Регьимлувал – тIарикъатдин са пай я
Шейх ас-Сухравардиди «Авариф аль-маариф» ктабда кхьизва: «ТIарикъатдин терефдаррин асул хесетдиз садаз-сад кIан хьун ва хуш хьун, диндин стхайрихъ галаз дуствал ва разивал хьун ва абурун арада аксивилер тахьун хас я».
Пайгъамбардин ﷺ асгьабрин лишанрикай лугьудайла Аллагь Таалади Къуръанда лагьана (мана): «Абур сад-садахъ галаз регьимлу я» («Аль-Фатгь» сура, 92-аят). ГьакIни Аллагьди ﷻ лагьана (мана): «Нагагь вуна, я Пайгъамбар, чилел алай вири затIар ганайтIани, вавай абурун рикIер дуствилел ва меслят хьунал гъиз жедачир. Амма Аллагьди абур разивилел гъана» («Аль-Анфаль» сура, 36-аят). Гьакъикъатда, хушвал ва садаз-сад кIан хьун руьгьер сад-садав кьунилай, абурун разивилелай къвезва. Адакай гьадисда лугьузва: «Садаз-сад чир хьайи руьгьер сад жезва, амма садаз-сад чир тахьайбур – къакъатзава». ГьакIни Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Мусурман – им масабурухъ галаз дуствал авай ва масабур адахъ галаз дуствал авай кас я. Хъсанвал авач а касда, вуж масабурухъ хушвилелди эгечIзавачтIа ва масабур адахъ хушвилелди эгечIзавачтIа». Мад Пайгъамбарди ﷺ лугьудай: «Кьве мусурман сад-садал гьалтайла, абур сада муькуьди чуьхуьзвай кьве гъилиз ухшар я. Кьве мусурман гуьруьш хьайила, абуру гьар гьикI хьайитIани сада-садакай менфят хкудзава».
Абу Идрис аль-Гьавланиди Муазаз лагьана: «Заз вун Аллагь патал кIанзава». А вахтунда Муаза алава авуна: «Шад хьухь, мад сеферда шад хьухь! Гьакъикъатда, заз ван хьанай Аллагьдин Расулди ﷺ икI лугьуз: «Дувандин юкъуз Аршдин къваларив инсанрин тайин тир дестеяр патал махсус чкаяр чара ийида. Абурун чинри ацIай вацра хьиз нур гуда. Маса инсанар куьмекдихъ къекъведа, абур лагьайтIа, къекъведач. Масабуру кичIевал гьиссда, абуру гьиссдач. Абур – Аллагьдин ﷻ кIани лукIар (валияр) я. Абуруз кичIевал жедач ва абур пашман жедач». Чакай сада Пайгъамбардивай ﷺ хабар кьуна: «Я Аллагьдин Расул ﷺ, а инсанар вужар я?» Пайгъамбарди ﷺ жаваб гана: «Абур Аллагь ﷻ патал садаз-сад кIан хьайибур я».
Гьа и кар себеб яз тIарикъатдин терефдаррин арада авай дуствал гьакьван кIевиз абуру гьиссзава. Вучиз лагьайтIа абуруз Аллагь ﷻ патал садаз-сад кIан хьайила, абуру сада-садахъ галаз жезвай рафтарвилера чпин къилихдин хъсан ерияр дуьздал акъудзава. Садаз-сад кIанивиляй абуру чпин дуствал кьабулзава. Гьа и кIанивал себеб яз, муьруьдди вичин шейхдикай менфят къачузва ва диндин стхайрини сада-садакай менфят къачузва. Гьа и кар патал Аллагь Таалади инсанриз гьар юкъуз вад сеферда гьар са куьчеда ва гьар са мягьледа авай мискIинра кIватI хьун эмирнава. ГьакIни гьар са шегьердин ва хуьруьн агьалийриз гьафтеда садра кьилин чIехи мискIинда кIватI хьун эмирнава. Мусурманрин кьве суваризни (къурбандин ва сив хуьнин) Халикьди ﷻ вири къваларив гвай чкайрай инсанриз шегьерра кIватI хьун эмирнава. Вири уьлквейра авай инсанриз са сеферда кьванни гьаж ийидай вахтунда кIватI хьун эмирнава. Ибура вирида зурба арифдарвал кIевнава. Гьа жергедай яз мусурманрин арада дуствал, разивал ва кIанивал мягькем хьунни. Гьавиляй Аллагьдин Расулди ﷺ къейд ийизвай: «Са мусурман маса мусурман патал дарамат хьиз я, адан са паяри муькуьбур кьазва». ГьакIни гьадисда лагьанва: «Гъавурда акьукь, гьакъикъатда, сада-садаз кIанивал, чимивал ва регьим къалуруна мусурманар са бедендиз ухшар я: эгер бедендин са паюни арза ийиз хьайитIа (тIал себеб яз), адакди вири беденди ахварал тефиналди ва ифин гьатуналди жаваб гузва».
Сада-садаз хушвал, кIанивал ва чимивал къалуруни дуствал мягькемарзава. Хъсан инсанрихъ галаз дуствал авуни хъсан эсер ийизва.
