Әҙәптәр

Әҙәптәр

Әҙәптәр

Шуны бел, ғилем алыусылар өс хәлдең береһендә була. Берәүҙәр белемде әхирәттә ярҙам итһен өсөн өйрәнә һәм Аллаһ рәхмәтен һәм мәңгелекте эҙләй. Улар ҡотҡарыласаҡ.

Икенселәр белемдәре ярҙамында кешеләр араһында хөрмәт һәм ихтирам яулап, был донъяла оторға, байлыҡ тупларға уйлайҙар. Әммә шул уҡ ваҡытта улар үҙҙәренең маҡсаттарының буш, бер нигә яраҡһыҙ икәнен аңлайҙар. Улар хәүеф аҫтында. Әгәр улар үлем килеп еткәнгә тиклем тәүбә ҡылып өлгөрмәһә, ахыры насар булыуы мөмкин, уларҙың тәҡдирен Аллаһу Тәғәлә хәл итәсәк.

Әгәр ҙә, киреһенсә, әжәлдәре етер алдынан тәүбә ҡылып, алған белемдәре буйынса эш итә башлаһалар, етешһеҙлектәрен йәшерһәләр, улар беренсе ҡотҡарылған төркөмгә инәсәк. Сөнки, кем тәүбә итә, ул бер ҡасан да гонаһ ҡылмағанға тиң була.

Шайтан ауҙарына эләккән төркөм дә бар. Улар ғилемде байыу, абруй ҡаҙаныу өсөн бер ысул итеп һайлағандар. Белемдәрен донъяуи маҡсаттарына ирешер өсөн ҡулланалар. Шуға ҡарамаҫтан, улар, ғалимдар кейемендә йөрөгәс һәм ғалимдар һымаҡ һөйләгәс, уларға ла Аллаһ та айырым әһәмиәт бирә, тип уйлайҙар. Ысынында, улар йәндәре һәм тәндәре менән был донъя байлыҡтарына бирелгәндәр. Хужаһына бәйләнгән эт һымаҡ. Улар − алданған ахмаҡтар, һәм үлемгә дусар булған төркөмгә инәләр. Улар үҙҙәрен, дөрөҫ эш итәбеҙ, тип уйлағанға, тәүбә ҡылыуҙарына өмөт юҡ. Күрәһең, түбәндәге аятты улар онотҡан: “Эй, иман килтергән кешеләр! Ни өсөн, һеҙ үҙегеҙ эшләмәгәнде һөйләйһегеҙ?” (“Ас-Сафф” сүрәһе, 2-се аят).

Бер ваҡыт Пәйғәмбәребеҙ ﷺ ошо төркөм кешеләре тураһында әйтә:

− Һеҙгә Дәжжәлдән дә ҡурҡынысыраҡ нәмә бар.

Сәхәбәләр:

− Йә, Аллаһ Рәсүле! Нимә ул? − тип һорағандар.

− Насар ғалимдар – тигән Рәсүлуллаһ ﷺ

Эйе, ул ғалимдар Дәжжәлдән дә ҡурҡынысыраҡ. Сөнки Дәжжәлдең маҡсаты кешеләрҙе хаҡ юлдан яҙҙырыу, ә насар ғалимдарҙың телдәрендә донъянан ҡасырға өндәү, ә үҙҙәре ҡылыҡтары менән кешеләрҙе, киреһенсә, донъя байлыҡтарына этәрәләр. «Хәл» (йәндең торошо) теленең «ҡаль» (һүҙ менән өгөтләү) теленә ҡарағанда йоғонтоғо күпкә көслөрәк. Кешеләр ғәҙәттә өндәгәнгә түгел, ә тормошта күргән ғәмәлдәргә эйәреүсән. Ул аҙашҡан ғалимдарҙың һөйләгән һүҙҙәренән йүнәлеп киткәндәргә ҡарағанда, уларҙың ҡылыҡтарына ҡарап боҙолғандар күберәк. Сөнки наҙандар тик ошо төркөм ғалимдарының кәңәштәре һәм дәртләндәреүҙәре арҡаһында донъя байлыҡтарына ынтылалар. Шуға күрә был ғалимдарҙың белеме − кешеләрҙе гонаһҡа этәреүсе бер сәбәп. Бынан тыш, ул наҙандар Аллаһтың рәхимлегенә өмөттәрен юғалтмайҙар һәм ҡайһы бер кешеләр араһында үҙҙәрен яҡшыраҡ тип тоялар.

Эй, ғилем эстәүсе! Һин беренсе төркөмдән булырға тырыш! Икенсе төркөмдән ҡас, сөнки күпме кеше, тәүбәһен кисектереп, ҡапыл үлемгә дусар булып, барыһын да юғалтҡан. Һис кенә лә өсөнсө төркөмдән булып ҡуйма!

Һин шул тиклем түбән төшөп, ҡотолоуға бар өмөтөңдө юғалтыуың ихтимал.

Һәм хәҙер һин: «Ярай, әммә хәҡиҡәттең башы ҡайҙа һуң?» − тип һорай алаһың. «Әйҙә мин үҙемде тикшерәйем» − тип әйт.

Бел, хәҡиҡәттең башы – ул асыҡ күренгән тәҡүәлек. Әммә аҙағы тәүфиҡ була. Тәҡүәһеҙ яҡшы үлемгә ирешеп булмай, ә хәҡиҡәткә тик тәҡүәлеләр генә етә ала. Тәҡүә – ул Аллаһтың ҡушыуын үтәү һәм хәрәмдән тыйылыу. Тимәк, тәҡүәнең ике яғы бар. Артабан мин һиңә ҡыҫҡаса тәҡүәнең нигеҙҙәрен аңлатасаҡмын. Шулай уҡ ҡайһы бер үҙенсәлектәре тураһында һөйләрмен.

(Дауамы бар. Башы гәзиттең үткән һандарында)

Имам Әбү Хәмид әл-Ғазалиҙың «Әҙәптәр» китабынан

Ләйсән Бәхтиева тәржемә итте

2026-04-01 (Шәүүәл, 1447 йыл.) №4.


Ахырзаман – аяҡ аҫтында

Бала саҡта: «Үлем – күҙ менән ҡаш араһында, ахырзаман – аяҡ аҫтында», – тигән һүҙҙәрҙе өләсәй ауыҙынан йыш ишетергә тура килде. Нух пәйғәмбәрҙең туфан һыуынан, тереклектәр донъяһын һаҡлап алып ҡалыуы ла һүҙ урауында аңға һеңдерелде.   Яҙғы ташҡын осоронда, Нөгөш...


«Беҙ урман башҡорто булабыҙ...»

Быйыл башҡорт шағиры һәм мәғрифәтсеһе Ғәли Соҡоройҙоң тыуыуына 200 йыл. Баҫмабыҙҙың бөгөнгө ҡунағы − күренекле шәхестең ижадын, тормошон өйрәнгән билдәле ғалим, филология фәндәре докторы Миңлеғәли Нәҙерғолов.   – Миңлеғәли Хөсәйен улы, һеҙ бер сығышығыҙҙа Ғәли Соҡоройҙоң ижады менән студент...


Балаларға ҡағылышлы им-том йолалары

Әйтеп киткәнебеҙсә, хәҙерге ваҡытта бүҫер (өс йән), күкрәк шешен (мастопатия), тимерәү, күҙгә сыҡҡан арпаны һәм сөйәлде имләү, ҡот ҡойоу, мейе үлсәү кеүек йолаларҙы белгән кешеләр юҡ кимәлендә. Яңы тыуған сабый балалар өсөн бик кәрәкле был йолаларҙы белгән, балаларға шуның менән ярҙам күрһәткән...


Ҡыҙыл ойоҡ

Бер заман бер урманда арыҫлан ауырыған. Был хәбәрҙе ишеткәс, барса януарҙар арыҫландың хәлен белергә ашыҡҡан.   «Бөтәһе лә миңә тоғро!» – тип уйлаған ғорур арыҫлан. Тик төлкө генә бер ҡайҙа ла күренмәгәс, бер аҙ кәйефе төшкән. «Төлкө ҡайҙа?» – тип...


ҺОРАУҘАР ҺӘМ ЯУАПТАР

Әгәр миңә эт ҡағылһа, намаҙ алдынан кейемемде алмаштырырға кәрәкме? Эт үҙе нәжес (бысраҡ) хайуан түгел. Әммә уның шайығы нәжес. Шуға күрә: 1) әгәр һеҙ эткә ҡағылып та, уның шайығы кейемегеҙгә теймәһә, һеҙгә йыуынырға ла, кейем алыштырырға ла кәрәкмәй; шул килеш намаҙ уҡый алаһығыҙ (әгәр ҙә...