Къуръандин «аль-Бакъара» сура
Къуръандин «аль-Бакъара» сура
эвел алатай нумарайра
107. Ваз чизвачни кьван, цаварал ва чилел вири гьукум Аллагьдин гъиле авайди ва квез Аллагьдилай гъейри маса арха ва куьмекчи авачирди?
108. Я тахьайтIа квез (мушрикриз куь терсвиляй) куь Пайгъамбардивай (Сафа кIунтI къизилдиз элкъуьрун) тIалабиз кIанзавани, гьикI виликдай абуру (чувудри) Мусадивай (чпиз Аллагь къалурун) тIалабзавайтIа? Ни иман имансузвилихъ дегишарайтIа (вичиз къалурай аламатар тапаррай гьисабна ва маса затI тIалабна), ам шаксуз дуьз рекьелай алатда.
109. Куьне иман гъайидалай кьулухъ, ктабар ракъурнавайбурукай гзафбуруз куьн имансузвилиз хкиз кIанзавай. Ам пехилвиляй я абурун рикIера (арадал атай) абуруз гьакъикъат ашкара хьайидалай кьулухъ. Абур тур ва абурулай гъил къачу, та Аллагьдин эмир къведалди. Гьакъикъатда, Аллагьдилай вири крар алакьда!
110. (Эй иман гъанвайбур!) (Тамамвилелди) КапI ая ва закат це. Квез куьне гьазурзавай вири хъсан крарай (суваб) Аллагьдивай жагъида. Гьакъикъатда, куьне вуч ийизватIани Аллагьдиз аквазва (ва куьне авур крарай квел агакьарда).
111. Абуру (чувудрини хашпересри) лагьана: «Чувудрилай ва я хашпересрилай гъейри са касни Женнетдиз фидач». (Чувудри хашпересар Женнетдиз фидач лугьуз тестикьарзава, хашпересри лагьайтIа, чувудар Женнетдиз фидач лугьуз) Абурун хиялар гьахьтинбур я. Лагь (абуруз, я Пайгъамбар): «Эгер куьн гьахъ ятIа, делилар гъваш».
112. Ваъ (абур гьахъ туш)! Вуж хъсанвал ийиз Аллагьдиз муьтIуьгъ хьайитIа, адаз вичин Раббидивай савкьват жагъида (гьабур я Женнетдиз фидайбур). Абуруз кичIевал вуч ятIа чир жедач ва абур пашман жедач.
113. Чувудри лагьана: «Хашпересар дуьз рекьел алач». Хашпересри лагьана: «Чувудар дуьз рекьел алач». Абуру вирида (гьарда чпин) Ктаб кIелзава. Авамрини (мушрикри) абуруз ухшар авай гафар лагьана (мусурманрикай). Куьн патахъай абур сад-садав кьазвачиртIа, Дувандин юкъуз Аллагьди къарар акъудда.
114. Аллагьдин мискIинра Адан тIвар кьуниз манийвал ийизвай ва абур чукIуриз алахъзавайбурулай гзаф адалатсуди вуж жеда кьван? Абур аниз анжах кичIевал аваз гьахьун лазим тир. Дуьньядин уьмуьрда абурун тIвар кьацIуда ва гьамишалугъ уьмуьрда жаза жеда.
115. РагъэкъечIдай падни, рагъакIидай падни Аллагьдинбур я. Куьн гьинихъ элкъвейтIани (капI ийидайла), ана Аллагьдин кьибле ава (адалай Вич рази тир). (Аятда гафба-гаф «Важгьуллагь» - «Аллагьдин Чин» лагьанва. «Чин» гафуниз лезги чIала – араб чIала хьиз – гзаф манаяр ава ва ада неинки кьилин пай къалурзава. Амма и гафар лезги чIалаз «Аллагьдин чин» хьиз таржума тавуртIа хъсан я, гьикI хьи кIелзавайбуру, ягъалмиш хьана, Аллагьдиз ﷻ бедендин пай яз, чин ава лагьана фикир авун мумкин я. «Жалалайн» ктабдин тафсирдин авторри «Важгьуллагь» гафариз «Аллагь ﷻ рази тир кьибле» лугьудай мана гана. АкI хьайила, Аллагьдин ﷻ гафарин мана ихьтинди жеда: «Куьн гьинихъ элкъвейтIани, ана Аллагь ﷻ рази тир кьибле ава». «Важгь» гафуниз «кьибле» лугьудай мана салафрилай Ибн Касирани агакьарнава. Ибн Жузай аль-Кальбиди кхьизва: «И аятда авай «Важгьуллагь» гафарин мана – «Аллагьдин разивал» я, Адан «Аллагьдин разивал жагъура» (гафба-гаф «Аллагьдин Чин жагъура») гафара хьиз». Гьакъикъатда, Аллагь – Вири КьатIуз жедайди, Чидайди (гьар садан ниятар ва крар) я.
116. Абуру (чувудрини хашпересри) лагьана: «Аллагьдиз хва ава». Ам михьи я (вири нукьсанрикай)! Ваъ, цаварал ва чилел алайбур вири Гьаданбур я. Вири Са Гьадаз муьтIуьгъ я.
117. (Ам – Тек Са) Халикь я цаварин ва чилин. Адаз са затI кIан хьайила, Ада анжах «Хьухь!» лугьун бес жезва ва а кар жезва (гьасятда).
118. Авамри (Меккадин мушрикри) лугьузва (Пайгъамбардиз): «Вучиз Аллагь чахъ галаз рахадач кьван (ачухдиз, вун Адан Пайгъамбар я лагьана), я тахьайтIа чаз са лишан къалурдач?» Ихьтин гафар абурулай вилик хьайибуруни лугьудай. Абурун рикIер (ва фикир авунин тегьер) сад-садаз ухшар я. Инанмиш тир инсанар Чна лишанрин гъавурда туна!
119. Гьакъикъатда, Чна вун (я Мугьаммад) ракъурна гьакъикъат гваз хъсан хабар гудайди яз ва игьтиятлу хьухь лугьуз, ва вавай жегьеннемэгьлийрин патахъай хабар кьадач (вучиз абур инанмиш хьанач лагьана).
120. (Я Мугьаммад!) Чувударни хашпересар валай рази жедач, та вун абурун диндиз фидалди. Лагь (абуруз): «Аллагьдин рехъ (ам Ислам я) – им (тек са) дуьз рехъ я». Эгер ваз чирвал атайдалай кьулухъ вун абурун къариб мурадрин (ва ягъалмишвилерин) гуьгъуьна аваз фейитIа, Аллагьдикай ваз я Арха, я Куьмекчи жедач.
121. Чна Ктабар (Таврат ва Инжил) гайибур ва (чпи) абур кIелуниз лазим тир фикир гузвайбур (абурун манайриз фикир гуз ва абурухъ галаз кьадай крар ийиз), - абур дугъриданни абурухъ инанмиш я. Амма вуж абурухъ инанмиш тахьайтIа (ва абурун текст дегишариз ва абурун эмирар инкар ийиз), адаз зарар жеда (гьикI хьи а инсанри иман – имансузвилихъ, дуьз рехъ – ягъалмишвилин рекьихъ дегишарна).
122. Эй Исраилан несилар! За квез гайи няметар ва За куьн алемрал хкажайди (маса халкьарал) рикIел хуьх (ва а регьимдикай магьрум тежедайвал Ислам кьабула).
123. Са касдивайни са затIуналдини масадаз куьмек гуз тежедай йикъахъай кичIе хьухь, садни пул гана азад ийиз жедач, ва адан тереф хуьникай адаз куьмек жедач, ва садани ам мад къутармишдач (жазадикай).
124. Ингье Раббиди Ибрагьим гафаралди (эмирралди) ахтармишна ва ада абур тамамарна. Ада (Аллагьди) лагьана: «За вакай инсанрин чIехиди ийида». Ибрагьима лагьана: «Зи несилрикайни (я зи Рабби, инсанрин чIехибур ая)». Аллагьди жаваб гана: «Зи гаф гун писвал ийизвайбуруз (имансузриз) талукь жедач».
125. Ингье Чна (и) КIваликай (Кябедикай) инсанар хкведай хатасуз чка авуна (Абу аль-Алияди лугьудай: «Меккадин агьалияр душманрикай хвенвай, гьавиляй аниз яракь гваз физвачир» (Ибн Касир). Катадади лугьудай: «Меккадиз гьахьай гьар са кас хатасузвиле жезвай». Абдуррагьман ибн Зайда лугьудай: «Инсандал ана вичин буба ва я стха яна кьейиди гьалтун мумкин тир ва ада абурук кядачир» (ТIабари)). (Чна эмирна) Ибрагьиман чкадикай капI ийидай чка ая. Чна Ибрагьимаз ва Исмаилаз Зи КIвал (Кябе) тIаваф ийизвайбур, (адан патав) итикафда авайбур, рукугь ва сажда ийизвайбур патал (бутрикай ва мурдарвилерикай) михьун эмирна.
126. Ингье Ибрагьима лагьана: «Рабби! И шегьер хатасузди ая ва Аллагьдихъни Дувандин йикъахъ инанмиш хьайи адан агьалийриз емишар це». Ада (Аллагьди) жаваб гана: «Имансузриз За са кьадар вахтунда няметар ишлемишдай ихтияр гуда, ахпа абурув ЦIа (Жегьеннемдин) азабар чIугваз тада. Гьикьван зегьле ракъурдай чка я ам!
127. Ингье Ибрагьимани Исмаила КIвалин (Кябедин) бине (хандакI) хкажна (Адамалай амай, ахпа, цлар хкажна, абуру Аллагьдивай тIалабна): «Я чи Рабби, кьабула чавай (эцигнавай Кябе)! Гьакъикъатда, Вун – Ван Къвезвайди, Чизвайди я.
128. Чи Рабби! Чакай Ваз (рикIин сидкьидай) муьтIуьгъбур ая ва чи несилрикай – (анжах) Ваз муьтIуьгъ халкь. Ваз ибадат авунин къайдаяр чаз къалура ва чи туба кьабула. Гьакъикъатда, Вун – туба Кьабулдайди, Мергьяматлуди я.
129. Чи Рабби! Абурун патав (чи несилрин, Меккада яшамиш жедай) Ви аятар кIелдай, Ктаб ва арифдарвал чирдай (Къуръанда ва Суннада авай, гьакIни кьетIен чирвилер, чпин куьмекдалди рикIин сидкьивилив агакьдай) ва абур (мушриквиликай) михьдай чакай тир пайгъамбар ракъура. Гьакъикъатда, Вун – Лайихлуди (магълуб тежер къуват авай), Арифдарди я». («Ибрагьима Меккадин агьалийрин патахъай тIалабзава, Аллагьди абурун патав абурукай чпикай, яни Ибрагьиман несилрикай пайгъамбар ракъурдайвал. И тIалабун Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ абурун (арабрин) ва амай халкьарин – гьикI инсанрин, гьакI чинеррин – патав ракъурунин кьадар-кьисметдал ацалтна» (Ибн Касир).
130. Ахмакьдилай гъейри (я вич, я Вичиз ибадат авун лазим тир Аллагь чириз тахьай) Ибрагьиман дин кьабул тавуна тадайди вуж я кьван? Чна ам (Ибрагьим) дуьньядин уьмуьрда хкяна (адакай наби ва расул авуна) ва гьамишалугъ уьмуьрдани ам гьар гьикI хьайитIани адалатлубурукай (Женнетда чIехи дережа авай) жеда.
131. Ингье Раббиди адаз лагьана: «(Дин кIевиз яхъ ва тамамдиз) МуьтIуьгъ хьухь (Зи вири эмирриз)! Ада лагьана: «Зун алемрин Раббидиз муьтIуьгъ хьана».
132. Гьа ихьтин веси чпин рухвайриз Ибрагьимани (адан хтул) Якъуба авуна (абурукай гьар сада лагьана): «Эй зи рухваяр! Гьакъикъатда, Аллагьди квез дин (Ислам) хкяна. Куьн рекьидайлани мусурманар яз йикь».
133. Якъубан патав ажал атайла куьн (весидин) шагьидар тирни кьван? Ада вичин рухвайривай хабар кьуна: «Залай гуьгъуьниз (зун кьейила) куьне низ ибадат ийида?» Абуру лагьана: «Чна ви Раббидиз ва ви ата-бубайрин – Ибрагьиман, Исмаилан ва Исгьакъан Раббидиз – Тек Сад тир Раббидиз ибадат ийида. (Анжах) Адаз чун (мусурманар) муьтIуьгъ я».
134. А умматрин вахт алатнава. Абуруз – чпи авурди (къазанмишайди) ва квез – куьне къазанмишайди. Абуру авур крар квевай хабар кьадач.
135. Абуру (чувудрини хашпересри) лагьана: «Чувудар хьухь (эвер гузвай чувудри) ва я хашпересар (лугьузвай хашпересри) ва куьн дуьз рекьел жеда. Лагь (абуруз, я Мугьаммад): «(Аксина) (Чун) Ибрагьиман умматдикай жеда (ва адан диндиз табий жеда), ам гьаниф тир (Тек Са Аллагьдиз ибадат ийизвай) ва мушрикрикай сад тушир».
КьатI ама.
