IT-дин девирда мусурманди вуч ийида?
Цифровой информациядин асир инсаниятдин цIийи девир хьана. Смартфонар, приложенияр, видеостримингар, мессенджерар – ибур вири чи уьмуьрдиз гьахьнава ва ам дегишарнава. Амма са суал виликдай хьиз къенин юкъузни важиблу яз амукьзава: и технологийрин йигин селда руьгьдин михьивал гьикI хуьда? Яшайишдин вири хилера авай дин Исламди идакай вуч лугьузва?
Къе мусурман виликдай са чIавузни тахьай надир мумкинвилин вилик акъвазнава – цифровой ресурсар жуван имандин хийирдиз ишлемишун. Амма гьа са вахтунда лап къурху кутадай кIвалахдин виликни – интернетда сергьят авачир «азадвилин» эсердик акат тавун. Ихтияр авай ва къадагъа крарин сергьят гьинава? А рекьяй лайихлувилелди гьикI фида?
Технологияр – савкьват я, эгер ваз абур ишлемишиз чизватIа
Къуръан инсаниятдиз эмир гана ракъурна (мана): «КIела!» («Аль-Алякъ» сура, 1-аят) – ва им Мугьаммад Пайгъамбардиз ﷺ лагьанвай сад лагьай гаф я. И гафарилай вагьйудин, насигьатрин ва чирвилерин девир башламишна. Исламди сифте йикъарилай чирвал ибадатдин дережадиз акъудна, адакай Аллагьдихъ ﷻ физвай рекьин галудиз тежер пай авуна.
Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Чирвилер жагъурун – гьар са мусурмандин буржи я» (Ибн Мажагь).
Къе, технологийрин асирда, чирвилер – лап тупIарин кIвенкIверал ала. Смартфонар, планшетар, компьютерар – ибурукай виридакай Исламдин илимдин зурба океандиз гьахьзавай варар хьанва:
- Къуръан ва адан таржумаяр авай приложенияр,
- баянар галай гьадисар,
- фикъгьдай (Исламдин праводай) ва тафсирдай (Къуръандиз баян гунай) онлайн тарсар,
- араб чIалан курсар,
- Пайгъамбардин ﷺ уьмуьрдикай лекцияр,
- гьакIни гзаф маса затIар – вири дуьньядин гьи чкада хьайитIани ачух я.
Бес им Аллагьдин ﷻ патай чIехи нямет тушни? Гила, кIелун патал ва вилик фин патал, яргъариз фин герек къвезвач хьи. РикIивай тир ният ва са-кьве сеферда тупIар илисун бес жезва – ва чирвилер ахъа жезва.
Россиядин регионра руьгьдин идарайри и мумкинвилер ишлемишзава.
Дагъустанда республикадин Муфтиятди важиблу темайрай muftiyatrd.ru сайтдай фетваяр, макъалаяр, Муфтийдин ва алимрин видеообращенияр акъудзава. Islam.ru каналдиз цIуд агъзурралди инсанар килигзава ва адакай алимринни халкьдин арада авай муьгъ хьанва. Чирвилер гун патал, сад-садахъ галаз рахун патал ва руьгьдин куьмек гун патал муфтиятдин социальный сетрикай тамам майданар хьанва.
YouTube-каналар ва Telegram-страницаяр – ибур вири алай девирдин чирвилер къачунин алатар я. Абуру къалурзава хьи, дин ва прогресс – душманар ваъ, союзникар я. Гьакъикъи дин, девирдин эвер гунриз жаваб гуз, гьамиша уьмуьрдихъ галаз сад хьиз фида.
Чирвал – им Аллагьдин ﷻ патай гьуьрмет, къуват ва регьим я
Къе чи гьар садан вилик диндай чирвилер къачунин, дериндай диндин илимар чирунин, иман мягькемарунин ракIарар ачух я. Амукьзавайди анжах са кам авун ва рехъ башламишун я. Къуй алай девирдин технологияр фикирар чукIунин ваъ, Аллагьдиз ﷻ мукьва хьунин алат хьурай. Къуй рикIин сидкьидай тир ниятдалди къачунвай чирвилер гьар са мусурмандин уьмуьрда экв хьурай.
Цифровой уммат: цлар авачир мискIин
Цифровой девирди мензилар терг авуна. Къе чавай жуьреба-жуьре уьлквейрин алимрин насигьатриз яб гуз, онлайн-тарсара иштиракиз, имамриз суалар гуз, са-кьве сеферда тIуб илисна садакьа ва закат гуз жезва. Чаз дуьньядин гьар са пипIе авай чи умматдин игьтияжар аквазва, санал тIалабзава, жуван кIваляй экъечI тавуна диндин стхайрихъ галаз рахаз жезва.
Коронавирус авай вахтунда гьа цифровой шартIар миллионралди мусурманриз чара хьана: мискIинар агалнавай, амма руьгьдин алакъа амай. Онлайн хутIбаяр, видеопередачаяр, таравигь кпIар къалурун – ибур вири рикIерин арада авай муьгъ хьана. Шукур хьуй Аллагьдиз ﷻ, им шаксуз нямет я.
Амма гьа и информациядин океанда хатавал чуьнуьх хьанва. Къе гьар садавай страница туькIуьриз, кьилел тюбетейка алукIиз, инанмишвилелди рахаз ва вич чизвайди хьиз къалуриз жезва. Амма экранда ви вилик квайди вуж я? Алим, вичихъ инанмиш жедай, я тахьайтIа хъсандиз рахаз чидай тапархъан?
Гьайиф хьи, исятда интернет неинки чирвилер къачудай, гьакI радикалар гьазурдай чкани хьанва. Чаз жегьилар экстремистрин ракьара гьикI гьатзаватIа аквазва. Дерин чирвилер авачиз, мягькем хьанвай дуьньядиз килигунин тегьер гвачиз, мискIиндихъ галаз алакъа авачиз, абур алдатмишиз регьят жезва.
Гьавиляй рикIивай тир мусурмандиз къизилдин къайда важиблу я: дин анжах ахтармишнавай, экстремистрин фикирар гвачирбурувай къачу, тIвар алачир никрихъ чуьнуьх тахьанвайбурувай, вуж жемятдихъ, мискIиндихъ, алимрихъ галаз алакъада аватIа, вуж чпин арада чизвайди ятIа ва низ чирвилер агакьарунин цIиргъ аватIа, анжах гьакIан рахунар ваъ, гьабурувай къачу.
Дуьз алимди такIан хьунихъ эвердайди туш, ада Аллагьдиз ﷻ ибадат авухъ эверда. Алимди лозунгралди гьарайдайди туш, ада гьуьрметдивди ва сабурлувилелди чирда. Халис муаллим серверрин сериндик чуьнуьх жедайди туш, ам ученикрихъ галаз санал, ачухдиз акъвазда.
Интернет – им алат я. Ам нямет хьун мумкин я, эгер ваз вуч герек ятIа ва нивай къачузватIа чиз хьайитIа, гьакIни ам ягъалмиш хьунин себебни хьун мумкин я, нагагь сад лагьай гьалтай «муаллимдал» ихтибарвал авуртIа.
Пайгъамбардин ﷺ гафар рикIел хуьх: «Вуж чирвилин рекьяй физватIа, Аллагьди ﷻ адаз Женнетдиз физвай рехъ кьезиларда» (Муслим). Амма чирвилин рехъ – им Google-да гьакIан къекъуьн туш. Ам рикIивай тир ният, сабур ва дуьз муаллимар я.
Къанун ва дин: жавабдарвал – кьве дуьньядани
Бязибур инанмиш я хьи, интернет – им вуч кIантIани лугьуз жедай азад чка я. Амма ам акI туш. Гьукуматдин къанундалдини, диндин къайдайралдини.
Россияда тайин тир къанунар кардик ква:
- РФ-дин УК-дин 280-статья – экстремизмдиз эвер гун;
- РФ-дин УК-дин 205.2-статья – терроризм гьахълу авун;
- РФ-дин УК-дин 282-статья – душманвал къати авун;
- 128.1-статья – буьгьтен вегьин;
- 148-статья – иман гъанвайбурун гьиссер алчахарун;
- Къанун №152-ФЗ – кьилди вичиз талукь тир данныяр хуьн.
Гьатта гьакIан репостни кваз дувандиз элкъуьн мумкин я. Мусурманди и къайдаяр кьиле тухун важиблу я – кичIевиляй ваъ, жуван везифа аннамишна. Чун – чи диндин чин я. Чун гьихьтинбур ятIа – чи къваларив гвай инсанриз Исламни гьахьтинди я.
Амма чилин гьи дувандилай хьайитIани вине авайди ава – Аллагь Тааладин Дуван. Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Инсанди фикир тагана са гаф лугьун мумкин я ва гьа гаф себеб яз Жегьеннемдиз акъатун» (аль-Бухари ва Муслим). Алай вахтунда а гаф – интернетда кхьизвай баян, сообщение, сторис я. Вири кхьизвайди я. Аллагьдихъай ﷻ са затIни чуьнуьх жедач. Гьатта вуна ам чIурайтIани – малаикри ам ктабда кхьенва.
Мусурмандин цифровой михьивал: ирид меслят
- Анжах ахтармишна чирнавай Исламдин приложенияр ишлемиша. Анай вуч хьайитIани къачумир. Имамдивай меслят къалурнавайбурун сиягь къачуртIа хъсан жеда.
- Чизвай алимриз яб це. Сериндикай лугьузвайбуруз ваъ. МискIинда аквазвайбуруз.
- Къанунар кьиле твах. Регъуь жедай затI кхьимир, раиж ийимир. Инсанрин виликни, Аллагьдин ﷻ виликни.
- Хсуси данныяр хуьх. Соцсетра приватность туькIуьра.
- Аялар килигзавай шейэрал гуьзчивал ая. Фильтраяр эциг, аялрихъ галаз рахух. Интернет ваъ, вун адан муаллим хьухь.
- Подпискайриз килиг. Къилих чIурзавай каналар ва страницаяр акъуд. Иман мягькемардайбур алава хъия.
- Технологияр хийир патал ишлемиша. Онлайн садакьа це, зикирриз яб це, мискIиндиз фикир це, аятар чира. Къуй техникади ваз къуллугъ авурай.
Интернет – им имтигьан я. Къарар вуна кьабулзава: «ракъурунал» илисдани ва я «акъудунал», гьуьжетдик экечIдани, я тахьайтIа чуькьни тавуна акъваздани, таб кхьидани ва я жув хуьдани.
Цифровой мусурман – им гьакIан ишлемишзавай кас туш. Ам цIийи девирдиз Ислам тухузвай кас я. Къуй чи цифровой уьмуьр имандин шагьидвал ийизвайди хьурай, Дувандин Юкъуз регъуь хьунин себеб ваъ.
Гафарин ва секинвилин винел гьукум Халикьдинди ﷻ я. Къуй чи гафар чаз суваб гунин себеб хьурай, регъуь хьунин ваъ… инани, гьанани.
