Әҙәптәр

Әҙәптәр

Әҙәптәр

Шуны бел, ғилем алыусылар өс хәлдең береһендә була. Берәүҙәр белемде әхирәттә ярҙам итһен өсөн өйрәнә һәм Аллаһ рәхмәтен һәм мәңгелекте эҙләй. Улар ҡотҡарыласаҡ.

Икенселәр белемдәре ярҙамында кешеләр араһында хөрмәт һәм ихтирам яулап, был донъяла оторға, байлыҡ тупларға уйлайҙар. Әммә шул уҡ ваҡытта улар үҙҙәренең маҡсаттарының буш, бер нигә яраҡһыҙ икәнен аңлайҙар. Улар хәүеф аҫтында. Әгәр улар үлем килеп еткәнгә тиклем тәүбә ҡылып өлгөрмәһә, ахыры насар булыуы мөмкин, уларҙың тәҡдирен Аллаһу Тәғәлә хәл итәсәк.

Әгәр ҙә, киреһенсә, әжәлдәре етер алдынан тәүбә ҡылып, алған белемдәре буйынса эш итә башлаһалар, етешһеҙлектәрен йәшерһәләр, улар беренсе ҡотҡарылған төркөмгә инәсәк. Сөнки, кем тәүбә итә, ул бер ҡасан да гонаһ ҡылмағанға тиң була.

Шайтан ауҙарына эләккән төркөм дә бар. Улар ғилемде байыу, абруй ҡаҙаныу өсөн бер ысул итеп һайлағандар. Белемдәрен донъяуи маҡсаттарына ирешер өсөн ҡулланалар. Шуға ҡарамаҫтан, улар, ғалимдар кейемендә йөрөгәс һәм ғалимдар һымаҡ һөйләгәс, уларға ла Аллаһ та айырым әһәмиәт бирә, тип уйлайҙар. Ысынында, улар йәндәре һәм тәндәре менән был донъя байлыҡтарына бирелгәндәр. Хужаһына бәйләнгән эт һымаҡ. Улар − алданған ахмаҡтар, һәм үлемгә дусар булған төркөмгә инәләр. Улар үҙҙәрен, дөрөҫ эш итәбеҙ, тип уйлағанға, тәүбә ҡылыуҙарына өмөт юҡ. Күрәһең, түбәндәге аятты улар онотҡан: “Эй, иман килтергән кешеләр! Ни өсөн, һеҙ үҙегеҙ эшләмәгәнде һөйләйһегеҙ?” (“Ас-Сафф” сүрәһе, 2-се аят).

Бер ваҡыт Пәйғәмбәребеҙ ﷺ ошо төркөм кешеләре тураһында әйтә:

− Һеҙгә Дәжжәлдән дә ҡурҡынысыраҡ нәмә бар.

Сәхәбәләр:

− Йә, Аллаһ Рәсүле! Нимә ул? − тип һорағандар.

− Насар ғалимдар – тигән Рәсүлуллаһ ﷺ

Эйе, ул ғалимдар Дәжжәлдән дә ҡурҡынысыраҡ. Сөнки Дәжжәлдең маҡсаты кешеләрҙе хаҡ юлдан яҙҙырыу, ә насар ғалимдарҙың телдәрендә донъянан ҡасырға өндәү, ә үҙҙәре ҡылыҡтары менән кешеләрҙе, киреһенсә, донъя байлыҡтарына этәрәләр. «Хәл» (йәндең торошо) теленең «ҡаль» (һүҙ менән өгөтләү) теленә ҡарағанда йоғонтоғо күпкә көслөрәк. Кешеләр ғәҙәттә өндәгәнгә түгел, ә тормошта күргән ғәмәлдәргә эйәреүсән. Ул аҙашҡан ғалимдарҙың һөйләгән һүҙҙәренән йүнәлеп киткәндәргә ҡарағанда, уларҙың ҡылыҡтарына ҡарап боҙолғандар күберәк. Сөнки наҙандар тик ошо төркөм ғалимдарының кәңәштәре һәм дәртләндәреүҙәре арҡаһында донъя байлыҡтарына ынтылалар. Шуға күрә был ғалимдарҙың белеме − кешеләрҙе гонаһҡа этәреүсе бер сәбәп. Бынан тыш, ул наҙандар Аллаһтың рәхимлегенә өмөттәрен юғалтмайҙар һәм ҡайһы бер кешеләр араһында үҙҙәрен яҡшыраҡ тип тоялар.

Эй, ғилем эстәүсе! Һин беренсе төркөмдән булырға тырыш! Икенсе төркөмдән ҡас, сөнки күпме кеше, тәүбәһен кисектереп, ҡапыл үлемгә дусар булып, барыһын да юғалтҡан. Һис кенә лә өсөнсө төркөмдән булып ҡуйма!

Һин шул тиклем түбән төшөп, ҡотолоуға бар өмөтөңдө юғалтыуың ихтимал.

Һәм хәҙер һин: «Ярай, әммә хәҡиҡәттең башы ҡайҙа һуң?» − тип һорай алаһың. «Әйҙә мин үҙемде тикшерәйем» − тип әйт.

Бел, хәҡиҡәттең башы – ул асыҡ күренгән тәҡүәлек. Әммә аҙағы тәүфиҡ була. Тәҡүәһеҙ яҡшы үлемгә ирешеп булмай, ә хәҡиҡәткә тик тәҡүәлеләр генә етә ала. Тәҡүә – ул Аллаһтың ҡушыуын үтәү һәм хәрәмдән тыйылыу. Тимәк, тәҡүәнең ике яғы бар. Артабан мин һиңә ҡыҫҡаса тәҡүәнең нигеҙҙәрен аңлатасаҡмын. Шулай уҡ ҡайһы бер үҙенсәлектәре тураһында һөйләрмен.

(Дауамы бар. Башы гәзиттең үткән һандарында)

Имам Әбү Хәмид әл-Ғазалиҙың «Әҙәптәр» китабынан

Ләйсән Бәхтиева тәржемә итте

2026-06-01 (Зөлхизә, 1447 йыл.) №6.


Аллаһу Тәғәләнең Сөләймәнде һынауы

Ниндәй сәбәптән Аллаһ Сөләймәнгә һынау ебәргән? Фараздар күп һәм төрлө. Шуларҙың бер нисәһе менән танышайыҡ.   Бөтә кешеләргә лә инеү рөхсәт ителмәгән бер утрауҙа бер мөшрик батша йәшәгән. Уның байлығы һәм көсө тураһында ишетеп, Сөләймән һуғышҡа әҙерләнә. Ул ел ҡанатында кешеләр һәм ендәрҙән...


Тәһәжжүд намаҙы доғаһы

Ибне Ғәббәстең әйтеүенсә (шаһитлығынса), төндә тәһәжжүд намаҙына торғанда, Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд ﷺ ошо доғаны уҡыған: «Аллааһүммә ләкәл-хәмдү әнтә ҡаййимүс-сәмәәүәәти үәл-арды үә мән фииһиннә үә ләкәл-хәмдү әнтә нуурус сәмәәүәәти үәл-арды үә мән фииһиннә үә ләкәл-хәмдү әнтә...


Аллаһ ҡоло булыу − иң оло дәрәжә

Был һүҙҙе бәләкәйҙән ишетеп үҫтем: әсәйем ҡайһы саҡ, беҙ, балалар, берәй нәмәне яңылышыраҡ эшләһәк, асыуһыҙ ғына: «Иии Аллаһ ҡоло, нишләп улай иттең инде?», – тиер ине. Был һүҙ миңә «иии балаҡайым» һүҙенә синоним һымаҡ булып хәтерҙә ҡалған. Тик, үҫә төшкәс, ҡолдоң...


Хаж ҡылыусыларҙы исламға саҡырыу

Пәйғәмбәрлек килгәндең ун беренсе йылында, хаж ҡылыу мәле еткәс, Пәйғәмбәребеҙ ﷺ, Әбүбәкер менән Ғәлиҙең оҙатыуында, хажиҙар туҡталған урынға бара.   Мина яланында ул үҙ-ара бирелеп һөйләшеп ултырған алты кеше эргәһенә килә. Улар Йәсрибтән килгән Хазрадж ырыуы кешеләре булып сыға. Үҙҙәре...


Яулыҡ ябыныу − күркәм ғәҙәт

Беҙ бәләкәйҙән ишетеп үҫкән «Ағас күрке – япраҡ, кеше күрке − сепрәк» тигән мәҡәл кейемде нисек һайларға кәрәк икәнлеген өйрәтә. Кейем-һалым ҡиәфәтеңә килешле лә, уңайлы ла, өҫ-башыңды ҡапларға ла тейеш. Ә инде мосолман ҡатын-ҡыҙы матур кейенеп кенә ҡалмай, башын да ҡапларға тейеш икәнлеген һәр кем...