Буба туна, диде хъфизва…
Дидедиз бубадихъ галаз чара жез кIанзава ва за вуч фикир ийизва лугьуз, ада завай хабар кьазва. Буба инсульт себеб яз кьве йис я инвалид хьана, амма вич-вичихъ гелкъвезва, кIвалахал физва. Дидедин ва бубадин арада мукьвал-мукьвал къалмакъалар жезвай ва заз чизва, чара хьайила дидедиз регьят жеда, амма буба язух къвезва. Вуч ийида?
Алимдин жаваб:
Ибн Умара агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Ихтияр авай крарикай Аллагьдиз ﷻ виридалайни такIанди чара хьун я» (Абу Давуд).
Мулла Али аль-Кариди вичин «Аль-Миркат» ктабда тамамдиз и гьадисдин гъавурда твазва: «Нагагь лагьайтIа: «Чара хьун Аллагьдиз ﷻ такIан тирдан гьакъикъат – им ихтияр ава лагьай гафуниз акси жезва. Эгер са затI Аллагьдиз ﷻ такIан ятIа, им лагьай чIал я хьи, а кар тавуртIа хъсан я, амма са затI ихтияр аватIа, ам авунни, тавунни барабар я». Бязи ихтияр авай крар къанун яз кьабулун мумкин я, амма абур Аллагьдиз ﷻ такIан я, месела, капI себеб авачиз жемятдихъ галаз тавуна кIвале авун, я тахьайтIа къакъудай чилел капI авун, жуьмядин кпIуниз азан гудай вахтунда алвер авун ва ихьтин маса крар».
Бязи алимри лагьана хьи, чара хьун вичин бинедай ихтияр ава, амма ам такIан хьун ада арадал гъун мумкин тир гунагьрихъ галаз алакъалу я.
Масабуру и гафариз ихьтин баян гана: «Ихтияр авай крарикай Аллагьдиз ﷻ виридалайни такIанди – им себеб авачиз чара хьун я».
Эгер гъуьлуьвайни папавай са гьихьтин ятIани себебралди санал яшамиш жезвачтIа ва абурун месэлаяр Аллагь Таалади тайин авунвай крарин сергьятрай акъатзаватIа, нагагь абур чара хьайитIа, абуруз гунагь жедач.
АкI хьайила, и гьадис делилсуз чара хьуниз талукь я, чпин кефиниз кIан хьуни, себеб авачир хъиле ва маса еке метлеб авачир себебри арадал гъанвай.
Куь суалдиз талукь яз лагьайтIа, чна квез меслят къалурзава вири къуватар эцигдайвал некягь хуьн патал, вучиз лагьайтIа куьне, руша хьиз, диде-бубадиз куьмек гана кIанда абурун къилихра авай четинвилериз дурум гуз. Куь буба исятда са чIавузни тахьайди хьиз адан къайгъу чIугунихъ ва дикъет гунихъ муьгьтеж я.
Куь дидедиз гъалатI тежервал дуьз меслят гун патал, кьве патазни хъсандиз яб гана кIанда, адаз акI кIан хьунин себебар чирна кIанда. ГьикI хьайитIани, чаз чизва хьи, хизан хуьн патал сабур авунай абуруз кьведазни Халикьдин ﷻ патай зурба суваб жеда.
Психологдин меслят:
Куь дидеди авунвай кардиз ахьтин баян гуз жеда хьи, и месэлада ам кьве рикIин хьанва. За фикир ийизва хьи, ихьтин камуналди адаз чара хьунин жавабдарвал квехъ галаз пайиз кIанзава ва вичин къарардай са тайин тир кьадарда тахсир тIимилариз кIанзава.
И кардай ам тахсирлу авун герек туш. Себебни ам я хьи, адет яз инсанар гьакI гьавайда чара жезвайди туш. Гзаф вахтара дишегьлиди чара хьунин къарар кьабулун мумкин я, вучиз лагьайтIа гъуьлуьк ква лагьана, ада мад вич хатасузвиле авайди гьиссзамач.
Гьелбетда, эгер деринра гьахь тавуртIа, и дуьшуьшда са пай мумкинвилер квахьнавай инсан тазва лагьана ягъалмишвилин фикир авун мумкин я, ва ада ийизвай кар батмиш жезвай гимидай катун хьиз аквазва. Амма акI фикир авун адалатсуз жеда, вучиз лагьайтIа адан себебрикай якъиндиз чизвай затI авач. Анжах са кар я дуьз чизвайди: чара хьунин къарар адаз кьабулиз четинзава.
Куьне гьикI хьайитIани дидедихъ галаз и месэладин патахъай веревирд авун лазим я, ва идалай кьулухъ куь бубадихъ галаз санал жедай уьмуьрди я гъуьлуьз, я папаз гьатта са тIимил кьванни разивал тагудайди, ва мумкин я, абурун къалмакъалди акьван чкадал гъида хьи, абуруз гьатта садаз-сад такIан жедайди, инанмиш хьун я.
Гьайиф хьи, бязи вахтара уьмуьрда ахьтин гьалар жезва хьи, кьве писвиликай тIимилди хкягъун герек къвезва. Мумкин я, исятда куь ва куь дидедин вилик гьахьтин хкягъун акъвазнава. Ина кьилинди – гъавурда акьун я хьи, дидедин пад кьурла, куьн бубадиз акси тежезвайди. Ам квез я абур дидени буба, амма абур чеб сад-садаз – гъуьлни паб, чпин арада сада-садаз гьуьрмет авунал ва сада-садан къайгъу чIугунал бинеламиш хьанвай хъсан рафтарвилер мумкин я хьун, мумкин я тахьун.
