Иманди дуьзвал истемишзава

Эвел алатай нумрайра

19. Йикъа шумуд сеферда куьне гунагьрикай туба ийизва, Аллагьдин ﷻ жазадихъай кичIела, мад абур хъувун тавунин ният аваз? Жувавай хабар яхъ, куьн садра кьванни Аллагьдихъай ﷻ кичIевал гьиссна шехьайди яни?

Аллагьди ﷻ Къуръанда лагьана (мана): «Абуруз Мергьяматлудан аятар кIелдайла, абур саждадиз аватзавай ва кIевиз шехьзавай» («Аль-Марьям» сура, 58-аят). Яни куьнни гьабур хьиз хьухь («Тафсир аль-Жалалайн»).

Садра йифиз аль-Гьасан шехьиз ахварай аватна. Вичин кIеви шехьуналди ада кIвале авайбур вири ахварай авудна. Адавай вуч хьана лагьана хабар кьурла, ада лагьана: «Зи рикIел за авур гунагь хтана ва зун шехьна».

Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Аллагьдихъай ﷻ кичIела шехьай инсан ЦIуз фидач, гьатта нек регъуьдиз хъфейтIани» (Ат-Тирмизи, ан-Насаи).

Имам аш-Ша`раниди лагьана: «Инсандиз Аллагь ﷻ чир хьунин шартI – Раббидихъай ﷻ гзаф кичIе хьун я. Пайгъамбарди ﷺ лугьудай: «Заз квелай виридалай гзаф Аллагь ﷻ чизва ва заз виридалайни гзаф Аллагьдихъай ﷻ кичIезва»».

Пайгъамбарди ﷺ лугьудай: «Я Аллагь! Зи вилер Вахъай кичIела шехьдайвал ая, абур туба авуна ва пашман хьана шехьдалди» (Абу Нуайм).

20. Пак Къуръанди ва Пайгъамбарди ﷺ Аллагьдин ﷻ вилик куь хиве гьихьтин везифаяр тунватIа, жуван вилик, хизандин вилик, маса мусурманрин вилик куь хиве гьихьтин везифаяр тунватIа, куьне абурун шумуд процент тамамарзаватIа, куьне фикир авунани?

Гьадисда лагьанва: «Гьакъикъатда, ви Раббидиз ﷻ ви патахъай ихтияр ава; ва ви руьгьдизни ви патахъай ихтияр ава; ва ви хизандизни ви патахъай ихтияр ава; гьакI хьайила ихтияр авай гьар садаз, адаз куьн патахъай ихтияр аватIа, гьам це!» (Аль-Бухари).

Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Гьакъикъи дин – им насигьат я, яни рикIин сидкьивал, насигьат». Чна (асгьабри) адавай жузуна: «Нин патахъай?» Ада жаваб гана: «Аллагь Тааладин патахъай, Адан Ктабдин, Адан Пайгъамбардин ﷺ, мусурманрин регьберрин ва гьакIни вири адетдин мусурман халкьдин патахъай»» (Муслим).

21. Куьне вуч лугьузватIа, куьне гуьзчивал ийизвани? Я и уьмуьрда, я къвезмай уьмуьрда хийир авачир гафар лугьун тийиз алахъзавани? Тапан ихтилатриз, фитнейриз яб гузвани, маса мусурмандикай рахадайла ихтилатдик экечIзавани? Лагьай гафарин нетижайрикай фикир ийизвани, месела, тамамариз гьазур тушир кар ийида лагьана, гаф гудайла? Я тахьайтIа – са инсан алдатмишдайла ва я инсандал буьгьтен вегьедайла, адакай пис рахадайла, масадалай кхьидайла, фитне ийидайла, тапан кьин кьадайла, кьулухъай рахадайла ва я чарадан сирер дуьздал акъуддайла?

Абдуллагь ибн Амра агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Мусурман ам я хьи, ни вичин мецелди ва гъилералди маса мусурманриз зарар гузвачтIа» (Аль-Бухари).

Аллагьди ﷻ лагьана (мана): «Инсанди лагьай гьар са гаф адал акъвазарнавай малаикри кхьида – Ракъиба ва Атида» («Къаф» сура, 18-аят).

Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Вуж Аллагьдихъ ﷻ ва Дувандин йикъахъ инанмиш ятIа, къуй ада хъсан гафар лугьурай ва я кисна акъвазрай» (Аль-Бухари, Муслим).

Гьадисда гьакIни лугьузва: «Иман гъанвай касди я туьгьмет ийидач, я лянет ийидач, я намусдик хкIурдач, я айиб гафар лугьудач».

22. Куьне жуван бедендин паяр гьарамдикай ва маса инсанриз зарар гуникай гьикьван хуьзва? Куьн гьарамдиз килиг тийиз, масабурун нукьсанриз фикир тагуз алахъзавани? Мусурманрин намус ва мал-девлет жуванбур хьиз хуьз чалишмиш жезвани?

Аллагьди ﷻ Къуръанда лугьузва (мана): «Лагь, (я Пайгъамбар), иман гъанвай итимриз, абуру чпин вилер агъуз ийидайвал ва чпин гьаяяр гьарамдикай хуьдайвал. ГьакI абур патал михьивал жеда. Гьакъикъатда, Аллагьдиз чизва, абуру вуч ийизватIа» («Ан-Нур» сура, 30-аят).

23. Зина авун, ички хъун, угъривал, къачагъвал, къизмиш жедай къугъунар авун хьтин чIехи гунагьрикай кьил къакъудзавани? Виридалайни залан гунагьар гьибур ятIа чизвани?

Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Гъилерини зина ийизва, кIвачерини зина ийизва, вилерини зина ийизва» (Имам Агьмад).

24. Куьне гьакъикъи мусурмандин ерияр жуван хизандин, аялрин, диде-бубадин патахъай гьикьван къалурзаватIа ва абуруз лазим фикир гузватIа, фикир ая.

Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Квекай виридалайни хъсанди ам я хьи, вуж вичин хизандиз хъсанди ятIа, ва зун – хизандихъ галаз рафтарвал авунин патахъай квекай виридалайни хъсанди я» (Ат-Тирмизи).

25. Эгер куьн масабур кIвалахал кьазвай кас ятIа, куьн куь кIвалахзавайбурухъ галаз гьикьван адалатлу я, куьне абурухъ галаз ийизвай рафтарвилел абур рази яни? Абурун ихтиярар бегьемарзавани?

Нагагь куьн кIвалахзавай кас ятIа, куьн кIвалахал кьунвай касдиз муьтIуьгъ жезвани? Гьикьван гьакъисагъвилелди жуван везифаяр тамамарзава? Куьн садазни са затIни буржлу туширдай гьисабзавани?

Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Дувандин юкъуз зун пуд касдиз акси жеда: …кIвалахдай кас кьур, адавай вири кIвалах авун истемишай, амма адаз пул тагай инсандиз» (Аль-Бухари).

Гьадисда гьакIни лагьанва: «Гьакъикъатда, Аллагьдиз ﷻ кIанзава, куьне куь кIвалах намуслувилелди ийидайла» (Аль-Байгьакъи).

26. Гьикьван мукьвал-мукьвал куьне кьиникь рикIел хкизва, адаз гьазурвал аквазвани? Дувандин югъ алукьун чарасуз тирдакай куьне фикир ийизвани? Кьиникьихъ галаз гуьруьшмиш жез гьазур яни? Кьиникьин вилик квай вахтунихъай гьикьван кичIезва? Къе, исятда рекьиз гьазур яни?

Къуръанда Аллагь Таалади лугьузва (мана): «Лагь: «Гьакъикъатда, кьиникь, вичихъай куьн катзавай, гьикI хьайитIани квел агакьда. Ахпа квел чан хкида ва чинебандакайни ачухдакай чизвай Аллагьдин патав хкида ва, гьакъикъатда, а дуьньяда куьне чилел авур крарикай квез лугьуда, ва куьне куь крарин патахъай жаваб гуда»» («Аль-Жуму`а» сура, 8-аят).

Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Мукьвал-мукьвал рикIел хкваш лезетар чукIурзавайди (яни кьиникь)» (Ат-Тирмизи).

Ни мукьвал-мукьвал кьиникь рикIел хкизватIа, адалай кьулухъ вуч жедатIа лугьуз фикирзаватIа, ада и уьмуьрдин лезетрихъ, адан гьамиша амукь тийизвай девлетрихъ калтугдач, ихтияр авай крарин сергьятар чIурдач.

Жуван жавабар веревирд авурла, гьакъикъи мусурмандин шумуд процент квек кватIа, куьн гъавурда акьада. Суалриз жаваб гана ва жуваз къимет гана, юкьван знаменатель акъуд. Ахпа жуваз мад са суал це: вишекай амукьай процентриз вуч ийида? Абур квяй ацIанва?

Кими хьанвай процентар – им я Ислам диндин гьакъиндай къайгъусузвал авунин, я крара ва гафара кьве чин хьунин нетижа я, ва абурукай азад хьун лазим я.

27. Кьве чин хьун, им вуч я? Куьн кьве чин алайди (мунафикь) яни? Куьне мунафикь вуж ятIа, адан ерияр гьихьтинбур ятIа итиж авурди яни, абурукай къутармиш жедайвал? Квез рикIин сидкьидай мунафикьвилихъай кичIе яни – гьакI гафара, гьакI крарани? Мунафикь тахьун патал вуч авуна кIанда? Чна адакай игьтиятвал авун герек яни?

Ихьтин суалар гьар са мусурманди вичин гун лазим я.

Исламдин тарихдай малум тирвал, вири хъсан ксари лап рекьидалди мунафикь хьуникай игьтиятвал ийизвай. ГьакI, гьатта Умар ибн аль-ХатIтIабани, кьвед лагьай адалатлу халифди, вичин адалатлувиляй Аль-Фарукь – «хъсанвал ва писвал чара ийизвайди» тIварцIиз лайихлу хьайи, гьеле чан аламаз Женнетдин шад хабар ганвай, садра Хузайфадивай хабар кьуна, адаз вичикай мунафикьвилин лишанар аквазвани лагьана.

28. Мунафикь вуж я ва адан ерияр гьихьтинбур я?

Мунафикь, Шариатдалди, жезва: инанмишвилелди ва краралди. Инанмишвилелди мунафикь – им рикIе Аллагьдихъ иман авачир, амма инсанрин вилик вич мусурман хьиз къалурзавай кас я. Ахьтин мунафикь имансуз кафирдилай пис я. Кьейила ам гьамишалугъ яз Жегьеннемдин агъада авай (виридалайни гзаф азабар гузвай) дережада жеда.

Аллагьди ﷻ Къуръанда лугьузва (мана): «Инсанрин арадани икI лугьузвайбур ава: «Чун Аллагьдихъ ва Дувандин йикъахъ инанмиш хьана». Амма абур инанмиш хьанвайбур туш» («Аль-Бакъара» сура, 8-аят).

Къуръанда лугьузва (мана): «Гьакъикъатда, мунафикьар ЦIун виридалайни агъада авай дережада жеда. Абуруз чпин тереф хуьдайди жагъидач» («Ан-Нисаъ» сура, 145-аят).

Кьатl ама

Дагъустандин Муфтий, шейх Агьмад эфенди Абдулаев