Урбеч: Дагъустандин ширинлух

Дагъустанвийрин рикI алай урбечди Россиядин туьквенра суперфудрин арада машгьурвал къазанмишна. Урбеч – им ракъинин нурарин дармандин къуват авай тIебии недай затI я. Сир туш хьи, ахьтин михьи затIарин къуватди чи фикирриз ва гьиссериз хъсан эсер ийизва.

Тарих ва арадал атун

Урбечдин ватан – Дагъустан я ва адан тIварни «урба» гафунилай арадиз атанва, ам урус чIалаз таржума авурла «лён» (куш) лагьай чIал я. Сифтедай ам анжах кушунин финикай къванцин регъвера регъвена ийизвай, амма вахтар финивай яваш-явашди маса жуьреярни акъатна. Урбеч гьазурунин сад лагьай рецепт рагъэкъечIдай патан ашпазрин 17-асирдин кхьинрай жагъана. Чи йикъара ам Дагъустандин кухнядин галудиз тежер пай хьанва. Ада вичел фикир дагъустанвийрин яргъи уьмуьрарни себеб яз желбна.

Урбеч – финикай ва хвехверикай авунвай чандиз кфет авай затI я, ада иммунитет мягькемарзава ва къуват гузва. Ам фал элкъуьрзава, шурадик акадарзава, хапIайриз, ширин шейэриз ва гьатта къагьведизни вегьезва. Месела, бадамдин урбеч квай айс-къагьве рикIелай алатзавач – адахъ мад тежер хьтин дад гала!

Урбечдин жуьреба-жуьре дадар

Исятда базарда урбечдин гзаф жуьреяр ава. Абурукай гьар садаз надир хас тир лишанар ава. Виридалайни машгьур жуьреяр:

1. Кушунин финикай авунвай урбечдик кушунин гъери ква, ада лагьайтIа, балугъдин гъери эвез ийизва. Кушунин гъеридик амай хъчарин гъерийрилай Омега-3 хейлин гзаф ква. Биолог, диплом гвай фитотерапевт, нутрициолог, биологиядин илимрин кандидат Геннадий Алексеевич Гарбузова лугьузвайвал, сагълам инсанар патал Омега-3-дан суткадин муьгьтежвал 140%-дал кьван бегьемарун патал йикъа кьве чIехи тIур урбеч тIуьн бес жезва. Кушунин гъери атеросклероз ва гзаф кьадар хкатна куьтягь тежезвай азарар сагъарун хъсандиз ва фад кьиле финиз куьмекзавай клиникада ахтармишнавай жуьрейрикай сад я, гьакIни ада кьакунихъ галаз женг чIугунин карда важиблу чка кьазва.
2. Машмашрин урбеч – виридалайни раиж тир ва лап менфятлу жуьре я, ам машмашрин цилерикай ийизва. Ам никотиновый кислотадалди, магнийдалди, кальцийдалди, цинкдалди, ракьуналди ва фосфордалди девлетлу я. И урбечди къен кIеви хьайила хъсан куьмек гузва, нервийрин къурулушдин сагъламвал хуьзва, стрессдин гьал кьезиларзава ва ахварин ери хъсанарзава.
3. Кунжутдин урбечдик гзаф кальций ква (100 граммдик 800 милиграммдал кьван), им некIедик квайдалай са кьадар гзаф я. Ам гьакIни ракьуналди, фосфордалди ва А, С ва Е витаминралди девлетлу я. И урбеч иммунный къурулуш мягькемариз куьмекзавай ва тIуьр затIар иливаруниз хъсан таъсирзавай антиоксидантрин халис чешме я. Дишегьлийриз беденда ракьунин кьадар къайдадик хьун патал ам ишлемишун меслят къалурзава.
4. КIерецрикай авунвай урбечдик магний, ракь, фосфор, цур ва жуьреба-жуьре витаминар ква. Ада рикIин ва мефтIедин кIвалах хъсанарзава, тIуьн цIуруруниз куьмекзава ва иви тIимил хьунин вилик пад кьун патал хийирлу хьун мумкин я.
5. Бурандин урбечди бурандин цилерин вири менфятлу хас тир лишанар хуьзва, абурук акатзава: витаминар (А, В, С, К, Д, Е), минералар (кальций, селен, цинк, магний, цур, калий, ракь, марганец ва фосфор) ва бязи аминокислотаяр (глутаминовый ва линоленовый). Ада ахвар къайдадик кутаз, гуьгьуьл хъсанариз ва рикIинни дамаррин къурулушдин сагъламвал хуьз куьмекзава.
6. Фисташкайрин урбеч Е витаминдалди девлетлу я, ам лагьайтIа, антиоксидантный кIвалахдалди ва беден жегьил хъхьуниз куьмек гуналди къуватлу я, гьакIни С витаминдалди ва В кIватIалдин витаминралди, калийдалди, фосфордалди, магнийдалди, кальцийдалди ва ракьуналди. Урбечдин и жуьре цурунин, марганецдин, белокрин ва пегьриздин (диетадин) клетчаткадин лап хъсан чешме я. Ада рикIин сагъламвилиз, вилерин ишигъдиз ва хамунин жегьилвилиз хъсан таъсир ийизва.
7. Расторопшадин урбеч а набататдин финикай авунва. Ам экьи хьун патал адак ракъинин цуькведин тум акадарзава. И урбечдик гзаф минералар (кальций, магний, марганец, цинк ва цур), В кIватIалдин витаминар, гьакIни F ва К витаминар ква. Ада лекьрен кIвалахдиз ва тIуьн цIурурунин къурулушдиз хъсан патахъай эсер ийизва.

Сумая Тлисова