Әҙәптәр

Бында тәҡүәлек тураһында килтерелгән мәғлүмәттәрҙең барыһы ла өҫтән генә аңлатыла. Тулыраҡ «Ихйә ғүлүм әд-Дин» китабында уҡырға була.

Әгәр һин йәнеңде тәҡүәлек менән биҙәһәң, Аллаһ менән һинең араңда булған барлыҡ пәрҙәләр юҡҡа сығыр, һин мәғрифәт нурына ҡойонорһоң, йөрәгеңдә хикмәт асҡыстары барлыҡҡа килер, һинең алдыңда донъяуи һәм рухи серҙәр асылыр. Шулай уҡ һин яңы белемгә эйә булырһың.

Әгәр ҙә һин ғилемде тик кеше артынан һөйләр өсөн һәм башҡалар менән һүҙ көрәштерер өсөн генә өйрәнһәң, һинең бәләң ныҡ ҙур һәм һинең арыуың бөтмәҫ, юғалтыуҙарың ҙур булыр! Нисек беләһең, шулай эшлә! Әммә бел, дин арҡаһында был донъяны яулап алам тиһәң дә, ул бер ҡасан да һиңә буйһонмаҫ һәм әхирәттә һинән алыҫлашыр.

Кем дин ярҙамында был донъяны яуларға тырыша, ул ике донъяны ла юғалтасаҡ. Кем донъя ярҙамы менән динде яуларға теләй, ул икеһенә лә эйә буласаҡ.

Был белемдәр Аллаһ менән мөнәсәбәтте яҡшыртыуҙа иң тәүге урында торалар. Артабан беҙ һеҙгә кешеләр менән, дуҫтар менән аралашҡан саҡта ниндәй әҙәптәрҙе үтәргә кәрәклеге тураһында аңлатырбыҙ.

Бар маҡтауҙарыбыҙ − беҙҙе камил итеп барлыҡҡа килтереүсе, яҡшы тәрбиәләүсе һәм беҙгә Үҙенең Рәхимлеге арҡаһында Пәйғәмбәребеҙҙе ﷺ ебәреүсе − бер Аллаһҡа ғына.

Барса дини әҙәптәр араһынан Аллаһтың ҡушҡандарын үтәү һәм Пәйғәмбәребеҙҙең әхлағына оҡшарға тырышыу − иң күркәм холоҡ һәм иң ҡиммәтле ғәмәл булып тора.

Аллаһу Тәғәлә беҙҙе Изге Ҡөрьән һәм Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәдтең ﷺ сөннәте аша әҙәптәргә өйрәтте. Сәхәбәләр, тәбиғиндәр һәм башҡа күркәм холоҡло кешеләр беҙгә күп әҙәп-әхлаҡ миҫалдары ҡалдырған. Былар барыһы ла беҙҙең өсөн бик ҡиммәтле. Шуларҙың ҡайһы берҙәрен артабан яҙып үтәбеҙ.

1. Мосолмандың Аллаһ алдында булған әҙәп ҡағиҙәләре.

- Башты гел аҫҡа эйеп тотоу

- Уйҙарҙы йыйыу (тарҡатмау)

- Артыҡ хәрәкәт эшләмәҫкә, тыныс булыу

- Ҡушылғандарҙы үтәргә тырышыу

- Тыйылғандарҙан тыйылыу

- Үтә ҡаршы килмәҫкә

- Күркәм холоҡло булыу

- Гел зекер ҡылыу хәлендә булыу, Аллаһты онотмаҫҡа

- Йөрәкте насар уйҙарҙан таҙалау

- Ағзаларҙы контролдә тотоу

- Күңел тыныслығын һаҡлау

- Аллаһты маҡтау

- Үпкәләү, үсегеүҙәрҙән арынырға

- Яратҡан кешене сер итеп тотоу

- Гел ихлас булыу

- Гел дөрөҫлөк яғында булыу

- Кешеләргә өмөтләнмәҫкә

- Ихлас эшләү

- Аллаһҡа берәүҙе лә тиңдәш ҡуймаҫҡа

- Хаҡ булыу

- Аллаһҡа яҡынайтыусы ғәмәлдәрҙе үтәү

- Ҡулды күп болғамаҫҡа (не жестикулировать)

- Насар ғәмәлде күргәндә, тыйырға

- Гел етди булыу

- Оялсан булыу

- Ҡурҡыу менән өмөт араһында булыу, йәғни Аллаһтың вәғәҙә иткәндәренә ышаныу

- Бөтөн эштә Аллаһҡа таяныу, сөнки Ул һиңә нимәлә файҙа икәнен иң яҡшы белеүсе

- Мәсеттә бер намаҙҙы үтәгәс, шунда уҡ икенсе намаҙҙың етеүен көтөргә (был ирҙәр өсөн)

- Иртәнге намаҙҙы ҡалдырыуҙан ҡурҡырға кәрәк

- «Бәлки мин, үҙем дә аңламаҫтан, гонаһтар ҡыламдыр», – тип гел тәүбә ҡылырға

- Пәйғәмбәрҙәр аша еткерелгән мәғлүмәттәргә ышанырға

- Аллаһты иҫкә алғанда тертләү

- Кәңәштәргә ҡолаҡ һалырға

- Мөһим мәлдәрҙә Аллаһҡа таянырға

- Һаран булмаҫҡа һәм саҙаҡа таратырға

(Дауамы бар. Башы гәзиттең үткән һандарында)

Имам Әбү Хәмид әл-Ғазалиҙың «Әҙәптәр» китабынан