Къуръандин «аль-Бакъара» сура
эвел алатай нумарайра
- Эй, иман гъанвайбур! Куьне гьасил авур няметрикай ва Чна квез чиляй битмишарай шейэрикай харж ая! Нагьакьан, куьнени къачун тийидай хьтин, белки вилер акьална къачуртIани, шейэр (хъсан крар патал) харж ийиз алахъмир. Чир хьухь, Аллагь – са касдихъни ва са затIунихъни Муьгьтеж Туширди, Тарифдиз Лайихлуди я.
- ШейтIанди квез кесибвилелди кичIе гузва ва явавилихъ (ва мутIлакьвилихъ) эвер гузва (ШейтIанди квез, куь мал-девлет харж авурла кесиб жеда лугьуз, куш-куш ийизва. Ада квез мутIлакьбур хьунихъ, закат тагунихъ ва анжах жуван рикIе акьур герексуз квез хьайитIани ва къадагъа лезетриз пул харж авуниз эвер гузва. Маса гафаралди, гунагьрин асул себебрикай сад – им кесибвилихъай кичIе хьун я). Аллагьди квелай гъил къачун (эгер куьне Ам патал куь виридалайни хъсан мал-девлет харж ийиз хьайитIа) ва жумартвал (куьне харж авур затI са шумуд сеферда артухарун) хиве кьазва. Аллагь – Виридаз Фикир Гудайди, Чидайди я.
- Аллагьди Вичиз кIан хьайидаз арифдарвал гуда. Низ арифдарвал ганватIа, адаз гзаф кьадар няметар ганва. Амма фагьумзавайбур (ва насигьатрикай менфят къачузвайбур) анжах акьул авайбур я.
- Куьне вуч харж авуртIани, гьихьтин незуьр авуртIани, - гьакъикъатда, Аллагьдиз а крарикай чизва. Пис ксариз куьмекчияр жедач.
- (Я Мугьаммад! «Садакьа гьикI гуда: чинеба ва я ачухдиз?» - хабар кьазвайбуруз лагь) Эгер куьне садакьа ачухдиз гузватIа, ам хъсан я. Амма нагагь куьне (ам) чинеба ва кесибриз гайитIа, куьн патал гьакI хъсан жеда. (И аятдай аквазвайвал, садакьа ачухдиз гудалди чинеба гайитIа хъсан я, вучиз лагьайтIа чинеба авур хъсан кар, къалурун патал ийизвай краривай яргъа я, анжах ачухдиз хъсан крар авуна са тайин тир хийир жезвай дуьшуьшрилай гъейри: месела, инсанриз гьа гьакI авуниз эвер гун. И дуьшуьшда ачухдиз куьмек гун хъсан я, амма вичин асул бинедай чинеба гузвай садакьа халкь алай чкадал гузвайдалай хъсан я (Ибн Касир)). Аллагьди куь гунагьрин са паюнилай гъил къачуда. Аллагьдиз куьне ийизвай вири крарикай хабар ава. (Гьавиляй хъсан крар ачухдиз авунихъ муьгьтежвал авач. Аллагьдин и гафара абур чинеба авунихъ эвер гун ава (Аль-Байдави)).
- Абур дуьз рекьел эцигун ви (я Мугьаммад) везифа туш (Исламдихъ эвер гуналди, вуна анжах инсанриз дуьз рехъ къалурзава) – ам Аллагьди Вичиз кIан хьайиди дуьз рекьел эцигзава. Куьне харж авур вири хъсан шейэр – гьа куьн патал я. (Къуръандиз баян гузвайбуру кхьизва хьи, мусурманри бутпересриз ва маса динрин векилриз садакьаяр гузвачир. А вахтунда Аллагь Таалади и аят ракъурна ва лагьана: кьилинди – им Аллагь патал хъсан кар авунин ният хьун я. Идай суваб жеда, амма маса инсан инанмишарун – анжах Раббидин ﷻ ихтиярда авай кар я. Инай чун гъавурда акьазва хьи, мусурманар тушир инсанриз куьмек гун, гьа жергедай яз пулуналдини, ва идалди халис Исламдин ахлакь къалурун – им тарифдин ва сувабдин кар я). Анжах Аллагьдин разивал къазанмишун патал харж ая. Куьне харж ийидай вири хъсан затIарай квез тамамвилелди эвез хъийида ва квехъ галаз адалатсузвилелди рафтарвал ийидач.
- (Садакьа це гьакIни) Кесибриз, Аллагьдин рекье геж хьайи ва чилелай физ тежезвайбуруз (чпиз къазанмишун патал). Абурун регъуьвиляй авамди абур девлетлуяр яз гьисабзава. Ваз абур лишанрай чир жеда: абуру кIевивал ийиз инсанривай тIалабзавач (пул). Куьне харж ийидай вири хъсан затIар – Аллагьдиз адакай хъсандиз чизва (ва квез адай эвез хъийида).
- Ни вичин мал-девлет йифиз ва юкъуз, чинеба ва ачухдиз харж ийизватIа (иник гьакIни вичин хизандиз ийизвай харжарни акатзава (Ибн Касир)), абуруз – чпин Раббидин патай суваб жеда. Абуруз кичIевал ва пашманвал жедач.
- Риба незвайбур («РибА» (ударение эхиримжи слогдал ала) гафуни бязи къадагъа жуьредин савдадин икьрарар ва я абурулай жезвай къазанжи къалурзава. Рибадин виридалайни гегьенш жуьре – им буржунин процент я, яни пул буржуниз вугунилай къачузвай къазанжи. Месела, Алиди Бакраз 1000 доллар буржуниз вугана ва Бакра 1200 доллар вахкунин шартI эцигна. 200 доллар къазанжи – гьа им риба я (буржунин процент). Ам Шариатди къадагъа авунва.) (ва къадагъа тир къазанжидихъ яшамиш жезвайбур) шейтIанди вичин хкIуналди акьул ракъурнавайбур хьиз (сурарай) къарагъда. Им (жаза я) абуру икI лугьунай: «Гьакъикъатда алвер рибадиз ухшар я». Амма Аллагьди алвер ихтияр авунва ва риба къадагъа авунва. Эгер вичин Раббидин патай виликамаз хабардар авунвайда (гьарам къазанжидал яшамиш жез) акъвазарайтIа, адаз виликдай (риба къадагъа ийидалди) авай вири (амукьда) ва адан кьисмет Аллагьдин (къарардилай аслу я). Вуж элкъвена хтайтIа (гьарам кIвалахдал), абур Жегьеннемэгьлияр я ва ана абур гьамишалугъ яз амукьда (эгер риба ихтияр авайди яз гьисабзавайтIа).
- Аллагьди терг ийизва риба (квай гьар са кардин берекат) ва артухарзава садакьадин (берекат). Аллагьдиз (Вичиз) муьтIуьгъ тушир вири кIеви имансузар кIани туш.
- Гьакъикъатда, хъсан крар ийизвай иман гъанвайбуруз, чпи (тамамдиз) капI ийизвай ва закат гузвай – абуруз Раббидин патай суваб жеда. Абуруз кичIевал ва пашманвал жедач.
- Эй, иман гъанвайбур! Аллагьдихъай кичIе хьухь ва кямир ва рибадикай (савдадин икьрардикай) амукьайди (буржлубурувай къахчумир), эгер куьн (дугъриданни рикIин сидкьидай) иман гъанвайбур ятIа.
- Эгер куьне тавуртIа (квез эмир авур крар ва риба акъвазар тавуртIа), квез чир хьухь, Аллагьди ва Адан Пайгъамбарди квез дяве малумарзава. Амма эгер туба авуртIа, мал-девлет вич куьди я. Куьне адалатсузвал ийимир, квехъ галазни адалатсузвал ийидач.
- Нагагь (куь буржуник квайди) четин гьалда аваз хьайитIа, гьал кьезил жедалди адаз муьгьлет це. Амма (адаз) садакьа гун (вири бурж ва я адан са пай багъишламишун) куьн патал хъсан я (буржуник квайдаз муьгьлет гунилай), эгер квез чир хьанайтIа (бурж багъишламишунай куьн зурба пишкешди ва тариф авуни гуьзлемишзавайди, куьне буржар чарасуз багъишламишдай).
- Куьн Аллагьдин патав хкидай Йикъахъай кичIе хьухь. Ахпа гьар са касдиз вичи къазанмишайдай тамамвилелди гуда, амма абурув адалатсузвилелди эгечIдач.
- («Буржуникай аят» хьиз малум тир и аят Пак Къуръандин виридалайни яргъи аят я. Раббиди ﷻ лугьузва: эгер куьне пул буржуниз вугузватIа, я тахьайтIа пул гуниз ва я метягь гъуниз муьгьлет ганвай алвердин икьрар кутIуниз хьайитIа, расписка кхьихь ва я чарчел кхьена икьрар кутIуна, ахпа куь арада гьуьжетар тежедайвал. Гзаф саляфри – абурун арада аль-Гьасан аль-Басри, Ибн Журайж ва масабур ава – гьисабзавай хьи, и аятди ахьтин савдайрин икьрарар чарчел кхьена туькIуьрун чарасуз тирди тайинарна, ахпа ахьтин чарасузвал ихьтин аятдалди гьич авуна: «Нагагь куьн рекье аваз хьайитIа ва кхьидай кас жагъун тавуртIа, (масадав) вугуз жедай гирав (залог) тайинара. Эгер квекай сада масадаз ихтибар ийиз хьайитIа (ва гирав къачун лазим текъвезвайди гьисабиз хьайитIа), ихтибарнавай касди хиве кьур буржи кьилиз акъудрай» (Къуръан, 2:283). АкI хьайила, чIехи пай алимри гьисабзава хьи, и аятда авай чарчел кхьинин эмирди, гьакI авун хъсан тирди къалурзава (Ибн Жузай аль-Кальби)) Эй, иман гъанвайбур! Эгер куьне тайин вахтунда буржуниз вугузватIа (ва я къачузватIа), ам кхьихь ва къуй кхьизвайда адалатлувилелди вири (гьикI аватIа) кхьирай. Къуй кхьизвайда Аллагьди вичиз чирайвал, вири авайвал кхьиникай кьил къакъуд тавурай. Къуй ада кхьирай, буржуниз къачузвайда лагьайтIа, Аллагьдихъай, вичин Раббидихъай кичIе яз, са затIни тIимилар тавуна, вуч кхьидатIа адаз лугьурай. Эгер буржуниз къачузвайди акьулдиз кьери ятIа (ва мал-девлет идара ийиз чизвачтIа), зайиф ятIа (лап гъвечIи ва я кьуьзуь ятIа), я тахьайтIа вуч кхьидатIа вичивай лугьуз жезвачтIа, къуй гьикI кхьидатIа адан паталай къаюмди (ихтибарлу касди) адалатлувилелди лугьурай. Квекай (мусурманрикай) кьве итим шагьидар яз къачу. Эгер кьве итим авачтIа, са итимни кьве дишегьли, абур шагьидар яз къачунал куьн рази тир. Нагагь сад гъалатI хьайитIа, муькуьда адан рикIел хкида. Къуй шагьидри ваъ талагьрай, эгер абуруз теклиф ийиз хьайитIа. Тайин вахтуналди кутIуннавай икьрар кхьин фикир тагана тамир, кIантIа (бурж) гъвечIиди, кIантIа чIехиди хьурай. ГьакI Аллагьдин вилик адалатлувилелди жеда, шагьидвал авун патал умудлу ва (гуьгъуьнин) шаклувилерикай азад хьун патал хъсан жеда. Иник акат тийизвайди сада-садаз гъиляй-гъилиз пул гузвай савдадин икьрар я. Ам кхьин тавуртIа квез гунагь жедач. Савдадин икьрар кутIундайла шагьидар яхъ. Я кхьизвайдаз, я шагьиддиз зарар гумир. Нагагь куьне гьакI авуртIа, ам квез гунагь жеда. Аллагьдихъай кичIе хьухь! Аллагьди квез чирзава. Аллагьдиз (лап тамам) вири крарикай чизва.
КьатI ама.
