Главная

ИИ хийир яни, тахьайтlа зарар?

ИИ хийир яни, тахьайтlа зарар?

Нейросетар вучар я, вучиз абуру чи яшайишдин вири хилериз, гьа жергедай яз искусстводиз таъсирзава?

 

ТIебии тушир нейросеть (ИИ) - им ишлемишнавай делилар гьисабдиз къачунин куьмекдалди жуьреба-жуьре тапшуругъар кьилиз акъудзавай компьютердин программа я. МасакIа лагьайтIа, нейросетар инсандин мефтIедиз ухшар ава, и программадини инсандин мефтIеди кIвалахунин къайда сад я.

Ша чна са декьикьада цава авай самовар фикирдиз гъин. Куь мефтIеди гьасятда шикил арадал гъизва: вили цав, памбаг хьтин хъуьтуьл цифер ва абурун арада гимишдин ранг алай самовар. ИкI, нейросетдивай и шикил неинки фикирдиз гъиз, гьакI ам гьакъикъатдизни элкъуьриз жезва, вични и кар куь мефтIеди авур йигинвилелди. Им гьич инанмиш тежедай хьтин, аламатдин, гьа са вахтунда кичI кутадай гьакъикъат я.

Са патахъай, тIебии тушир интеллектдивай (ИИ) мумкинвилерин сергьятар гегьеншариз жезва, месела, кIвалахдин тежриба авачир ксар патал тапшуругъар кьезилариз, гьакIни адан куьмекдалди гзаф кьадар тежрибаяр (экспериментар) кьилиз акъудиз. Муькуь патахъай килигайла, ихьтин материалрик кьезилдаказ тIем акакьуни шаблонар, хийир авачир шейэр гзаф хьунал гъида. Амма виридалайни гзаф кичI кутазвайди им туш. Кар ана ава хьи, къалп шикилрилай гъейри, ИИ-дивай музыка, шиирар, художественный эсерар, гьатта видео арадал гъиз жезва, квелай гьакъикъи шейэр къалпбурулай тафаватлу ийиз алакьдач.

Ихьтин технологияр арадал атунихъ са манадинбур тушир нетижаяр ава. Мисал яз, Интернетдин къурулушда «фейк», яни къалпбур тир, компьютердин программади арадал гъизвай искусстводин эсерар мукьвал-мукьвал пайда жезва. Абур «къалпбур» яз гьисабзава, вучиз лагьайтIа компьютердивай вичин «кьилелди» са вуч ятIани туькIуьриз жедач: ада, инсанди туькIуьрнавай шейэрин паяр къачуз, я тахьайтIа икьван чIавалди авай са квекай ятIани цIийиди арадал гъизва.

Гьаниз килигна, искусствода стилрин копияр, плагиат мукьвал-мукьвал гьалтзава. Амма и кIвалах чIуру ният авачиз ва инсан тушир системади арадал гъанва эхир. Гьаниз килигна, нейросетриз авай ихтияррин месэла арадал къвезва. Stability AI лугьудай нейросеть, плагиат гьазурун себеб яз, гьатта суддиз вуганва. Нейросетри искусстводиз гьеле гиламаз ийизвай таъсирдиз фикир гайила, инсаниятдин яшайишдин маса хилер, месела, образование квел гьалтдатIа, фикирдиз гъиз кичIе жезва. Абурукай гьар сада чаз зурба дегишвилерал гъидай гьам лайихлувилер, гьамни кимивилер аквазва. И дегишвилер хъсанбур, тахьайтIа писбур жедани, нетижа куьне хкуд, гьуьрметлу газет кIелзавайбур.

 

Аида Ражабова

2026-09-01 (Рабиул аввал 1448 г.) №9.


Мусурманди йикъан къене авуна кIанзавай крар

Пайгъамбардин ﷺ гьадисда лугьузва: «Женнетда инсан Аллагь ﷻ рикIел алачиз акъудай нефесдилай ва хийирлу, хъсан кар тавунилай гъейри сефилардай са затIни жедач». Имам аль-Гъазалиди кхьизва: «Инсандин гьар са нефес – им багьа гевгьер я, вичиз къимет авачир. Эгер ам ахъаяйтIа,...


Хуьруьга мавлид-межлис

16-августдиз Ахцегь райондин Хуьруьгрин хуьре Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ хайи Рабиу-ль-Авваль вацраз талукьарнай гурлу мавлид-межлис кьиле фена. Ам хуьруьн имам Абдурагьманов Мугьаммадсабира хуьруьн жемятдин куьмекдалди тешкилнавай.   Адет тирвал Къуръандин келимайралди ачухай мярекат Кьурагь...


КIвалах гъиляй акъатна кIанзавач

За кьилдин касдин клиникада медсестра яз кIвалахзава. ЧIехиди дегиш жедалди вири хъсанзавай. Гила чи хиве цIийи везифаяр хутазва, абурай пул гузвач, гьамиша себебсуз тахсирар кутаз алахъзава. КIвалах бегенмиш я, экъечIиз кIанзавач, амма ихьтин рафтарвални эхиз кIанзавач. За вуч...


Кьейибуруз ван къвезвани?

Суал: Кьейибуруз чан алайбуру лугьузвай гафарин ван къвезвани?   Жаваб: Бадр гъазават куьтягь хьайила, Пайгъамбар ﷺ кьенвай кафиррин патав атана, абурухъ элкъвена рахана. И арада патав гвай Умар асгьабди Пайгъамбардивай ﷺ хабар кьуна: «Я Аллагьдин Расул ﷺ! Вун кьейибурухъ галаз...


СУАЛ-ЖАВАБ

  Газет кlелзавай гьуьрметлу стхаярни вахар, чи газет вёрстка ийизвай гада гъалатl хьана ва алатай нумрада ада гьижабдихъ галаз алакъалу суалдин жаваб яз кицlин нежесдин патахъай ганвай жаваб эцигна. Гъил къачун тlалабзава. А суал ва адан жаваб чна и нумрадиз, агъадихъ хгуда....