Закат-уль-ФитIр

Закат-уль-ФитIр

Сив хуьдай варз куьтягь хьайила, мусурманриз сувар башламишзава. А юкъуз Исламди виридак шадвал кутазва, кесибарни къерехда тазвач.

Мугьаммад Пайгъамбарди (салам ва салават хьуй адал) лагьана: «А юкъуз абуру (кесибри) тIалаб тийидайвал садакьаяр це». Гьадисда лугьузва: «Рамазан вацра хвенвай сивер чилинни цавун арада жеда, та закат-уль-ФитIр гудалди, адалай кьулухъ цаварал хъфида». Закату-ль-ФитIр – сагь гьар са мусурманди, Рамазандин вацра сивер хуьн-техуьнилай аслу тушиз, гун лазим я.

Умаран хва Абдуллагьа Пайгъамбардин гьадис ахъайна: «Мусурманрин арадай итим ва дишегьли, азадди ва лукI талгьана, Рамазан вацра закат-уль-ФитIр гун гьар са инсандиз чарасуз я».

Закат нелай гуда?

Итимди вичелай ва нафакьадал алай ксарилай (хизандилай) закат гуда. Эгер аялар агьвал авачир ва буба кьилел алачирбур хьайитIа, закат абурун паталай чIехи буба гуниз мажбур я. Эгер вуна зеэр нафакьадал алачир касдилай (яшар тамам хьанвай хва, диде-буба...) гузватIа, гьа касдивай ихтияр (векилвал) къачун лазим я.

Закат яз вуч гуда ва адан кьадар гьикьван я?

Зеэр яз гзафни-гзаф ризкьи хьиз (къут) ишлемишзавай недай шейэр гуда. Дагъустанда (вири Россияда хьиз) гзаф ишлемишзавай ризкьи къуьл (гъуьр) я. Гьаниз килигна зеэр къуьлелай алудун лазим я. Къуьл хъсан еридинди ва михьиди хьана кIанда. Имам Шафиидин мазгьабдай къуьлуьн зеэр 2,4 килограмм тайинарнава, амма адак жезвай руг ва маса затIар фикирда кьуна, 2 килони 500 грамм хьайитIа хъсан я.

Абу Саид аль-Худридилай атанвай гьадисда лугьузва: «Пайгъамбардин вахтунда чна, суварин юкъуз незвай тIуьникай са сагъ гудай. Чи тIуьн мух, хурмаяр (финики), кишмишар ва шур тир». Бязи алимри зеэр - им 2 килони 700 грамм яз гьисабзава. Эгер и фикир бинедиз къачун хьайитIа, мадни хъсан жеда.

Зеэр яз къуьл гун четин акъвазиз хьайитIа, имам Абу Гьанифадин мазгьабдал бинеламиш хьана гьа къуьлуьн кьадардин къимет пул яз гайитIани жеда (къейд: Абу Гьанифадин мазгьабда сагьдин кьадар 3200 грамм я, амма гьа са вахтунда абуру къуьл сагьдин са пай гун бес я лугьузва. Гьаниз килигна, мусурманривай адан са паюнин пул гайитIани жеда, гьакIни 2400 граммдин пул гайитIани, 3200 граммдин пул гайитIа, генани хъсан жеда). ИкI яз хьайила шафиитри, ният авуналди икI лугьун лазим я: зеэр пул яз имам Абу Гьанифадин рехъ кьуна гузва.

ГьакI ятIани, Шафии мазгьабдин рекье авайбуру зеэр къуьлуьналди гайитIа хъсан я. Закатдин зеэр гудайла ихьтин ният авун лазим я: «За жувалай (жуван уьмуьрдин юлдашдилай, хцелай, рушалай - абурун тIварар кьуналди) ферз тир сагь – закату-ль-ФитIр Сад Аллагьдин тIварцIелди лайихлу инсанриз гузва».

Закат низ гуда?

Закату-ль-ФитIр гьа адетдин закат хьиз анжах инсанрин тайин къатариз гудай ихтияр ава:

1. Факъир - акьалтIай кесибриз, къекъверагвилин гьалда авайбуруз (яни лазим кьадардикай 20-30% такьат авайбуруз).
2. Мискин - кесиб яз са гьалда яшамиш жезвайбуруз (яни лазим кьадардикай 70-80% такьат авайбуруз).
3. Закат кIватIунин, хуьнин, гьисаб кьунин ва паюнин карда кIвалахзавайбуруз.
4. ЦIийиз диндал атанвайбуруз (яни Ислам кьабулнавай, иман кIеви авун патал куьмек герекбуруз).
5. Махсус икьрардин бинедаллаз азад авунвай лукIариз (алай вахтунда ахьтинбур амач).
6. Чпел буржар алайбуруз, эгер абур Шариатди ихтияр ганвай рекьер патал (сагъламвал мягькемарун, тIуьн, чарасуз кIвал эцигун, пек-партал къачун патал ва икI мад) кьунваз хьайитIа.
7. Чеб гьакъикъи дуьз рекье аваз имансузрихъ галаз пак дяве (гъазават) ийизвайбуруз (алай вахтунда ихьтинбурни авач лагьайтIа, жеда ва я алимри абур Палестинада ава лугьузва).
8. Сафарда, рекье авайбуруз (яни Шариатди ихтияр ганвай сиягьатда аваз лазим такьатар гумачирбуруз).

Эгер а жергейрик акат тийизвай инсанриз гайитIа, ганвай закат адетдин садакьадай жезва. Гьавиляй ахьтин инсандин хиве закат гун амукьзава. КьетIендиз къейд авун лазим я хьи, закат анжах винидихъ тIварар кьунвай жуьредин мусурманриз гун лазим я. Масабуруз (месела, винидихъ лагьанвайбурук акат тийизвай етимриз, набутриз, мискIинар эцигуниз. Эгер етимар ва набутар кесибар ятIа, закат гайитIа жеда) гун дуьз туш.

Ихьтин дуьшуьшра закат дуьз жезвач. Сифте нубатда закат чпиз ам къвезвай къуншийриз, мукьва-кьилийриз (папалай, яшар тамам тахьанвай веледрилай, таъмин тушир диде-бубайрилай гъейри) гайитIа хъсан я. Эгер абурун арада чпиз закат къведай ксар авачиз хьайитIа, инсанди вич яшамиш жезвай хуьруьн агьалийриз гана кIанда.

Эгер и хуьрени (шегьердани) ахьтин инсанар авачиз хьайитIа, къунши хуьрерин, шегьеррин агьалийриз гуда. Гьар са касди гузвай зеэр, гьина адал суварин йиф гьалтнатIа, гьа чкада гун лазим я. Вичиз талукь тир сагь къачур касдиз ам вичиз кIанивал харж ийидай (недай, маса гудай, пишкеш ийидай ва икI мад) ихтияр ава. Сагь пуд касдилай тIимил тушиз мусурманриз гун хъсан я. Гьаниз килигна са шумуд сагь какадарна ахпа паяйтIа хъсан я.

Закат мус гуда?

Зеэр Рамазандин вацран къене мус гайитIани жеда, амма суварин вилик квай йифиз рагъ акIайдалай кьулухъ, суварин капI ийидалди, гун хъсан яз гьисабзава. Ам суварин юкъуз кьиляй-кьилиз, рагъ акIидалди гайитIани жеда. Ам гун и вахтунилай яргъал ракъурун гьарам я. Вахтунда зеэр гуз алакь тавур касди ам жезмай кьван фад, месела пакад юкъуз эвез хъувун лазим я. Эгер сагь вилик йисара ганвачиз хьайитIа, ам жезмай кьван фад эвез хъувун лазим я, вучиз лагьайтIа им гьар са мусурман патал ферз (мажбури тир) кIвалах я. Гьуьрметлу мусурманар! Шукур хьуй алемрин Халикьдиз.

Эгер чна Аллагьди къалурнавай рекьелай алат тавуна, Шариатдин сергьятар хвейитIа, чи арада къекъверагарни кесибар амукьдач. Регьимлу Аллагьди чун са диндин стхаярни вахар яз халкьна. Чун, амай пайгъамбарризни кIан хьайи, Мугьаммад Пайгъамбардин умматдикай я. Аллагьди халкьнавай чан алай ва алачир шейэрикай виридалайни хъсан Пайгъамбардин умматдикай тир чна, кIеве авай чи диндин стхайриз Халикьди эцигнавай мажбури тир садакьа гана кIанда. Къуй Аллагьди гьар сада хвейи сивер кьабулрай! Чна хвейи сиверин гьуьрметдай Дувандин юкъуз Аллагь Таалади Жегьеннемдин цIукай чун къутармишрай!

«Закат Исламда» ктабдай.