Жуьрэтлувиликай ва инсанвиликай кьисаяр
Жуьрэтлувиликай ва инсанвиликай кьисаяр
Чал адалатлу инсанрилай чпикай тарс жедай кьисаяр агакьна. Агъадихъ чна абурукай бязибур гъида:
1. Ахъайзава хьи, вали Хатамаз «аль-Асам» (бишиди) лугьунин себеб ихьтин дуьшуьш хьана. Адан патав диндинни ихтияррин къарар акъудун патал са дишегьли атана. Ада Хатамаз суал гудайла, адай вичел такьуна кIевиз гьава акъатна ва адаз регъуь хьана. И чIавуз Хатама адаз лагьана: «КIевиз лагь!», гьа идалди, гуя вичиз хъсандиз ван текъвезвайди къалурна. Дишегьлидиз хвеши хьана ва фикирна: «АкI ятIа адаз ван атанвач». И дуьшуьшдилай кьулухъ ам «аль-Асам» (бишиди) хьиз машгьур хьана.
2. Зу-Ннун аль-Мисриди ахъайна: «Зун ягъалмишвиле тахсирлу авуна халифдин патав гъайила, заз ана яд гваз къекъвезвай кас акуна. Адал чалмани Египетдин ягълух алай, адан гъиле кьелечI хъенчIин багьа къаб авай. За жузуна: «И касди халифдиз яд гузвайди яни?» Заз жаваб гана: «Ваъ, ада гьакIан инсанриз яд гузвайди я». А чIавуз за адавай кIуькуь (кувшин) къачуна, яд хъвана ва захъ галай юлдашдиз лагьана: «Адаз са динар це». Яд гваз къекъвезвайда лагьайтIа, пул къачунач ва лагьана: «Вун есир я, вавай са затI къачун асуллу кар туш».
3. Зу-Ннун аль-Мисриди гьакIни ахъайна: «Алверчийрикай тир Агьмад ибн Сагьль тIвар алай са жегьил гада авай. За адавай лацу парчадин кIус маса къачуна ва адахъ ада анжах ам вичиз акъвазай къимет къачуна. За адавай хабар кьуна: «Вуна адалай артух къачудачни кьван?» Ада лагьана: «Парчадин къиметдиз талукь яз лагьайтIа, за ам къачурди я, ваз туьгьметрихъай кичIе тахьун патал».
4. ГьакIни Зу-Ннун аль-Мисриди ахъайна хьи, са касди вичин дустариз вич жуьрэтлубурун жергедай я лугьуз тестикьарзавай. ГьакI абур Нишапурдай Насадиз (исятда Туркменистанда авай куьгьне хуьр) рекье гьатна. Абуруз са итимди мугьмандиз эвернавай. Абуру тIуьн тIуьрдалай кьулухъ, яд авай кIуькуь гваз къаравуш дишегьли атана ва гьар са мугьмандин патав физ гъилерал яд иличиз гатIумна. Нишапурвиди вичи гъилер чуьхуьдач лагьана ва икI лагьана: «Жуьрэтлу инсандиз кутугнавач дишегьлийри адан гъилерал яд иличун».
5. Зу-Ннун аль-Мисриди ахъайна, гьикI зияратчийрикай сад Мединада ахварал фенатIа. Ам ахварай аватайла, адаз вичин кисе чуьнуьхнавайди хьиз хьана. Ам экъечIна ва Жафар ас-Садикь акурла, ада чуьнуьхнавайди я лагьана фикирна ва адавай чириз алахъна: «Зи кисе вуна къачунани?» Жафара адавай хабар кьуна: «Киседа вуч авай?» Зияратчиди жаваб гана: «Ада къизилдин агъзур пул (динарар) авай». Жафара ам кIвализ тухвана ва адав агъзур динар вахкана. Ахпа зияратчи вич акъвазнавай чкадал хтана ва анал вичин кисе акуна. Ам багъишламишун тIалабиз ва пул вахкуз Жафаран патав фена. Амма Жафара пул кьабул хъувунач ва икI лагьана: «Гайи затI за вахчузвайди туш».
6. Имам аш-Шаараниди лагьана: «Квез чир хьухь хьи, Аллагь Тааладин кIани лукIарин (валийрин) жуьрэтлувал а кардал дуьздал акъатзава хьи, эгер абуруз са касдин тереф хуьз экъечIдай ихтияр гайитIа, абуру сифте и дуьньяда чпиз зиян гайибурун, чеб имансузвиле, ягъалмишвиле, къалурун патал крар авуна ва маса нукьсанра тахсирлу авурбурун тереф хуьда. Абуру акI ийизва, вучиз лагьайтIа адаз эхиратда Аллагьдин ﷻ валийриз жедай (Халикьдиз ﷻ мукьвавал ва Ада абурун тIалабунриз фикир гун) дережа акурла, адан рикIиз гузвай намусдин азабдикай ам азад авун патал. Дувандин юкъуз чпин тереф хвейила, валийриз туьгьметар авурбурун руьгьер секин жеда ва Аллагьдин ﷻ валийриз зиян гуналди абурук акатай кичIевал хкатда».
Ада гьакIни къейд авуна: «Аллагьдин ﷻ валияр тереф хуьз и дуьньяда чпихъ галаз хъсан рафтарвал авур ва чпихъ инанмиш хьайибурулай эгечIнач. Вучиз лагьайтIа хъсан крар авурди вичи авур крар себеб яз секин жезвайди я. ГьикI хьи ада авур хъсанвал адаз бес я ва гьада вичи (авур хъсанвили) Аллагь Тааладин вилик адан тереф хуьда».
Квез чир хьухь хьи, жуван юлдашрин нукьсанар чуьнуьхун, иллаки, эгер абурукай хабар хьайила душманриз шад жедайди чизваз хьайитIа, им жуьрэтлувал авуна лагьай чIал я.
Аллагьдин ﷻ вали Абу Али ад-Даккака лагьана: «Жуьрэтлувилин ва чан къурбанд ийиз гьазур хьунин тамамвал анжах Мугьаммад Пайгъамбардиз ﷺ хас тир. Дувандин юкъуз вири пайгъамбаррик чпин патахъай рикIин секинсузвал акатда ва лугьуда: «Эй зи нефс, эй зи нефс!» Мугьаммад Пайгъамбардик ﷺ лагьайтIа, вичин умматдин патахъай секинсузвал акатда: «Эй зи уммат, эй зи уммат!»
Квез чир хьухь хьи, азадвал дуьзвилелай гьуьрметлу я, жуьрэтлувал абурулай кьведалайни гьуьрметлу я. Инсан кIанивал, инсанвал – жуьрэтлувилин хел я. Жуьрэтлу инсандинни загьиддин (аскет) тафават ам я хьи, загьидди агьвал авайла вичелай масабур вине кьада, жуьрэтлу касди лагьайтIа – вич муьгьтежвиле авайла. Аллагь Таалади лагьайвал (мана): «Абуру чпелай масабур вине кьазва, гьатта эгер чеб дарвиле аваз хьайитIани».
