АҠЫЛ ҺАНДЫҒЫ
Намыҫлылыҡ
Күренекле тәбиғиндәрҙән булған дин ғалимы Мәлик ибне Динарҙың атаһы бер кешенең емеш баҡсаһында ҡарауылсы булып эшләй. Бер көн ул хужаһына: «Мин эштән китәм, өйөмә ҡайтып үҙ эштәрем менән шөғөлләнергә ниәтләйем», – ти.
Хужа кеше: «Ярар, ләкин мин хәҙер олоғайҙым, баҡсаға сығырлыҡ хәлем юҡ. Шуға миңә һәр төр ағастан берәр алма алып кил», – ти.
Мәлик ибне Динарҙың атаһы өс алма алып килә. Хужа беренсеһен ашап ҡарай – әсе. Икенсеһен тешләп ҡарай – уныһы ла әсе була. Өсөнсөһөн ҡабып ҡарай – ул да әсе була.
Шунан хужа асыуланып: «Һин махсус рәүештә шулай эшләнеңме? Ни өсөн татлы алманы алып килмәнең?»
Мәлик ибне Динарҙың атаһы: «Мин ҡайһыһы татлы икәнен белмәйем», – ти. Хужа аптырап һорай: «Һин бында күптән эшләйһең бит, әллә алманы ашап та ҡараманыңмы?» Ул: «Һин мине эшкә алғанда, теләгән ваҡытта алма ашай алаһың, тип әйтмәнең», – тип яуап ҡайтара.
Шулай итеп, шундай хаҡ һәм намыҫлы кешенән Мәлик ибне Динар кеүек оло зат тыуған.
Иң көслөһө
Әнәс ибне Мәликтән имам Әхмәт риүәйәт итеүенсә, Пәйғәмбәребеҙ ﷺ һөйләгән: «Аллаһу Тәғәлә ерҙе яратҡас, ул бәүелә башлаған. Шуға күрә Ул тауҙарҙы барлыҡҡа килтерә һәм уларҙы ер өҫөнә урынлаштыра. Тауҙар ерҙә нығынғас, ер бәүелмәй, тотороҡлана.
Фәрештәләр тауҙың көсөнә ғәжәпләнә һәм: «Эй Ғаләмдәр Хужаһы, Һин яратҡандар араһында тауҙарҙан да көслөрәк берәй нәмә бармы?» − тип һорай.
Аллаһ: «Эйе, бар. Тауҙарҙан да көслөрәк − тимер»,− ти.
Фәрештәләр йәнә һорау бирә: «Эй Ғаләмдәр Хужаһы, Һин яратҡандар араһында тимерҙән дә көслөрәк берәй нәмә бармы?»
Аллаһ яуап бирә: «Эйе. Ут».
Фәрештәләр артабан һорай: «Эй Ғаләмдәр Хужаһы, Һин яратҡандар араһында уттан да көслөрәк берәй нәмә бармы?»
Аллаһ: «Эйе. Һыу», − тип яуап бирә.
Бынан һуң да фәрештәләр һорау бирә: «Эй Ғаләмдәр Хужаһы, Һин яратҡандар араһында һыуҙан да көслөрәк берәй нәмә бармы?»
«Эйе. Ел», − ти Аллаһ.
Был юлы ла фәрештәләр: «Эй Ғаләмдәр Хужаһы, Һин яратҡандар араһында елдән дә көслөрәк берәй нәмә бармы?» − тип һорай.
Һәм Аллаһ былай ти: «Эйе бар! Һул ҡулынан йәшереп, уң ҡулы менән саҙаҡа биреүсе Әҙәм балаһы көслөрәк».
Аҡыллы кеше
Бер көндө арыҫлан, бүре һәм төлкө һунарға сығып, ишәкте, ғәзәлде, ҡуянды тоталар. Арыҫлан бүрегә:
– Был һыйҙы беҙҙең арала бүл, – ти.
Бүре әйтә:
– Ишәк – арыҫланға, ғәзәл – миңә, ә ҡуян – төлкөгә, – ти.
Арыҫлан был һүҙҙәрҙе ишетеп, бүрене ботарлап ташлай, артабан төлкөгә ҡарап:
– Һин был һыйҙы беҙҙең арала бүл, – ти.
Төлкө:
– Ишәк – арыҫландың төшкө ашы булыр, ғәзәл – киске ашҡа, ә ҡуян – өҫтәмәгә, – ти.
Арыҫлан аптырап һорай:
– Һин ҡайҙан улай бүлергә өйрәндең, – ти.
– Бының серен мин бүре менән булған хәлдән аңланым, – тип яуап бирә төлкө. Шуға ла юҡҡа ғына: «Аҡыллы – башҡаларҙың хаталарына ҡарап өйрәнгән кеше», – тип әйтмәйҙәр.
