Дуьгуьдикай авай хийир
ТIебиат гзаф чими, кьурай ва юкьван гьалдинди я. Пайгъамбардин ﷺ гьадисда лагьанва: «ТIуьнин агъа як я, адалай гуьгъуьниз – дуьгуь» (аз-Загьаби, Абу Нуайм).
Алиди агакьарай гьадисда лугьузва: «Дуьгуь дарман я ва ада са начагъвални авач (бедендиз зарар)» (аз-Загьаби). «Аль-Агькаму ан-Набавия» ктабда икI лугьузвай гьадис гъанва: «Аллагьди гьар са недай затIуна менфят ва зарар, дарман ва начагъвал тунва, дуьгуь квачиз. Ада Аллагьди ﷻ анжах дарман ва менфят тунва».
«Тасхил уль-Манафи» ктабда кхьенвайвал, Пайгъамбарди ﷺ лугьудай хьи, дуьгуьда берекат ава. Эгер дуьгуьдикай некIедин хапIа ргана ва ам шекер алава хъувуна пуд юкъуз тIуьртIа, ада кьилин мазуладикай куьмек гуда, ва им ахтармишнавай дарман я. Адалай гъейри, дуьгуьдин хапIади цварадихъ галаз иви къведайла куьмек гуда.
«АтI-ТIибу ан-Набави» ктабда аз-Загьабиди кхьизва хьи, къуьлелай гуьгъуьниз виридалайни хъсан тIуьн дуьгуь я. Эгер ам шекер кваз ишлемишайтIа, ам хъсандиз цIрада ва ада сагъ хъжез ва сагълам ахвар хьуниз куьмек гуда. Индиядин агьалийри лугьузва хьи, дуьгуь виридалайни хъсан тIуьн я ва виридалайни хийирлу, эгер ам бугъ алахьзамай чиг некIедихъ галаз ишлемишайтIа. ГьакIни абуру лугьузва хьи, тIуьниз анжах дуьгуь ишлемишуни тамам сагъламвал аваз яргъалди яшамиш жез куьмек гузва.
ЦIегьрен дуркIунрал алай пидихъ галаз ргай дуьгуьдин гъуьруь ратар къайдадикай хкатайла куьмек гузва. Михьай дуьгуьдик протеин (8%-дал кьван), жирар (1%), углеводар (80%) ква. Дуьгуь В ва Е дестейрин витаминралди девлетлу я. Дуьгуьдик 12,5% яд, 3% протеинар, 78% крахмал, 3% эфирдин набататдин ягъ, гьакIни минеральный кьелер, калий, кальций, ракь, фосфор ва маса витаминар ква. Ифин алайла дуьгуь вегьена тур яд шекер ва са цуру шей кваз гуда. ГьакIни ам дуркIунрин азарар авайла ва цвар кьаз тежедайла ишлемишда. Дуьгуьдин цин клизмайри ратара авай воспаленидикай ва ана ирин къведай хер авайла сагъар хъийизва. Дуьгуьди виниз тир давление авайлани куьмек гузва. Дуьгуь ругур ва я ам вегьена тур яд чIехибурун ва аялрин хук чIур хьайила ишлемишда: дуьгуьдин яд йикъа са шумуд сеферда хъун лазим я.
