Зам-зам – пак яд

Меккада авай мусурманрин виридалайни кьилин мискIиндивай яргъа тушиз, чIулав къванцивай 18 метрдин мензилда пак Зам-зам цин чешме ава. Ам арадиз атун Ибрагьим ва адан хва Исмаил пайгъамбаррихъ галаз алакъалу я.

Пайгъамбарриз талукь тир тарихда Аллагьдин ﷻ эмирдалди Ибрагьима гьикI вичин уьмуьрдин юлдаш Гьажар гъвечIи хва Исмаилни галаз гила пак Кябе алай дередиз тухвана гьана тунатIа лагьанва. А вахтунда ана я инсанар, я яд авайди тушир. Хумравар авай чанта ва цив ацIанвай къаб туна Ибрагьим хъфидайла Гьажарак секинсузвал акатна ва ада жузуна: «И са касни авачир къумлухда вуна чун нин гуьзчивилик тазвайди я?» Ибрагьима лагьана хьи, бес им Аллагьдин ﷻ эмир я. И гафар ван хьайила Гьажара жаваб гана: «Эгер Халикьди ﷻ ваз зун ина тур лагьанватIа, дуьнья Яратмишнавайдан буйругъ заз бес я». Ахпа Ибрагьима Аллагьдихъ ﷻ элкъвена вичин хизандин гьакъиндай дуьа авуна, пабни хва Адал ихтибарна ва инсанрин рикIера и пак чилиз кIанивал тун тIалабна. Пабни хва Халикьдал ﷻ ихтибарна Ибрагьим Шамдин чилел хъфена.

Гьажара бицIеказ нек гуз ва вичи Ибрагьима тур яд хъваз хьана. Ахпа адани, датIана дидедиз тамашзавай бицIека, цихъ гьараратвал гьиссна. Гьажара яд жагъуриз патарив гвай чкайрилай цIар илитIна. Ам патав гвай Сафа дагъдизни хкаж хьана ва дередай кас-мас аквадатIа лугьуз тамашна. Идалай гуьгъуьниз ам Сафа дагъдилай эвичIна, дередай тIуз катна Марва дагъдал акьахна. Аллагьдивай ﷻ куьмек тIалабиз ам ирид сеферда са дагъдилай эвичIиз, масадал хкаж хьана.

Эхирни Исмаилан кlвачер галай патахъай чиляй яд акъатна. Гьажар гьасятда хцин патав хъфена ва вилериз акур шикилди ам лугьуз тежер кьван шадарна ва мягьтеларна. Адан хцин, гележегдин пайгъамбардин патав михьи-михьи яд авай цин чешме ачух хьанвай ва ада шуршурдал ацалтна ванзавай. Зам-зам тIвар акьалтай и чешме Жабраил малаикди чиле кIвач эцягъайла акъатайди я ва адаз Жабраилан Ракзат лугьузва. «Бес я, бес я, къуй вахъ гьамиша берекатлувал хьурай» («Зам-зам, я мубарак!») - гьарайна Гьажара гъалаба ва шаклувал кваз. И арада шуршурдин ван квахьна, яд секин хьана ва са гъвечIи вирни арадал атана. Гьа икI Вири крар алакьдай Аллагьдин ﷻ регьимлувал себеб яз Гьажарни Исмаил пак чилел яшамиш жез гатIумна.

Са вахт алатайла, абурун патав Ибрагьим хтана ва Халикьдин ﷻ эмирдалди а чилин паквилин гьакъиндай шагьидвалзавай Лишан – Кябе эцигна.

Зам-замдин чешме чилин виридалайни берекатлу чкада – пак Кябедин патав ва Меккадин аль-Гьарам пак МискIиндин къенепата ава. И чешмедай Аллагьдин ﷻ гзаф кьадар пайгъамбарри ва гьа жергедай яз Адан рикI алай Мугьаммад Пайгъамбардини яд хъвана.

Жабира Аллагьдин Расулдин гафар агакьарна: «Аллагьди ﷻ Кябедал тIаваф (ирид сеферда адал элкъуьн), ахпа Ибрагьиман Макъамдин кьулухъ кьве ракатдин капI авур ва ахпа Зам-зам чешмедин яд хъвайи инсандиз вири гунагьар гьалалзава».

Аллагьдин Расулди лагьана: «Зам-зам целди вири азарар сагъариз жеда» (Дайлами). Халис динэгьлиди Зам-зам чешмедай тух жедалди яд хъвада, кьве чин алайда тамамвилелди хъвадач (яни Зам-замдин яд тух жедалди хъун тавун кьве чин алайвилин лишан я).

Зам-зам цин аламатдин ерияр

Зам-зам яд хъвайила инсанди хуш дад гьиссда. Ам чIур жедач, ада гишинвални квадарда ва Аллагьдин ﷻ эмирдалди ада азарарни сагъар хъийида. Ибн Аббаса ахъайна хьи, Пайгъамбарди лагьана: «Зам-зам ци вуна рикIе вуч мурад аваз хъвазватIа, гьам кьилиз акъудиз куьмек гузва» (Ибн Мажагь). Ибн Аббаса гъавурда твазва: «Эгер яд хъвана вун сагъ хъхьайтIа, вун сагъарайди Аллагь ﷻ я; эгер вуна ам тух хьун патал хъванатIа, вун тухарайди Аллагь ﷻ я; эгер вуна ам гьарарат алудун патал хъванатIа, ви гьараратвал алудайди Аллагь ﷻ я; эгер вуна ам вун хуьн патал хъванатIа, вун Аллагьди ﷻ хуьда».

Ида а кардин гьакъиндай шагьидвалзава хьи, эгер и чешмедай яд хъвадалди вилик инсанди Аллагьдивай ﷻ са вуч ятIани тIалабзаватIа, адан дуьа кьабулда.

Виридаз аламат жезвайди а кар я хьи, агъзур йисар идалай вилик, Ибрагьим пайгъамбардин девирда арадал атай и гъвечIи вир гилани зияратчияр гьар юкъуз целди таъминарзавай чешме яз ама.

Зам-зам – им Жабраил малаикдин чешме я, Аллагьдин ﷻ эмирдалди ва и цин куьмекдалди Исмаилан цихъ гьараратвал алуднай.

Абдуллагь Ибн Аббаса чал Пайгъамбардин ﷻ гафар агакьарна: «Начагъвилин ифин Жегьеннемдин цIу арадал гъизва, ам Зам-замдин целди алуд».

Ислам кьабулдайла ва Меккадиз атайла вичиз акур дуьшуьшдикай Абу Зарр Гъифариди суьгьбетна: «Аллагьдин Расулдин пайгъамбарвиликай хабар агакьайла за Меккадиз фин кьетIна ва аниз агакьайла, за адакай хабарар кьаз башламишна. Хъсанвал такIан инсанри зал гьужумна, зун гатана ва зун жув-жувалай фена чилел алукьна. Са арадилай жув-жувал хтайла, зун Кябедин патав катна ва адан къвалав чуьнуьх хьана. Заз ана йифиз тlаваф ийизвай Аллагьдин Расул акуна ва за адаз салам гана. Гьа арада Аллагьдин Расулди зун Меккадиз мус атайди я лагьана, завай хабар кьуна. За 30 югъ идалай вилик атайди я лагьана, жаваб гана. Ахпа ада завай вун тIуьналди ни таъминарна лагьана жузуна. За лагьана хьи, Зам-зам целай гъейри за мад са затIни дадмишнач. Зи жавабдин ван хьайила, Аллагьдин Расулди лагьана: «Дугъриданни, и пак яд вири жуьредин хуьрекрилай хъсан тIуьн я».

Вичин ктабда зурба алим Тажудина кхьенва: «Са сеферда гьикI ятIани алим Мугьаммад бин Исгьакъ бин Гьузеймавай хабар кьуна: «Ахьтин дерин чирвилерин дережадив вун гьикI агакьна?» Ада дамах тавуна жаваб гана: «Бес Аллагьдин Расулди лагьайди я хьи, инсанди Зам-замдин яд гьихьтин макьсад рикIе аваз хъвазватIа, гьа кар кьилизни акъатда. За чирвилер артух хьун патал дуьа авуна ва яд хъвана, Аллагьдини ﷻ зи мурад кьилиз акъудна».

Нахушбур сагъарзавай яд

Зам-замдин ци михьиз умуд атIанвай инсанарни сагъар хъувурвилин мисалар яргъал девиррин тарихда гзаф хьанва.

Гьахьтин мисалрикай сад, алай вахтунда кьилел атай са дуьшуьшдикай Кувейтдин журналист Гнейм аль-Мотейриди ахъайна. Лейкемия азар квай адан гъвечIи стха Талялаз Эр-Риядда Америкадин духтурри операция авуна ва кьулан тарцин мефтl дегишарна. Са шумуд вацра ада духтурри теклифнавай дарманарни ишлемишна, амма гьалар хъсан ваъ, генани чIур жезвай. Кьилин чIарар вири аватна, бедендиз хирер акъатна. Мезни хирери кьуна, адавай хуьрекни нез хъжезмачир. 20 йиса авай жегьил гада кlарабрин харадиз элкъвена. Сагъ хъхьунин умуд атIайла, багърийри ам умра (гъвечIи гьаж) авун патал Меккадиз тухун кьетIна. Зияратчияр авай мугьманханада са зияратчиди адаз Зам-замдин цел чуьхуьз, вич кьак азардикай гьикI сагъарнатIа ахъайна.

Талялани гьада хьиз вич цел чуьхуьз, ам хъваз хьана. Кьуд йикъалай адан бедендал алай хирер кьурана, мадни са шумуд югъ алатайла абур михьиз квахьна, анжах гелер аламукьна. Мезни сагъ хъхьана.

Са вахт алатайла Талял кIвализ хъфена ва са йисалай ам саки сагъ хъхьана. И кар акурла мукьвабуру Меккадиз эпилепсия азардик начагъ кьуд йиса авай руш тухвана. Ада 15 юкъуз пак яд хъвана. Анлай инихъ гзаф йисар алатна, амма руш садрани вич-вичикай фенач (припадок хъхьанач).

Кьак (рак) азар сагъарзавай яд

Куьн куьмекдалди Зам-зам цихъ сагъардай такьат аватIа, алимривай сакIани лугьуз жезвач.

Саудовский Аравиядин информациядин министерстводи акъуднавай буклетда хабар гузвайвал, кьиле тухвай вири жуьрейрин ахтармишунри тестикьарна хьи, халкьарин арада авай стандартрал гьалтайлани, Зам-зам яд хъуниз кутугнава. ОАЭ-дай тир химик Адель Атыйяди пак цин химиядин анализар авуна ва нетижаяр «Аль-Иттигьад» газетда чапна. Абуру къалурзавайвал, химиядин рекьяй яд туькIуьрзавачтIани, адак зиянлу ва органический шейэр квач. ГьакI сагъламвилиз зиянлу тир фосфатар, сульфатар, нитратар, цур, кьуркьушум, никель, кобальт, алюминийни квач. Гьа са вахтунда инсандин организмдиз чарасуз герек кальций, магний, сода, поташ ва маса микроэлементар ква.

Амма лугьун лазим я хьи, цик квай и шейэрихъ вири азарар сагъардай аламатар авайди туш. ГьакI хьайила, Зам-зам цин азарар сагъардай къуват Аллагьдин ﷻ къудратдилай, Ада циз гузвай берекатдин такьатдилай аслу я.

Зам-замдин яд Европадин уьлквейрин са жерге лабораторийрини ахтармишна ва абурун нетижаярни виликан лабораторийри авурбуруз тешпигь хьана.

Зам-зам цик кальций ва магний гьикьван ква?

Адетдин цик, Зам-замдив гекъигайла, магнийдин ва кальцийдин кьелер тIимил ква. Белки, гьавиляй ада рекьера галат хьанвай зияратчийриз къуватарни хгузва.

Зам-замдик фторидар хьуниз килигна, адан бактерицидный ерийрихъ пара менфят ава.

Гьикьван гзаф квез чир хьайитIа, гьакьван куьн мягьтелни жезва ва вири крар алакьдай Аллагьди ﷻ яргъал тир вилаятрайни и къумлухрин макандиз къвезвай зияратчийриз пишкеш яз ракъурнавай и цин зурба аламатрихъ инанмиш жез гатIумзава.

АкI ятIа ша чна къимет гун ва Вири крар алакьдай Аллагьдин ﷻ зурба пишкешдикай менфят къачун!

Дегиш тежезвай яд

Йисар гьикьван къвез физватIани, Зам-замдин яд дегиш тахьана, вичин ерияр квахь тавуна амукьуни мадни ажайибвилел гъизва. И делилни Меккадиз физвай ва жуьреба-жуьре къапара аваз чеб яшамиш жезвай чкайриз Зам-замдин яд хутахзавайбурувай тестикьариз жеда. Ам абурун кIвалера йисаралди амукьзава, амма адан дад, атир, ранг дегиш жезвач. И кар цIувад йис идалай вилик Пак тир Меккадай Зам-замдин яд гъанвай ва гилани ам хуьзвай зи чир-хчирдини тестикьарна. А цик са дегишвални акатнавач.

Эхирдайни заз гьаждал ва я умрадиз физ кIанзавайбурухъ элкъвена лугьуз кIанзава. Пак тир Меккадиз ва нурлу Мединадиз акъатайла, жезмай кьван гзаф Зам-замдин яд (къайи тушир) хъухъ. Ам мугьманханадизни (гостиница) хутах. Минада, Арафада ва Муздалифадани ам квев гваз хьурай.

Зам-зам цин лап хъсан ерияр:

Ам са чIавузни квахьзавач: и чешме садрани кьуранач. Вири вахтара вир сад хьиз цив ацIанва.
Ам гьамиша кьелерин са еридикай (состав) ибарат я: Кьелерин ерини, цин дадни гьич дегиш хьанач.

3.Хъуниз кутугун: и яд хъуниз кутугнавайди тирди садрани шаклувилик кутурди туш. Вири алемдин пипIерай гьар йисуз Кябедал гьаждал ва я умрадиз физвай зияратчийри садрани Зам-замдин целай наразивалнач, датIана цихъ къанихвал, галатун алудзавай и цикай лезет хкудна.

Адахъ сад хьтин дад хьун: Адетдин цин дад дегиш жезвайди я, амма Зам-зам цин дад дегиш тахьана амукьзава.
Азарар арадал гъидай микроорганизмаяр ва бактерияр а це тахьун: шегьерра авай хлордалди ва химиядин маса шейэралди михьзавай церихъ галаз гекъигайла, Зам-замдин яд икI михьзавач. Маса чешмейрин ятарик жуьреба-жуьре микроорганизмаяр, микробар акатзава ва ибуру дад чIурзава, нагьакьан ни арадал гъизва. И кардиз це экъечIзавай жуьреба-жуьре набататрини таъсирзава. Амма Зам-замдин вире ихьтин гьалар арадиз атун малум туш.

Зам-зам – пак яд