РикIин сидкьивал
РикIин сидкьивал
РикIин сидкьивилин асул-мана
Квез чир хьухь хьи, рикIин сидкьивал (ихлас) – им вири крар къалурун патал авуникай михьи авун я. РикIин сидкьивал къалурун патал крар авуниз акси я. Эгер инсанди кар къалурун патал авунвачтIа, ам ада рикIин сидкьидай авунва. Къалурун патал крар авун (рияъ) лагьайтIа – им инсан вичин хъсан крар ва ерияр къалурун (ва я халкьдиз малумарун) себеб яз, инсанрин рикIера чка кьаз чалишмиш хьун я. Месела, инсандиз вичин ибадат ва маса хъсан крар инсанриз акуна кIан хьун. Аллагь Таалади пак гьадисда лагьанва: «РикIин сидкьивал – им Зи сирерикай са сир я, ва ам За Зи лукIарикай Заз кIан хьайидан рикIел ихтибар авуна».
Квез чир хьухь хьи, Аллагьдихъ ﷻ галаз алакъалу рикIин сидкьивал крара, гафара ва мал-девлетда жезва. Аллагь ﷻ Сад тирвилин терефдаррин гьар са дережадиз вичин шартIар ава. А шартIар ихьтинбур я: инсанрикай са касдилай хийир ва я зарар атун мумкин тирди гьисаб тавун ва гьакIни са кар ийиз къадагъа авун адалай къвезвайди фикир тавун, «зун», «чахъ галаз», «чаз», «чи фикирдалди» хьтин гафар метафора хьиз ва я рикIелай алатна ишлемишай дуьшуьшар квачиз, лугьун тавун. Вучиз лагьайтIа инсандин къастуниз жезвай крар гекъигун Аллагьдиз ﷻ чинеба юлдаш гъунай (ширкдай) гьисабзава. Аллагь Таалади лагьана (мана): «Аллагьдиз ибадат ая ва Адаз затIни юлдашвиле гумир» («Ан-Нисаъ» сура, 63-аят). Ина «са затIни» гаф кьетIендиз къалурнава, адак акат тийизвай затI авачирди къалурун патал.
Са муьруьдди вичин Раббидивай ﷻ гунагьрилай гъил къачун тIалабдайла икI лагьана: «Я зи Рабби ﷻ, залай гъил къачу! Гьакъикъатда, Ваз са затIни шерик тагай гьар са касдилай гъил къачуда лагьана, Вуна гаф ганва, ва Ваз чизва за садрани Ваз юлдаш тагайди». А чIавуз адаз чинебан сесинин ван атана: «Гьатта нек гъайи юкъузни?!» А вахтунда муьруьддиз регъуь хьана, вучиз лагьайтIа адан рикIел хтана са юкъуз адаз хъун патал нек гъайиди ва ада икI лагьайди: «НекIеди заз зиян гуз кичIезва». Аллагьди ﷻ и гафар ширкдай гьисабна, вучиз лагьайтIа муьруьдди зиянни нек сад-садахъ галаз алакъалу авуна. Идакай фикир ая.
Къалурун патал крар авуникай сагъарун
Квез чир хьухь, низ михьиз а еридикай (къалурун патал крар авуникай) къутармиш жез кIанзаватIа, ам тамам руьгьдин устаздихъ муьгьтеж я, ва ам михьиз адахъ ихтибарлу хьун лазим я. Руьгьдин устазди ам течир рекьяй тухун патал ва Аллагь Таала чир хьунал агакьарун патал акI авун чарасуз я. Вучиз лагьайтIа а рекьиз (тIарикъатдин рекьиз) гьахь тавур кас вичин ибадатда дережадиз акъатдач, ам вичин нефсинихъ галаз санал вилик тефиз акъваззава. Нагагь азаб чIугвазвай кас рикIин сидкьидай тIарикъатдин рекьиз гьахьнайтIа, ада инсанрин вири крарин гьакъикъи Халикь ﷻ Аллагь Таала тирди аннамишдай. А чIавуз адаз амукьдайди вичи ийизвай крар вичихъ ва вичин къастунихъ анжах шикилдалди (образдалди), метафора яз (яни вичин асул манада ваъ, маса манада, тешпигь патал ишлемишнавай гаф яз) алакъалу авун я. А вахтунда инсан вичин бедендин паяр са ни ятIани идара ийизвай ва юзуриз тазвай алатар хьиз кьабулиз гатIумда. Ада аннамишда хьи, Аллагь Таалади адан бедендин паяр юзурзава ва абуруз къуват ва куьмек гузва. Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Заз зи умматдин патахъай чинебан ширк авунилай гъейри, са кардихъайни кичIезвач, ам лагьайтIа – къалурун патал крар авун я».
Къалурун патал крар авуникай сагъарун четин кар я, вучиз лагьайтIа а ери инсандин рикIик акахьнава ва ана дувул янава. Ам сагъарунин четинвилин себеб ам я хьи, инсанрин арада авайла адаз абур гьамиша къалурун патал крар ийизвайбур яз, абуру сада-садалай гьикI тарифар ийизватIа ва гьикI чеб виридалайни хъсан патахъай къалурзаватIа аквазва.
Имам аш-Шаараниди лагьана: «Ибадатдал машгъул гьар са касди Аллагьдилай ﷻ гъейри, Ада ихтияр таганвай са маса затIни вичин мурад авунва. А лишандалди инсанар са шумуд жуьредиз пайиз жеда:
1. Чпин чирвилерин ва маса хъсан крарин куьмекдалди инсанрин рикIера тайин чка кьаз, машгьурвал ва гьуьрмет къазанмишиз, инсанрин арада кьакьан чка кьаз алахъзавайбур.
2. Чпин чирвилерин, крарин куьмекдалди чпин дережа хкажиз алахъзавайбур, аламатар (керематар) ийиз алакьунин пай гунихъ, дуьньяда жезвай крариз эсер авунихъ, целай финихъ, лув гунихъ ва чинебан чирвилер хьунихъ къанихзавайбур.
3. Чпин чирвилералди ва краралди дуьньядин мурадрихъ калтуг тийизвайбур, амма анжах Женнетда чка, гуьзел Женнетдин гьуьруьяр ва эхиратдин уьмуьрдин маса хъсан затIар кIанзавайбур.
4. Чпин чирвилерин ва крарин куьмекдалди Жегьеннемдин цIукай, гьахъ-гьисабдин кичIевиликай ва Дувандин йикъан жазадикай къутармиш жез кIанзавайбур. ГьакIни Аллагь Таалади инсанриз эхиратда гьазурнавай азиятрикай ва бедбахтвилерикай къутармиш жез кIанзавайбур.
5. Чпин чирвилерин ва крарин куьмекдалди Аллагь Тааладиз мукьва жез, Адан разивал ва Адахъ кIанивал къазанмишиз кIанзавайбур.
6. Аллагь ﷻ дугъриданни ибадат авуниз лайихлу тирди аннамишунилай гъейри, чпин чирвилерикай ва крарикай са затIни къачуз алахъ тийизвайбур. Ахьтин касди вичин къуватдик ва гужлувилик далу агалдзавач ва вичин вири крар рикIин сидкьидай, Аллагьдихъай ﷻ кичIела ийизва. Ада гьисабзава хьи, вичиз эмирнавай тегьерда ибадатда гьатта руквадин гъвелен кьадардин кьванни вичин везифаяр тамамарнавач. Ахьтин муьруьд хкянавай инсанрин рикIин сидкьивилин дережадиз хкаж жезва ва а дережада ибадатдин гьар са лап гъвечIи пайни вилик квай вад жуьре инсанрин агъзур йисан ибадатдиз барабар жезва. «Ибриз» ктабда лагьанва: «Савкьватар ва няметар къачун патал вуна авур вири крар – Аллагь ﷻ патал авурбур туш».
Инсанри Аллагь ﷻ патал ваъ, анжах чпин темягькарвилин мурадралди ва итижралди авур крарикай гьич хийир авач. Ахьтин крари Аллагь Тааладивай анжах яргъа ийизва, вучиз лагьайтIа абуру Аллагьдин ﷻ эмиррин асул-манадиз аксивалзава. Аллагь Таалади лагьанвачир хьи: «Куьне крар куь мурадар патал ая, За лагьайтIа, квез чIехи сувабар гуда». Аксина, Аллагь Таалади лагьана (мана): «Куьне Заз рикIин сидкьидай ибадат ая, За квез хъсан сувабар гуда». ГьакI хьайила гьар гьи кар ийиз хьайитIани, чи ниятар анжах Аллагь Таала патал хьун лазим я.
Гьикьван алчах ва авам я лукI, вичи ийизвай крари гьатта чIарчIин кьадарда кьванни аваз хъсанвал гъин тийизвайди чиз, эгер ада вичин краралди няметар ва савкьватар къазанмишзава лагьана фикирзаватIа! Чун ва чи крар Аллагь Таалади халкьнавайла, Адан регьимдик далу агалд тавуна, гьа крарай сувабар хьуник чавай гьикI умуд кутаз жеда?! Амма Аллагьдин ﷻ патахъай къайгъусуз хьуни чи рикIер буьркьуь ийизва. Адакай чун хуьх, я Аллагь ﷻ!
Квез чир хьухь хьи, къалурун патал крар авунин (рияъдин) ва жувакай хъсан фикир хьунин (ужбудин) дарман – мукьвал-мукьвал Аллагь Таала рикIел гъун (зикир авун) я. Шейх-устазди, и кар патал якъин ихтияр авай, а зикир акьван чIавалди муьруьддин рикIе твазва (талкъин ийизва) хьи, та адан рикIе гьакъикъи Аллагь Сад тирвал (тавгьид) пайда жедалди ва та муьруьддиз вичин вири крар анжах Аллагьди ﷻ халкьнавайди аквадалди. А крара лукIраз вичин тIварцIелай гъейри са затIни талукь туш.
Чи шейх Абдуррагьман аль-Асавиди лагьана: «Къалурун патал крар авуникай инсан азад жедач, та ам вири крар халкьзавайди ва гьерекатдиз гъизвайди анжах Аллагь ﷻ тирди аквадай дережадиз акъатдалди». Ам анжах муьруьд тамамвилиз акъатайла жеда. Аллагьдиз ﷻ хъсандиз чида!
