китап уҡырға йәки ҡалғандарҙы уҡытырға йәки, гонаһ ҡылмаҫ өсөн, йоҡлап ҡотолорға.

- Аллаһты иҫкә алыуҙы көндәлек ғәҙәт итеп алырға.

- Һуңғы көндәреңә тиклем Аллаһҡа шөкөр итергә.

- Әгәр ҙә ғаиләң булһа, улар менән аралашырға.

- Яңғыҙ сағыңда бар булған көсөңдө билдәле кимәлгә барып етер өсөн сарыф итергә тырышырға.

 

  1. Суфыйҙың әҙәптәре

- Күрһәтмәләрҙе әҙ биреү (башҡаларға).

- Шәриғәткә ҡаршы килгән һүҙҙе әйтмәү.

- Дини ғилемде онотмаҫҡа.

- Даими рәүештә хеҙмәт итергә.

- Һәр саҡ етди булырға.

- Яңғыҙ булырға, кеше араһында йыш булмаҫҡа.

- Кешенең иғтибарын йәлеп иткән кейем кеймәҫкә.

- Үҙеңде күҙәтеү.

- Аллаһҡа тәүәккәл ҡылырға.

- Ярлы булыуҙы хуп күреү.

- Аллаһты туҡтауһыҙ иҫкә алырға (эстән дә, тел менән дә)

- Үҙеңдең мөхәббәтеңде сер итеп һаҡлау.

- Кешеләр менән яҡшы мөнәсәбәттә булыу.

- Ҡаршы енес вәкилдәре менән аралашмаҫҡа.

- Даими рәүештә Ҡөрьән уҡырға.

 

(Дауамы бар. Башы гәзиттең үткән һандарында)

 

 

Имам Әбү Хәмид әл-Ғазалиҙың «Әҙәптәр» китабынан

2026-03-01 (Рамаҙан, 1447 йыл.) №3.


Ғаилә һәм йолалар − халыҡ мәҡәл-әйтемдәрендә

Мәҡәл-әйтем – афористик, йәғни, тәьҫирле, тасуирлы, мәғәнәле телмәр ижад төрө. Мәҡәл-әйтемдәр халыҡтың борон-борондан килгән тормош тәжрибәһен, әхлаҡи ҡараштарын хикмәтле һүҙ ярҙамында күрһәтә, шулай уҡ өгөт-нәсихәт, кәңәш биреү, аҡыл өйрәтеү вазифаһын башҡара. Шуға күрә лә мәҡәл-әйтемдәр...


Талут батша һәм Дауыт

Бер ваҡыт Талут ҡунаҡ йыя һәм кейәүе Дауытты ла саҡыра. Ҡунаҡтар таралышҡас, Дауытҡа йоҡлар урынын күрһәтә. Дауыт Талутҡа ышанмай һәм йәйелгән урынға буҙалы ҙур турһыҡты һала ла өҫтөнә юрған ҡаплай, ә үҙе ситкәрәк китеп күҙәтеп тора.   Төн уртаһында Талут килә, Дауытты үлтерергә теләп,...


Иремде юғалттым

Ауыр хәлгә дусар булдым – ҡапыл ғына ҡәҙерле иремде юғалттым. Беҙ 30 йылдан ашыу бергә йәшәнек, бер-беребеҙҙе аңлап, пландар төҙөнөк. Барлыҡ хыялдар бер мәлдә өҙөлдө. Артабан нисек йәшәргә икәнен аңламайым.   Р., Колпино ҡалаһы   Дин белгесе яуабы Был донъяға килгән һәр кеше Аллаһу Тәғәлә...


Ғәйет намаҙын үткәреү тәртибе

Рамаҙан-шәриф айы тамамланғас, шәүүәл айының беренсе көнөндә (ул быйыл 20 мартҡа тура килә) Ураҙа байрамын, ғәрәпсә әйткәндә, Ғийдүл-Фитрҙы, билдәләйәсәкбеҙ, ин шәә Аллаһ Рахмән! Был көндө матур итеп үткәрергә тырышырға кәрәк. Шуға күрә беҙгә байрам көнөндә ниҙәр эшләргә икәнен, ғәйет намаҙының...


Иманлы силсәүит

«Батырҙың даны алдан йөрөй» тигән бик шәп бер мәҡәл бар башҡорт халҡында. Батырҙың ғына түгел, йүнле етәксенең дә даны алдан йөрөйҙөр, тип уйлайым. Һәр хәлдә үҙе менән осрашҡанға тиклем Йылайыр районының Ҡашҡар ауыл биләмәһе башлығы Зөһрә Рәфҡәт ҡыҙы Зәйнуллина тураһында күптән хәбәрҙар...